Қазақстан полициясындағы алкотестер: тексеру қалай өтеді және өз құқығыңызды қалай қорғауға болады?

Промилле мәселесі Қазақстандағы жүргізушілер арасында ең көп талқыланатын тақырыптардың бірі. Әр кезеңде елде тіпті алкогольдің рұқсат етілген нормасы да болған, бірақ кейін одан бас тартты. Қазір бұл тақырып қайта көтеріліп жатыр. "Рұқсат етілген" көрсеткіштердің қайтарылуы мүмкін екендігі туралы айтылып жатқан әңгімелер аясында Tengri Auto алкотестердің не екенін, оның қалай жұмыс істейтінін және әрбір жүргізушіге не білу маңызды екенін анықтауды жөн көрді.

Алкотестер деген не?

Алкотестер - үрлеп шығарылған ауа арқылы ағзадағы алкоголь мөлшерін бағалауға арналған құрылғы. Ол қанды тікелей "көрмейді", тек газ алмасу процесінде қан арқылы өкпеге түсетін демдегі этанол буының концентрациясын талдайды.

Мәселе мынада: алкоголь ішкеннен кейін этанол тез арада қанға сіңіп, ағзаға тарайды. Өкпеде оның бір бөлігі адам үрлеп шығаратын ауаға өтеді.

Алкотестер не көрсетеді?

Алкотестер осы буды ұстап, олардың концентрациясын өлшейді де, нәтижені түсінікті бірліктерге айналдырады:

• мг/л - үрлеп шығарылған ауадағы алкоголь мөлшері
• ‰ (промилле) - қандағы мөлшердің есептелген баламасы

Бұл қандағы және демдегі алкоголь концентрациясы арасындағы физика-химиялық тәуелділікке негізделген жанама өлшем. Сондықтан нәтиженің дәлдігі датчик түріне, құрылғының күйіне (соның ішінде тексеруден өткеніне) және тексеру процедурасының сақталуына байланысты.

Дәл осы жанама өлшеу тәсіліне байланысты алкотестерлер төңірегінде "рұқсат етілген промилледен" бастап, жолдағы нақты өлшемдердің дұрыстығына дейін көптеген дау туындайды.

Жұмыс істеу принципі: құрылғы үрлеп шығарылған ауадағы алкогольді қалай өлшейді?

Алкотестер былай жұмыс істейді:

• адам құрылғыға үрлейді;
• датчик этанол буын тіркейді;
• құрылғы концентрацияны талдайды;
• нәтиже мг/л (демдегі ауада) немесе промиллеге (қандағы баламасы) қайта есептеледі.

Сондықтан алкотестермен алкогольді өлшеу жанама, бірақ жеткілікті дәл әдіс болып саналады.

Электрхимиялық және жартылай өткізгіш датчиктер: олардың айырмашылығы неде және полиция қайсын қолданады?

Электрхимиялық - бұл полиция мен медициналық мекемелерде қолданылатын кәсіби құрылғылар.

Олар өлшеудің жоғары дәлдігімен және этанолға ғана селективті реакция беруімен ерекшеленеді, бұл бөгде заттарға қате жауап беру мүмкіндігін болдырмайды. Олардың қателігі, әдетте, ~10 пайыздан аспайды, сонымен қатар құрылғылар тіпті бірнеше рет өлшеген кезде де көрсеткіштердің тұрақтылығын сақтайды.

Дұрыс пайдаланған жағдайда сенсордың қызмет ету мерзімі 5 жылға дейін жетуі мүмкін, бұл мұндай құрылғыларды кәсіби қолданыс үшін сенімді құрал етеді.

Жұмыс істеу принципі химиялық реакцияға негізделген: этанол электродта тотығып, құрылғы алкоголь концентрациясына пропорционал электр тогын тіркейді. Сондықтан мұндай құрылғылар кәсіби стандарт болып саналады және нәтиже заңды күшке ие болатын жерлерде қолданылады.

Жартылай өткізгіш алкотестерлер - бұл қарапайым, бағасы жағынан қолжетімді, жаппай пайдалануға арналған құрылғылар. Басты ерекшелігі - олар тек этанолға емес, басқа да көптеген затқа: ацетонға (мысалы, диета ұстағанда немесе диабет кезінде), бензин буына, темекі түтініне, сондай-ақ әртүрлі иіс пен ұшатын қоспаларға реакция береді.

Осындай төмен селективтілік салдарынан олардың дәлдігі де төмен болады - қателік шамамен 20 пайызға жетуі мүмкін, ал көрсеткіштер, әсіресе жиі қолданғанда немесе жүйелі калибрлеу болмағанда жиі "құбылып" тұрады.

