Тау-кен және геологиялық барлау жұмыстарын жүргізетін қауіпті өндірістік объектілер үшін өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету қағидаларын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2014 жылғы 30 желтоқсандағы № 352 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылы 13 ақпанда № 10247 тіркелді.

      "Азаматтық қорғау туралы" 2014 жылғы 11 сәуірдегі Қазақстан Республикасы Заңының 12-2-бабының 14) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

      Ескерту. Кіріспе жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 23.12.2015 № 1221 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      1. Қоса беріліп отырған Тау-кен және геологиялық барлау жұмыстарын жүргізетін қауіпті өндірістік объектілер үшін өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету қағидалары бекітілсін.

      2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Индустриялық даму және өнеркәсіптік қауіпсіздік комитеті (А.Қ. Ержанов):

      1) осы бұйрықтың заңнамамен белгіленген тәртіпте Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін;

      2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмелерін мерзімді баспа басылымдарында және "Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының "Әділет" ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді;

      3) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастыруды;

      4) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркегеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне осы бұйрықтың 2-тармағының 1), 2) және 3) тармақшаларымен көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалудың бақылау Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму вице-министрі А.П. Рауға жүктелсін.

      4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының


Инвестициялар және даму


министрі

Ә. Исекешев


  Қазақстан Республикасы
Инвестициялар және даму министрінің
2014 жылғы 30 желтоқсандағы
№ 352 бұйрығымен бекітілген

Тау-кен және геологиялық барлау жұмыстарын жүргізетін
қауіпті өндірістік объектілер үшін өнеркәсіптік қауіпсіздікті
қамтамасыз ету қағидалары
1-бөлім. Жалпы қағидалар

      1. Осы Тау-кен және геологиялық барлау жұмыстарын жүргізетін қауіпті өндірістік объектілер үшін өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) "Азаматтық қорғау туралы" 2014 жылғы 11 сәуірдегі Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі - Заң) 12-2 -бабының 14) тармақшасына сәйкес әзірленді және тау-кен және геологиялық барлау жұмыстарын жүргізетін қауіпті өндірістік объектілерді жобалау, салу, пайдалану, кеңейту, реконструкциялау, жаңғырту, жабу және жою барысында өнеркәсіп қауіпсіздігін қамтамасыз ету тәртібін айқындайды.

      2. Барлық тау-кен және геологиялық барлау жұмыстары қауіпті өндірістік объектілерін салуға, кеңейтуге, реконструкциялауға, жаңғыртуға, консервациялауға және жоюға арналған жобалық құжаттаманың (бұдан әрі – жоба) және тау-кен жұмыстары жоспарының негізінде жүргізіледі.

      Ескерту. 2-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      3. Тау-кен, геологиялық барлау жұмыстарын жүргізетін объектілерде ұйымның техникалық жетекшісімен:

      1) өндірістік бақылау туралы ереже;

      2) технологиялық регламенттер;

      3) аварияларды жою жоспары (бұдан әрі - АЖЖ) осы Қағидаларға 1-қосымшаға сәйкес белгіленген, Аварияларды жою жоспарын әзірлеу талаптарына сәйкес жасалады және бекітіледі.

      АЖЖ жұмысты қауіпсіз жүргізуге жауапты лауазымды тұлғалардың зерделеуі (бұдан әрі - бақылаушы адам), объектінің техникалық жетекшісінің басшылығымен жүргізіледі.

      3-1. Тау-кен жұмыстарына техникалық басшылық етуге "Басшылардың, мамандардың және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 жылғы 21 мамырдағы № 201-ө-м бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 7755 болып тіркелген) бекітілген Басшылардың, мамандардың және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығында көзделген тұлғаларға рұқсат етіледі.

      Ескерту. 1-бөлім 3-1-тармақпен толықтырылды - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      4. АЖЖ өндірістік объектінің техникалық басшысының басшылығымен жасалады, осы қауіпті өндірістік объектіге қызмет көрсететін авариялық-құтқару қызметінің (бұдан әрі – АҚҚ) басшысымен келісіледі және ұйымның басшысымен бекітіледі.

