Қазақстандағы МАҚЖ және КАСКО: айырмашылығы не?

Көптеген жүргізуші сақтандыру туралы тек полисті ұзарту уақыты келгенде немесе жол-көлік оқиғасынан кейін ғана еске алады. Бұл ретте көпшілігі тек МАҚЖ - жалпы пайдаланудағы жолдарға шығу үшін міндетті болатын сақтандыру түрін ғана біледі. Дегенмен, міндетті сақтандырудан бөлек, автокөлікті қорғаудың басқа да нұсқалары бар.

Қазақстанда автосақтандырудың қандай түрлері бар, олар нені өтейді және қандай жағдайларда қажет болуы мүмкін екенін түсіндіреміз. Толығырақ Tengri Auto материалында.

МАҚЖ: барлығына міндетті сақтандыру

Мұндай полис Қазақстанда тіркелген әрбір автокөлікте болуы тиіс. Оның болмағаны үшін 10 АЕК мөлшерінде айыппұл (немесе 43 250 теңге) дейін артады.

МАҚЖ-ның басты ерекшелігі - ол иесінің автокөлігін емес, жол қозғалысының басқа қатысушыларын қорғайды.

Егер жүргізуші жол-көлік оқиғасына кінәлі болса, сақтандыру компаниясы зардап шеккен тараптың шығынын өтейді. Алайда кінәлі жүргізуші өз көлігін жөндеу шығындарын өз қалтасынан төлеуі тиіс.

Сақтандыру компаниясы қанша төлей алады?

Міндетті сақтандыру апаттан кейінгі кез келген шығынды өтейді деген пікір қалыптасқан. Іс жүзінде олай емес.

Төлем мөлшері заңмен шектелген.

Егер ЖКО нәтижесінде зардап шегушінің автокөлігі немесе басқа мүлкі бүлінсе, бір адамға берілетін максималды төлем деп аталатын бөлік газдың бөлшек сауда бағасы құрылымының 600 АЕК-ті құрайды. 2026 жылы бұл - 2 595 000 теңге.

Адам қаза тапқан жағдайда 2 000 АЕК немесе көлемінде немесе 8 650 000 теңге төлем қарастырылған.

МАҚЖ қай кезде көмектеспейді?

Міндетті мәртебесіне қарамастан, МАҚЖ мүмкіндіктері шектеулі.

Мұндай сақтандыру келесі жағдайларда шығынды өтемейді:

• өзіңіздің автокөлігіңіз зақымдалса;
• көлік ұрланса;
• көлік өрттен зардап шексе;
• көлік үстіне ағаш құласа;
• көлік бұршақтан, су тасқынынан немесе басқа да табиғи құбылыстардан зақымдалса;
• көлікті белгісіз тұлғалар бүлдірсе.

Мұндай жағдайлар үшін ерікті сақтандыру түрі қарастырылған.

КАСКО дегеніміз не?

МАҚЖ-дан айырмашылығы, мұндай полис жеке көлік құралының зақымдануы немесе жоғалуы үшін өтемақы алуға мүмкіндік береді.

Сақтандыру жағдайларының тізімі сақтандыру бағдарламасына және нақты компанияның шарттарына байланысты болады.

Әдетте КАСКО келесі жағдайларды өтей алады:

• ЖКО;
• автокөлікті айдап кету немесе ұрлау;
• өрт;
• жарылыс;
• табиғи апаттар;
• ағаштар мен басқа да заттардың құлауы;
• үшінші тұлғалардың әрекеттері;
• автокөліктің тұрақта зақымдануы.

Кейбір бағдарламалар көлік толық істен шығып, оны қалпына келтіру экономикалық тұрғыдан тиімсіз болған жағдайда, автокөліктің толық құнын төлеуді қарастырады.

Қандай жағдайларда КАСКО жұмыс істемеуі мүмкін?

Көптеген адам КАСКО-ны кез келген келеңсіздіктен қорғайтын әмбебап құрал деп санайды, бірақ мұнда да шектеулер бар.