Жұмыс істеу принципі газдармен жанасқанда сезімтал элемент кедергісінің өзгеруіне негізделген. Алайда дәл осы механизм құрылғыларды ауадағы бөгде қоспаларға сезімтал етеді, соның салдарынан нәтижелер тұрақсыз болуы мүмкін және әрдайым алкогольдің нақты концентрациясын көрсете бермейді.

Қорытындылай келе, мұндай алкотестерлер ең алдымен жолға шығар алдында өз жағдайын шамалап білу үшін тұрмыстық өзін-өзі бақылауға жарамды. Бірақ нәтиженің дәлдігі мен қайталануы маңызды болатын заңды мәні бар өлшеулер үшін олар қолданылмайды.

Алкотестердің өлшеу диапазоны мен рұқсат етілген қателігі

Қазіргі заманғы алкотестер көпшілігінің сипаттамасы шамалас және техникалық дайындығы жоқ адамға да түсінікті.

Әдетте құрылғылар алкоголь деңгейін 0-ден 5 промиллеге (‰) дейінгі диапазонда өлшейді - бұл тұрмыстық тексерулер үшін де, ауыр мас болу деңгейін тіркеу үшін де жеткілікті.

Сертификатталған модельдердің нақтылығы жоғары: олар нәтижені 0,01 ‰ дәлдікпен көрсете алады, яғни ең төменгі мәндерді де тіркейді.

Полицей жүргізушіні тексеруге қашан жібере алады?

Полиция алкотестерді өз бетінше емес, заң аясында қолданады. Қазақстанда алкогольге тексеру тек негіз болған жағдайда және белгіленген рәсім бойынша жүргізіледі.

Қазақстан полициясында алкотестер қалай қолданылады?

• әкімшілік іс жүргізу аясында;
• мас болу белгілері болған кезде;
• рәсімді тіркеу арқылы (куәгерлер немесе бейнежазба).

Яғни, инспектор әрбір жүргізушіні тексере алмайды - бұған себеп болуы тиіс.

2025 жылғы 16 қыркүйектен бастап күшіне енген куәландырудың жаңартылған ережелері

2025 жылғы 16 қыркүйектен бастап жүргізушілерді куәландыру ережелері Ішкі істер министрінің бұйрығымен бекітіледі.

Бұрын куәландыру тәртібі Үкімет қаулысымен бекітілсе, енді Ішкі істер министрінің бұйрығымен бекітілетінін түсіну маңызды. Шын мәнінде, құжаттың тек құқықтық форматы өзгерді.

Бұл ретте рәсімнің өзі бұрынғыдай қалды: тексеру кезеңдері өзгерген жоқ, құрылғыларға қойылатын талаптар мен жүргізушінің құқықтары сақталды. Яғни, іс жүзінде жүргізушілер үшін ештеңе өзгерген жоқ - тек осы ережелерді реттейтін құжаттың деңгейі жаңарды.

Инспектор назар аударатын мас болу белгілері

Инспектор жүргізушінің сыртқы келбеті мен мінез-құлқындағы белгілерге қарайды. Бұған ауыздан шыққан алкоголь иісі, дененің теңселуі немесе сенімсіз жүріс, сөйлеудің бұзылуы (мысалы, баяу немесе түсініксіз сөйлеу), бет түсінің күрт өзгеруі - қызару немесе керісінше, бозару, сондай-ақ жағдайға сай келмейтін мінез-құлық жатады.

Дәл осындай белгілердің жиынтығы алкотестерді қолдануға және тексеру жүргізуге негіз болады.

Оқиға орнында алкотестермен тексеру қалай өтеді? :

Полицияның алкотестермен тексеруі - кездейсоқ рәсім емес, әрбір кезеңіне қойылатын талаптары белгіленген, қатаң регламенттелген процесс.

Инспектор ереже бойынша әрекет етуге міндетті: ақаусыз және тексеруден өткен құрылғыны қолданып, тест өткізу тәртібін сақтауы және нәтижені дұрыс тіркеуі тиіс.

Бұл жүргізуші үшін маңызды, себебі рәсімнің кез келген бұзылуы, мысалы, қолданыстағы тексеру сертификатының болмауы, тексеру жағдайларының сақталмауы немесе құжаттарды ресімдеудегі қателіктер нәтижеге күмән келтіріп, оған шағым түсіруге негіз болуы мүмкін.

Алкотестер қалай қолданылатынын және тексеру кезінде не нәрсеге назар аудару керектігін қарастырайық.