      АЖЖ жедел бөлімді, аварияларды жоюға қатысатын персонал арасындағы міндеттерді бөлуді және оның әрекет ету тәртібін, сондай-ақ авария туралы дереу хабарландырылатын лауазымды тұлғалар мен мекемелердің тізімін қамтиды.

      АЖЖ-да:

      1) адамдарды құтқару жөніндегі іс-шаралар;

      2) шахтадағы аварияларға тап болған адамдарды қауіпті әсер ету аймағынан шығару жолдары;

      3) аварияларды жою және олардың дамуының алдын алу бойынша іс-шаралар;

      4) авариялар туындаған жағдайда мамандардың және жұмысшылардың іс-әрекеті;

      5) авария туындауының бастапқы кезеңінде АҚҚ бөлімшесінің және шахта персоналының іс-әрекеті көзделеді.

      Ескерту. 4-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      4-1. Барлық жұмыстар Нарядтар кітабында жазбаша түрде (немесе электронды түрде) ресімделген наряд-тапсырма бойынша жүзеге асырылады.

      Наряд-тапсырма – наряд-тапсырма кітабында (журналында) ресімделген және жұмыстың мазмұнын, орнын, оның басталу және аяқталу уақытын, оның қауіпсіз орындалу шарттарын, қажетті қауіпсіздік шараларын, жұмыстың қауіпсіз орындалуына жауапты бригадалар мен жұмыскерлердің құрамын айқындайтын жұмыстың қауіпсіз өндірісіне арналған тапсырма және наряд-тапсырманың орындалуы немесе орындалмауы туралы белгі.

      Наряд-тапсырманы ұйымның құрылымдық бөлімшесінің техникалық басшысы жауапты жетекшіге және жұмыстардың жауапты өндірушісіне қол қойғызу арқылы береді.

      Наряд-тапсырма жұмыстарды орындау уақытын, мазмұнын, орнын, жұмыстың нақты көлемін, қауіпсіз орындау тәртібін және жұмыстарды орындау тапсырылған нақты тұлғаларды анықтайды.

      Наряд-тапсырма беретін адам:

      1) жұмыс орнының тәуекелдеріне бағалау және әлеуетті қауіптеріне талдау жүргізеді;

      2) жұмыстарды қауіпсіз жүргізу үшін анықталған тәуекелдерді болдырмауды немесе азайтуды қамтамасыз ететін іс-шараларды айқындайды;

      3) қауіпсіз жұмыс өндірісінің тәртібі бойынша ағымдағы нұсқаулықты өткізеді.

      Ескерту. 1-бөлім 4-1-тармақпен толықтырылды - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      4-2. Барлық аса қауіпті жұмыстар наряд-рұқсат бойынша орындалады.

      Наряд-рұқсат – жұмыстың мазмұнын, орнын, оның басталу және аяқталу уақытын, оның қауіпсіз орындалу шарттарын, қажетті қауіпсіздік шараларын, жұмыстың қауіпсіз орындалуына жауапты бригадалар мен жұмыскерлердің құрамын айқындайтын қауіптілігі жоғары жұмыстың қауіпсіз өндірісіне арналған құжат.

      Аса қауіпті жұмыстардың тізбесін ұйымның құрылымдық бөлімшесінің техникалық басшысы жыл сайын түзетеді және бекітеді.

      Наряд-рұқсатты беруге құқылы құрылымдық бөлімшелердің инженерлік-техникалық жұмыскерлері ұйымның құрылымдық бөлімшесінің техникалық басшысының бұйрығымен бекітілген жауапты жетекшілер мен аса қауіпті жұмыстардың жауапты өндірушілерін айқындайды.

      Аса қауіпті жұмыстарды ұйымдастыруды және қауіпсіз жүргізуді наряд-рұқсаттарды беретін адамдар, жұмысқа рұқсат берген жауапты жетекші, жұмыстарды өндіруші, бригада мүшелері қамтамасыз етеді.