Сақтандыру компаниясы төлем жасаудан бас тартуы мүмкін, егер жүргізушінің:

• көлікті алкогольдік немесе есірткілік мас күйінде басқарғаны;
• басқару құқығы жоқ тұлғаға көлікті бергені;
• оқиға туралы жалған мәлімет бергені;
• автокөлікті әдейі зақымдағаны;
• көлік құралын жарыстарда немесе басқа да экстремалды жағдайларда пайдаланғаны анықталса.
• егер мұндай тәуекелдер шартта қарастырылмаған болса, онда осындай іс-шаралар кезіндегі шығындар өтелмейді.

Сондықтан полисті рәсімдемес бұрын сақтандыру шарттарын мұқият зерделеу маңызды.

КАСКО әрдайым ерікті бола бермейді

Қазіргі уақытта автокөлікті несиеге сатып алу кезеңінде КАСКО-ны рәсімдеу тәжірибесі кеңінен таралған.

Мәселе мынада: автокөлік қарыз толық өтелгенге дейін несие бойынша кепіл болып қала береді. Сондықтан банктер мен қаржы ұйымдары өздерін де, қарыз алушыны да елеулі қаржылық шығындардан қорғау үшін КАСКО-ны рәсімдеуді жиі талап етеді.

Егер көлік жол-көлік оқиғасына ұшыраса, ұрланса немесе толықтай жарамсыз болып қалса, иесі бір мезетте әрі көліксіз, әрі несие бойынша міндеттемелерімен қалып қоюы мүмкін. Дәл осы себепті кеңейтілген сақтандыру жабыны автонесие беру кезінде жиі міндетті шарт болып табылады.

Сақтандыру франшизасы дегеніміз не?

Сонымен қатар КАСКО-ға қатысты көптеген сұрақ туындайды. Соның бірі сақтандыру франшизасына қатысты. Мысалы, полис шарттарында автокөлік ұрланған немесе толық жойылған жағдайда сөзсіз франшиза 5 пайызды құрайтыны көрсетілуі мүмкін. Бұл іс жүзінде нені білдіреді?

Азаматтық кодекске сәйкес, франшиза - бұл шығынның сақтандыру компаниясы емес, автокөлік иесі өз мойнына алатын бөлігі. Франшизаның есебінен полистің құны әдетте арзанырақ болады.

Франшизаның екі түрі болады - шартты және сөзсіз.

Мысалы, сақтандыру сомасы 1 миллион теңге, ал франшиза - 100 мың теңге болсын.

Шартты франшиза кезінде егер залал 100 мың теңгеден аз болса, сақтандыру компаниясы өтемақы төлемейді. Бірақ залал сомасы осы шектен асса, сақтандырушы оны толық көлемде өтейді.

Сөзсіз франшиза кезінде кез келген төлемнен франшиза мөлшері шегеріледі. Мысалы, егер залал 300 мың теңге болса, сақтандыру компаниясы 200 мың теңге төлейді, ал қалған 100 мың теңгені автокөлік иесі өз бетінше төлейді.

Басқаша айтқанда, франшиза неғұрлым жоғары болса, КАСКО полисі әдетте соғұрлым арзанға түседі, бірақ сақтандыру жағдайы орын алғанда көлік иесінің өз мойнына алатын шығындары да соғұрлым көп болады.

КАСКО-ны рәсімдеу керек пе?

Жаңа автокөліктердің, несиеге алынған немесе қымбат тұратын көлік құралдарының иелері үшін КАСКО қосымша қаржылық қорғаныс бола алады.

Ал егер автокөліктің құны төмен болса, көптеген жүргізуші міндетті МАҚЖ сақтандыру полисімен шектеледі.

Қалай болғанда да, мамандар сақтандыру шарттарын мұқият зерделеп, полис бағасына ғана емес, сонымен қатар сақтандыру жағдайларының тізіміне, франшиза мөлшеріне және төлем алу тәртібіне назар аударуға кеңес береді.

Кейде сақтандырудан үнемдеуге деген ұмтылыс алғашқы ауыр оқиғадан кейін әлдеқайда көп шығынға әкелуі мүмкін.