Инспектор тест алдында нені көрсетуге міндетті: тексеру туралы куәлік және құрылғының сертификаты

Тексеруді бастамас бұрын жүргізуші құрылғының заңды және ақаусыз екеніне көз жеткізуге құқылы.

Инспектор мыналарды көрсетуі тиіс:

• алкотестердің тексеруден өткені туралы куәлік (қолданыстағы);
• құрылғыға арналған сертификат/құжаттар.

Тексеру өлшемдердің дәлдігін растайды және жүйелі түрде (әдетте жылына бір рет) жүргізіледі. Егер құжаттар ұсынылмаса немесе тексеру мерзімі өтіп кетсе тексеру нәтижелеріне даулауға болады.

Бір реттік мундштук, куәгерлер және бейнетіркеу - міндетті шарттар

Тексеру рәсімі барынша ашық болып, міндетті түрде тіркелуі тиіс. Бұл жүргізушіні де, инспекторды да даулы жағдайлардан қорғайтын негізгі талап.

Тест басталмас бұрын бір реттік мундштук қолданылады, ол жүргізушінің көзінше ашылуы тиіс - бұл оның тазалығына немесе ауыстырылғанына қатысты кез келген күмәнді жояды. Сонымен қатар тексеру не екі куәгердің қатысуымен, не бейнежазба арқылы жүргізіледі.

Мұндай шарттар құрылғымен немесе нәтижелермен кез келген манипуляцияларды болдырмай, тексерудің объективтілігін қамтамасыз ету үшін қажет.

Нәтиже қалай тіркеледі және хаттамаға не жазылады?

Тесттен кейін мәліметтер ресми түрде рәсімделеді.

Хаттамада мыналар көрсетіледі:

• құрылғының атауы мен моделі;
• сериялық нөмірі;
• соңғы тексеруден өткен күні;
• өлшеу нәтижесі;
• өткізу жағдайлары (уақыты, температурасы және т.б.);
• жүргізуші мен куәгерлердің (егер болса) қолдары.

Жүргізушінің тексеру кезіндегі құқықтары

Жолдағы тексеріс кезінде мынаны түсіну маңызды: жүргізушінің құқықтары мен инспектордың міндеттері заңмен нақты бөлінген. Бұл әсіресе полиция алкотестерді қолданған жағдайға қатысты.

Негізгі айырмашылық:

• алкотестерге үрлеуден бас тартуға болады;
• медициналық куәландырудан бас тарту - жазаланады.

Полиция алкотестерінен бас тартуға бола ма?

Иә, жүргізуші оқиға орнында алкотестермен тексерілуден бас тартуға құқылы. Бұл ІІМ тәжірибесімен расталған. Айта кетерлігі, үрлеу - бұл бастапқы тексеру, егер жүргізуші құрылғыға сенбесе, ол міндетті болып саналмайды.

Мұны дұрыс орындау маңызды: жай ғана бас тартпай, бірден медициналық куәландырудан өтуді талап ету қажет.

Бұл ретте инспекторға жай ғана "үрлемеймін" деп айтып, ештеңе талап етпестен кетіп қалуға болмайды. Мұндай әрекет жалтару деп бағаланып, соңы ауыр салдарға соқтыруы мүмкін.

Дұрыс ұстаным - жай ғана "бас тарту" емес, үрлеуден бас тарта отырып, медициналық куәландыруды талап ету. Яғни, сіз тексеруден қашпайсыз, оны дәрігердің қатысуымен өтетін ресми форматқа ауыстырасыз.

Үрлеудің орнына медициналық куәландыруды қалай талап етуге болады?

Заң тұрғысынан сауатты әрекет ету үшін нақты әрі түсінікті тұжырымды қолданған жөн.

Оңтайлы нұсқа: "ӘҚБтК-нің 796-бабына сәйкес, мені медициналық куәландыруға жіберуіңізді сұраймын".

Бұл талап хаттамада міндетті түрде тіркелуі тиіс - бұл кейін қорғану үшін қажет. Мұндай мәлімдемеден кейін инспектор ресми тексеру үшін медициналық мекемеге жолдама ұйымдастыруға міндетті.

Мұндай ұстаным жүргізушінің мүддесіне жұмыс істейді: ол құрылғының даулы немесе дәл емес көрсеткіштерін болдырмай, тексеруді медициналық қорытынды шешуші рөл атқаратын заңды тұрғыдан сенімдірек деңгейге көшіреді.

Неге медициналық куәландырудан бас тарту үлкен қателік?