      Наряд-рұқсат жазбаша түрде рәсімделіп, кейіннен наряд-рұқсаттарды беру Журналына (немесе электронды түрде) тіркеледі. Наряд-рұқсаттардың берілуін тіркеу журналы осы Қағидалардың 1-1-қосымшасына сәйкес екі данада беріледі, біреуі наряд берген адамда болады, екінші данасы жұмыстың жауапты өндірушісіне беріледі.

      Ескерту. 1-бөлім 4-2-тармақпен толықтырылды - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      4-3. Тау-кен жұмыстарын жүргізетін объектілерде бекітілген жоспарға сәйкес оқу дабылдары және аварияларға қарсы жаттығулар жүргізіледі.

      Оқу дабылдарды және аварияларға қарсы жаттығуларды кәсіпорын, өндіріс, технологиялық процесс шеңберінде әртүрлі процесстерді басқаруға арналған автоматтандырылған (цифрлық) персоналды басқару жүйесі режимінде жүргізуге жол беріледі.

      Ескерту. 1-бөлім 4-3-тармақпен толықтырылды - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      4-4. Персоналды объектідегі қауіпсіз жұмыс өндірісінің шарттарымен таныстыру үшін объекті иесі "Қызметкерлерді еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқыту, оларға нұсқама беру және білімдерін тексеру қағидалары мен мерзімдерін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2015 жылғы 25 желтоқсандағы № 1019 бұйрығымен бекітілген Қызметкерлерді еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқыту, оларға нұсқама беру және білімдерін тексеру қағидалары мен мерзімдерінде (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 12665 болып тіркелген) көзделген нұсқаулықтан өткізуді ұйымдастырады.

      Персоналды автоматтандырылған (цифрлық) басқару жүйесін қолдану арқылы нұсқаулық өткізуге рұқсат етіледі.

      Ескерту. 1-бөлім 4-4-тармақпен толықтырылды - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      5. Жару жұмыстарын жүргізу, жарылғыш заттарды және олардың негізінде жасалған бұйымдарды сақтау, тасымалдау және есепке алу өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарына сәйкес жүргізілуі тиіс.

      6. Тау-кен және геологиялық барлау жұмыстарының жұмысшылары мен мамандары, олардың кәсібі мен жұмыс жағдайларына сәйкес жеке қорғану құралдарымен: арнайы киіммен, арнайы аяқ киіммен, қорғану каскаларымен, көзілдіріктермен қамтамасыз етіледі.

      7. Адамдарға қауіп төнуді көрген әрбір жұмысшы қауіпті жою жөніндегі барлық шараларды қабылдау және ол туралы бақылау тұлғасына хабарлауы тиіс.

      8. Бақылау тұлғасы қауіпті жою жөнінде шаралар қабылдауы тиіс: қауіпті жою мүмкін болмаған жағдайда жұмысты тоқтатады, жұмысшыларды қауіпсіз жерге шығарады және лауазымы бойынша жоғары тұлғаға хабар береді.

      9. Объектінің штатында емес бөгде тұлғалар объектіге кіру кезінде қауіпсіздік шаралары бойынша нұсқаулықтан өтеді және жеке қорғану құралдарымен қамтамасыз етіледі.

      10. Қауіптілікті жою, мүмкін болатын авариялардың, өрттің алдын алу және адамдарды құтқару жағдайларынан басқа, қауіпті орындарда персоналдың болуына жол берілмейді.

      11. Объектіні пайдаланушы ұйымның басшысы, еңбек жағдайының қауіпсіздігін, әрбір жұмыс орнындағы және жалпы объектідегі қауіптілікті бағалау негізінде қорғаныс іс-шараларын әзірлеуді қамтамасыз етеді, адамдардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін қауіптілікті, оқиғалардың, авариялардың пайда болу мүмкіндігін анықтаған жағдайда жұмысшылар мен лауазымды тұлғалардың іс-қимыл жасау тәртібін анықтайды.