Мұнда заңның қатаң нормасы қолданылады: ҚР ӘҚБтК-нің 613-бабы 4-бөлігі бойынша "Медициналық куәландырудан өтуден бас тарту немесе жалтару" мас күйде болуды мойындаумен теңестіріледі

Салдары өте ауыр: бұл қомақты айыппұл мен жүргізуші куәлігінен айыруға әкеп соғады.

Жүргізуші іс жүзінде сау болса да, медициналық куәландырудан бас тарту фактісінің өзі заң жүзінде мас күймен тең саналады.

Қазақстанда қанша промилле мас күй болып саналады?

"Қанша ішуге болады?" деген сұрақ жүргізушілер арасында жиі қойылады. Көбісі көлік тізгініне отыруға болатын "қауіпсіз шек" бар деп есептеп, нақты сандарға сүйенуге тырысады.

Құрылғының көрсеткіші, яғни алкотестердегі промилле бұл тек сандық бағдар, ол өздігінен түпкілікті заңды дәлел болып табылмайды. Ол күйді бастапқы бағалау ретінде қолданылады, бірақ толыққанды медициналық қорытындыны алмастырмайды.

Заңды түрде мас болу күйін құрылғы емес, дәрігер-нарколог анықтайды және мұнда клиникалық көрініс: мінез-құлық, реакция, қимыл, сөйлеу мәнері мен басқа да белгілер шешуші рөл атқарады. Сандық көрсеткіштер ескеріледі, бірақ олар адамның жалпы жағдайымен бірге жиынтықта қарастырылады.

Сондықтан 0,3 немесе 0,5 промилле сияқты "рұқсат етілген" мәндерді пайдалануға тырысу қате түсінік. Шын мәнінде, рөлде отырғанда алкогольдің қауіпсіз және кепілдендірілген рұқсат етілген деңгейі болмайды.

Қандағы және үрлеп шығарған ауадағы алкогольдің рұқсат етілген нормасы

Факт: 2020 жылдан бастап ережелерден "рұқсат етілген промилле" кестесі алынып тасталды және іс жүзінде мүлдем төзбеушілік принципі бекітілді. Бұл ең төменгі көрсеткіштердің өзі қосымша сұрақтар мен тексерулерге негіз болуы мүмкін дегенді білдіреді.

Бұл ретте жүргізушінің күйі туралы соңғы шешімді құрылғы емес, медициналық куәландыру қабылдайды. Алкотестер алкоголь концентрациясын мг/л немесе промиллемен көрсетеді, бірақ бұл сандар тек бағдар ретінде қарастырылады және жалғыз критерий болып саналмайды.

"Рұқсат етілген" мәндер болмаса да, медициналық бағдарлау шкаласы қолданылады.

Мас болу дәрежелерінің шкаласы: 0,3-тен 3,0 промиллеге дейін және оның мағынасы

Бұл мәндер "рұқсат етілген шек" емес, медициналық бағдар ретінде пайдаланылады.

Эндогендік алкоголь: неге құрылғы сау адамда көрсетуі мүмкін?

Кейде үрлеп шығарылатын ауа алкотестері сау адамда да аздаған мөлшер көрсетуі мүмкін және бұл әрдайым алкоголь ішумен байланысты емес.

Бұған себеп - ағзаның аз мөлшерде өздігінен этанол бөлуі, бұл "эндогендік алкоголь" деп аталады. Сонымен қатар құрылғы көрсеткіштеріне ауаны үрлеп шығарғандағы бөгде бу, мысалы, ацетон (бұл диета кезінде немесе кейбір ауруларда кездеседі), пайдаланылған газдар мен темекі түтіні әсер етуі мүмкін. Тағы бір фактор, квас немесе айран, сусындардың қалдықтары қысқа мерзімді реакция беруі ықтимал.

Сондықтан құрылғыдағы аз ғана мәндер әрдайым мас болудың тікелей дәлелі бола алмайды. Нәтиже күмән тудырған жағдайда, медициналық куәландырудан өтуді талап ету маңызды - шешуші мәнге ие болатын дәл осы процедура.

Жалған көрсеткіш: жүргізушіні не нәрсе тығырыққа тіреуі мүмкін?

Алкотестер үрлеп шығарылған ауадағы этанол буына әсер береді, сондықтан ол тек алкоголь ішкеннен кейін емес, кейбір өнімдер мен дәрі-дәрмектерден соң да іске қосылуы мүмкін.

Мұнда "ауыз қуысы әсері" мен қандағы нақты алкоголь мөлшерінің айырмашылығын түсіну маңызды. Бірінші жағдайда құрылғы ауыздағы спирт қалдықтарын тіркейді - бұл әдетте 10–20 минут ішінде қайтатын қысқа мерзімді реакция.

Екінші жағдайда мәселе қанға сіңген алкоголь туралы болып отыр, бұл жағдайда көрсеткіш айтарлықтай ұзақ сақталады.

Сондықтан негізгі мәселе "алкотестер көрсете ме" дегенде ғана емес, оның қанша уақыттан кейін алкогольді көрсетуді тоқтататынында. Тағамдар мен сусындардан болатын жылдам реакциялар тез жойылады, ал алкогольді нақты тұтынғаннан кейін уақыт сағатпен есептеледі.

Сыра мен алкотестер: құрылғы алкогольсіз сыраны көрсете ме және ол қанша уақытта тарайды?

Алкогольсіз сыраның өзі толық таза емес: оның құрамында 0,5 пайызға дейін спирт болуы мүмкін.

1 құты алкогольсіз сыра шамамен 0,04 ‰ көрсетуі ықтимал. Бұл әсер көбіне ауыз қуысындағы қалдықтармен байланысты және әдетте 15–20 минуттан кейін (ауызды шайған соң немесе күткеннен кейін) жойылады.

Пайдалы әдіс: 15–20 минут күтіп, ауызды шайып, содан кейін ғана тесттен өту керек.

Дәрі-дәрмек, айран, квас және ауыз шайғыштар: промилле көрсететін заттар

Қысқа мерзімді реакция беретін өнімдер мен заттар бар:

• құрамында спирті бар дәрілер;
• корвалол;
• валериана;
• тұндырмалар;
• ауыз шайғыштар (көбінесе құрамында спирт болады);
• квас, айран;
• ішінде ликері бар кәмпиттер.

Бұл көбінесе ауыз қуысындағы жергілікті әсер және 10–20 минуттан кейін көрсеткіштер әдетте жойылады. Бірақ спиртті тұндырмалар туралы сөз болса, әсер ұзағырақ болуы мүмкін.

Отырыстан кейін алкотестер қанша уақыттан соң алкогольді көрсетпейді?

Мұнда "иістің тарауын" қандағы алкогольдің нақты төмендеуімен шатастырмау маңызды.

Бағдар (салмағы ~70 келі адам үшін):

40 миллилитр алкоголь (коньяк/арақ) → ~3–5 сағат
300 миллилитр сыра → ~3–4 сағат
150 миллилитр шарап → ~3–5 сағат

Бұл орташа мәндер, оларға түрлі фактор әсер етеді: салмақ, жыныс, метаболизм жылдамдығы, тамақтану, ағзаның жалпы жағдайы, ал бірнеше порциядан кейін уақыт еселеніп артады.

Сондықтан ең қауіпсіз тәсіл - онлайн-есептеулер арқылы жағдайыңызды "жорамалдауға" тырыспау және алкотестер-калькуляторға сенбеу. Мұндай сервистер тек орташаланған баға береді және салмақ, зат алмасу, шаршау, тамақ ішу сияқты басқа да жеке факторларды ескермейді.

Егер алкоголь ішілсе, ең төменгі мәндерге сүйенбей, уақытты үлкен қормен есептеген дұрыс. Көлік жүргізу мәселесінде бұл тәуекелге баратын жағдай емес: тіпті есептеудегі кішігірім қателік те ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін.

Алкотестер көрсеткішін қалай даулауға болады?

Егер процедураның бұзылғаны тіркелсе немесе баламалы медициналық мәліметтер болса, алкотестер көрсеткіштерін даулауға болады.

Төменде практикалық алгоритм келтірілген: оқиға орнында не жинау керек және тексеруге шағымдануды қалай құру қажет.

Тексеру орнында қандай құжаттар мен жазбаларды алу керек?

Дәлелдемелік базаны бірден оқиға орнында қалыптастырыңыз.

Минималды жиынтық: хаттама көшірмесі (егер болса, ескертулеріңізбен бірге), құрылғы туралы мәліметтер (моделі мен сериялық нөмірі, тексеру туралы куәлік (қолданылу мерзімі), инспектордың мәліметтері (аты-жөні, қызметтік куәлік нөмірі), процедураның бейнежазбасы (егер жүргізілсе), куәгерлер туралы мәліметтер (аты-жөні, байланыс нөмірлері) егер олар қатысқан болса.

Хаттамаға шағымдану мерзімі және сотқа жүгіну тәртібі

Негізгі мерзім: хаттама көшірмесін алған сәттен бастап 10 жұмыс күні

Шағым беру мерзімін өткізіп алу қиын жағдай. Формальды түрде оны қалпына келтіруге болады, бірақ іс жүзінде бұл өте қиын: сот расталған ауру немесе басқа да объективті жағдайлар сияқты өте салмақты себептерді талап етеді. Мұндай негіздер болмаса, шағым әдетте қарауға қабылданбайды.

Іс-қимыл тәртібі:

• Істің барлық материалын алу.
• Шағым дайындау (процедуралық бұзушылықтарды көрсету).
• Дәлелдемелерді қоса беру: фото/бейнежазбалар, құрылғы бойынша құжаттар, медициналық қорытындылар.
• Сотқа шағым түсіру.

Даулау үшін негіздер:

• тексерудің жоқтығы немесе мерзімінің өтіп кетуі;
• процедураның бұзылуы (бейнежазбаның немесе куәгерлердің болмауы);
• хаттаманың дұрыс рәсімделмеуі;
• өткізу жағдайларының сәйкес келмеуі.

Қанның тәуелсіз сараптамасы: оған қашан тапсырыс беру керек және қайдан өтуге болады?

Бұл алкотестер көрсеткіштерін даулауда ең мықты уәждердің бірі. Бастысы - уақыт созбау. Талдауды тексеруден кейін бірден тапсыру керек, себебі нәтиже нақты жағдайды барынша дәл көрсетуі тиіс.

Сараптамадан лицензиясы бар медициналық мекемеде өтіп, міндетті түрде ресми қорытынды толтыру қажет. Мұндай құжаттың заңды күші бар және ол сотта пайдаланылуы мүмкін.

Бұл неліктен маңызды: қан сараптамасы алкотестермен салыстырғанда дәлірек әдіс болып саналады, өйткені ол дем шығару арқылы жанама бағалауды емес, организмдегі алкогольдің нақты мөлшерін көрсетеді.

Егер қан сараптамасының нәтижелері құрылғы көрсеткіштеріне қайшы келсе, бұл істі қайта қарауға елеулі негіз болады және жүргізушіні қорғауда шешуші рөл атқаруы мүмкін.

"Скотчталған алкотестер": неге тексеру жүйесін реформалау ұсынылды?

Қазақстанда жүргізушілерді алкогольге тексеру тақырыбы үнемі назарға ілігеді. Бұған өңірлердегі тәжірибеге қатысты жария мәлімдемелер мен шағымдар себепші. Депутаттардың айтуынша, аймақтарда ақауы бар немесе күмәнді құрылғылар қолданылады, ал процедураның өзі әрдайым тиісті деңгейде жүргізілмейді.

Бұл жүргізушілер үшін маңызды белгі, себебі бұл жерде тек техникалық тұстар емес, тексеру нәтижелеріне деген сенім туралы сөз болып отыр. Алкотестер - әкімшілік жазадан бастап, көлік жүргізу құқығынан айыруға дейінгі маңызды шешімдер қабылданатын негізгі құрал. Егер құрылғының ақаусыздығына немесе процедураның сақталуына күмән туындаса, бұл бүкіл жүйенің әділдігіне тікелей әсер етеді.

Дәл сондықтан қазіргі тәжірибе тексерудің объективтілігін қаншалықты қамтамасыз ететіні және жүргізушілердің құқығын қалай қорғайтыны талқыланып жатыр. Сөз Қазақстанда алкотестердің іс жүзінде қалай қолданылатыны және оның көрсеткіштерінің әрдайым дәл әрі заңдық тұрғыдан мінсіз екендігіне кепілдік беру мүмкіндігі туралы болып отыр.

Осы тұрғыда реформа туралы ұсыныстар қисынды көрінеді: құрылғыларға бақылауды күшейту, процедураға қойылатын талаптарды қатайту және неғұрлым сенімді әдіс ретінде медициналық куәландыруға басымдық беру.

Депутат Мұрат Әбеновтің Мәжілістегі мәлімдемесі: сынның мәні

2026 жылғы сәуірде Мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов бірқатар өңірде ақауы бар немесе күмәнді алкотестерлер қолданылып жатқанын айтты. Мысал ретінде ол құрылғының іс жүзінде скотчпен оралып, бұл оның дұрыс жұмыс істеуіне күмән келтіретінін айтты.

Сондай-ақ қолданыстағы тәжірибеге де сын айтылды: жүргізушілерді қан сараптамасына жіберуден бас тарту жағдайлары кездеседі, ал бастапқы тексеру нәтижелері іс жүзінде "түпкілікті" болып қалады. Депутаттың айтуынша, қазіргі тәжірибе жүргізушілердің құқығын бұзып, процедураға деген сенімді төмендетуі мүмкін.

Неге алкотестерлерді тексеруден өткізу жүйенің басты олқылығы болып отыр?

Ереже бойынша, тексеру аралығы бір жыл және тексеру мерзімі өтіп кеткен құрылғы мүлдем қолданылмауы тиіс. Дәл осы құжат құрылғының өлшемдерді дұрыс жүргізетінін және оның көрсеткіштерін сенімді деп санауға болатынын растайды.

Алайда, мәлімдемелер мен шағымдарға қарағанда, іс жүзінде бұл талаптың сақталуын бақылау, әсіресе өңірлерде, әрдайым қатаң жүргізілмейді. Тексеру мерзімі өткен құрылғылар қолданылатын, ал жүргізушілерге тиісті құжаттар көрсетілмейтін немесе үстіртін көрсетілетін жағдайлар болуы мүмкін.

Депутаттар қандай өзгерістерді талқылап жатыр?

Парламент деңгейінде мас күйді тіркеудің бүкіл жүйесін қайта қарау мәселесі талқыланып жатыр. Негізгі идея - назарды құрылғы көрсеткіштерінен медициналық куәландыруға, ең алдымен, анағұрлым дәл әрі заңды тұрғыдан орнықты әдіс ретінде қан талдауына аудару.

Ықтимал өзгерістер қатарында: қан талдауы нәтижелерінің алкотестер деректерінен басымдығы, даулы жағдайларда медициналық мекемеге міндетті түрде жіберу, сондай-ақ құрылғылардың жай-күйі мен оларды тексеру мерзімдерінің сақталуына қатаң бақылау жасау қарастырылып жатыр.

Жүргізуші үшін бұл тәжірибедегі айтарлықтай өзгерістерді білдіруі мүмкін. Біріншіден, оқиға орнындағы бір ғана құрылғыға - алкотестерге тәуелділік азаяды. Екіншіден, медициналық қорытындыны даулау немесе оған күмән келтіру қиынырақ болғандықтан, объективтілік кепілдіктері артады. Үшіншіден, даулы жағдайларда өз құқықтарын қорғау оңайырақ болады.

Іс жүзінде әңгіме жол бойындағы "далалық тексеруден" медициналық растау жүйесіне көшу мүмкіндігі туралы болып отыр, бұл заң тұрғысынан анағұрлым сенімді және бұлтартпас дәлел болып саналады.

Жүргізуші жадынамасы: алкотестермен тоқтатқан кездегі 7 іс-әрекет

1. Сабыр сақтаңыз және бейнетіркеуді қосыңыз. Сыпайы сөйлесіп, бірден телефонға жазуды бастаңыз. Бұл процесті тәртіпке келтіреді және дау туындаған жағдайда дәлел болады.
2. Құрылғы құжаттарын (тексеру туралы куәлік) сұраңыз. Жарамдылық мерзімін және моделі мен нөмірінің сәйкестігін тексеріңіз. Қолданыстағы тексеру құжатынсыз нәтиже даулы болып саналады.
3. Жаңа мундштукты көзіңізше ашуды талап етіңіз. Қаптаманың сіздің алдыңызда ашылғанына көз жеткізіңіз.
4. Рәсім шарттарын бақылаңыз (куәгерлер немесе бейнежазба).
   Екі куәгер немесе үзіліссіз бейнежазба болуы тиіс. Егер екеуі де болмаса - ескертуді тіркеңіз.
5. Тексерудің маңызды сәттерін түсіріп алыңыз: жалпы көрініс, құрылғының нөмірі мен моделі, инспектордың құжаттары, мундштуктың ашылуы, үрлеу сәті және тесттен кейінгі дисплей көрсеткіші.
6. Сенбесеңіз медициналық куәландыруды талап етіңіз. Нақты айту керек: "Хаттамаға менің медициналық куәландыру туралы талабымды енгізуіңізді сұраймын". Егер сіз дәрігерге жолдама сұрасаңыз, құрылғыға "үрлеуден" бас тартуға болады.
7. Хаттамамен дұрыс жұмыс істеңіз. Қол қоюдан бас тартпаңыз. Ескертулерлі жаза отырып қол қойыңыз: барлық бұзушылықтарды көрсетіңіз (тексеру құжаты жоқ, бейнежазба/куәгерлер болмады, мундштук ашылмады және т.б.). Көшірмесін алыңыз.

Алғашқы секундтан бастап инспекторға не айту керек - дайын скрипт

"Құрылғының тексеру туралы куәлігін көрсетіңізші".
"Мундштукты менің көзімше ашуды сұраймын".
"Процедураның бейнежазбасын жүргізуді (немесе куәгерлермен қамтамасыз етуді) сұраймын".
"Хаттамаға менің медициналық куәландыру туралы талабымды енгізуіңізді сұраймын".

Тексеру жүріп жатқанда қандай фото, видео және жазба жасау керек?

Тоқтатудың жалпы барысын, алкотестердің нөмірі мен моделін, инспектордың құжаттарын, мундштуктың ашылу процесін, үрлеу сәтін, дисплейдегі нәтиже мен хаттаманың ресімделуін түсіріңіз.

Жүргізушілердің жиі жіберетін қателіктері

Жүргізушілердің жиі жіберетін қателіктеріне хаттамаға өз ескертулерін енгізудің орнына оған қол қоюдан бас тарту, сондай-ақ құрылғы құжаттары мен тексеру мерзімін алдын ала көрмей жатып тексеруге келісу жатады.

Көбінесе мәселе эмоциялық шешімдерден де туындайды, мысалы, жүргізуші салдарын түсінбестен медициналық куәландырудан бас тартқан кезде.

Тағы бір кең таралған қателік - процедураны өзі тіркемеуі, соның салдарынан кейін инспектор тарапынан болған бұзушылықтарды дәлелдеу қиынға соғады.

Мас күйде көлік жүргізгені үшін жаза

Негізгі шаралар - жүргізуші куәлігінен ұзақ мерзімге айыру және әкімшілік қамауға алу. Қайталап бұзған жағдайда немесе медициналық куәландырудан бас тартқанда жауапкершілік айтарлықтай қатаңдатылады.

Негізінде, бұл өңірдегі ең қатаң тәжірибелердің бірі, сондықтан "рұқсат етілген норманы болжауға" тырысу немесе алкогольден кейін жолға шығу тәуекелінің қауіпсіз сценарийі жоқ.

Бірінші рет ереже бұзғандағы айыппұл көлемі мен куәліктен айыру мерзімі

ҚР ӘҚБтК-нің (608-бап) қолданыстағы нормаларына сәйкес, алғашқы заң бұзушылық үшін жүргізушіге әкімшілік қамауға алу (15 тәулікке дейін) және 7 жылға куәліктен айыру қаупі төнеді, көлік айып тұрағына қойылады.

Кейбір дереккөздерде айыппұл нұсқалары (100–200 АЕК) кездеседі, бірақ нақты тәжірибеде негізгі санкция - дәл осы куәліктен айыру және қамауға алу.

Қайталап бұзу: қатаңдатылған жауапкершілік

Егер жүргізуші белгілі бір уақыт ішінде қайта ұсталса, санкция күшейтіледі: 20 тәулікке дейін қамауға алу, 8–9 жылға куәліктен айыру (ауыр салдары болған жағдайда - қылмыстық жауапкершілікке дейін).

Соңғы талқылауларға сәйкес, қайталанған жағдайда өмір бойына айыру қарастырылуы мүмкін.

Медициналық куәландырудан бас тартудың салдары қандай?

Бас тарту - ең ауыр қателіктердің бірі. Ол үшін жүргізуші 15 тәулікке қамауға алынып, куәлігінен айырылуы мүмкін (ҚР ӘҚБтК-нің 613-бабы 4-бөлігі).

Қайталап бас тартқаны үшін - 20 тәулікке дейін қамау және 9 жылға дейін куәліктен айыру жазасы қолданылады.

Алкотестермен тексеру туралы жиі қойылатын сұрақтар

Жеке алкотестер сатып алуға және оған сенуге бола ма?

Иә, Алматыда алкотестер сатып алу қиындық тудырмайды, олар автодүкендерде және онлайн сатылады. Бірақ тұрмыстық модельдер (көбінесе жартылай өткізгіш) айтарлықтай қателік жіберуі мүмкін және тек өзін-өзі бақылау үшін жарамды. Заңдық мәселелерде оларға толық сенім артуға болмайды.

Егер құрылғы істен шықса немесе күмәнді нәтиже көрсетсе не істеу керек?

Тиісті процедураны сақтай отырып (жаңа мундштук, тіркеу), қайта тексеруді сұраңыз. Егер нәтиже күмән тудырса, медициналық куәландыруды талап етіңіз. Бұл - құрылғы көрсеткіштерін растаудың немесе теріске шығарудың ең сенімді жолы.

Инспектордың мас болудың анық белгілері болмаған жағдайда тоқтатуға құқығы бар ма?

Алкогольге тексеру жүргізу үшін мас болу белгілері негіз болып табылады. Дегенмен, инспектор автокөлікті басқа себептермен (құжаттарды тексеру, рейд) тоқтатуға, содан кейін ғана жүргізушінің жай-күйін бағалауға құқылы. Тек белгілер болған жағдайда ғана алкотестер қолданылады.