      12. Персоналдың тікелей кенжарларда, тетіктер жұмыс істеп тұрған қауіпті аймақтарда, көлік жолдарында тынығуына тыйым салынады.

      13. Ойық жерлер, зумпфтар, шұңқырлар, пайдаланылмайтын шыңыраулар, дренаждық ұңғымалар, тік қазбалар жабылып қоршалады.

      Жабдықтың жұмыс орны мен оларға баратын жолды тау-кен қазындысымен немесе адамдардың, машиналар мен тетіктердің қозғалысына кедергі келтіретін қандай да бір заттармен үймелеуге болмайды.

      14. Аумақ бойынша адамдардың жүргінші жолы немесе автокөлік қозғалысы бағытына қарама-қарсы автожолдардың жағасымен жүруіне болады. Қозғалыс маршрутымен барлық жұмысшылар қол қойып таныстырылады. Қозғалыс маршрутын ұйымның техникалық басшысы бекітеді.

      Қараңғы тәулік уақытында жаяу жүргінші жолдары және теміржол мен автожол арқылы өту жолдары жарықтандырылады.

      15. Кез келген кернеуліктегі электр беру әуе желілерінің астынан машиналар мен механизмдердің, қондырғылар, конструкциялар және басқа да жүктерді тасымалдауға олардың көлемдері жол немесе трасса белгісінен 4,5 метрден артық емес биіктікте болса рұқсат етіледі.

      Электр желісінің төменгі қашықтығынан тасымалданатын қондырғыға дейінгі арақашықтыққа қарамастан көрсетілген көлемдерден асқан жағдайда осы электр желісінне ие ұйымның жазбаша рұқсаты алынады, тасымалдау рұқсатта көрсетілген қауіпсіздік шараларын сақтай отырып іске асырылады.

      16. Кен орындарын бір мезгілде ашық және жерасты тәсілдерімен қатар қазу кезінде, жерасты дренаждық қазбаларын өткізу және пайдалану кезінде, ашық және жер асты таукен учаскелерінде жұмыс істейтіндердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша бірлескен іс-шаралар жүзеге асырылуы тиіс, соның ішінде:

      1) тау-кен және жару жұмыстарын жүргізу жоспарлары мен кестелерін келісу;

      2) жерасты қазбаларын желдетудің үрлеу әдісін қолдану;

      3) АҚҚ өкілдерінің ашық тау-кен жұмыстары объектісінде жаппай жару жұмысынан кейін жерасты қазбаларындағы атмосфераның жай-күйін тексеруді;

      4) ашық тау-кен жұмыстары объектісінен жерасты тау-кен қазбаларына судың өту қаупін болдырмауды;

      5) атмосферада улы жарылыс өнімінің болуын ауысым сайын бақылауды қамтамасыз етеді.

      Ескерту. 16-тармаққа өзгеріс енгізілді - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      17. Кен орындарын аралас тәсілмен қазу кезінде тау-кен жұмыстары өзара келісілген ашық және жер асты таукен жұмыстарын жүргізу жобалары бойынша жүргізілуі тиіс.

      18. Кен орындарын аралас қазу кезінде мыналар қамтамасыз етілуі тиіс:

      1) жыныстар мен жер бетінің сырғу және өзгеру ерекшеліктерін зерттеу, тау-кен қазбаларының әсер ету саласын болжау;

      2) карьер мен жерасты тау-кен жұмыстары арасындағы сақтандырғыш (табиғи немесе жасанды) кентіректің өлшемдерін анықтау;

      3) қазылған кеңістіктің кейбір учаскелері (камералар) үстіндегі төбенің қалыңдығын анықтау;

      4) тірек кентіректердің параметрлерін есептеу;

      5) тазартылатын кеңістіктің төбесінің ашылған шектік ауданын анықтау;

      6) карьер ернеуіне қорларды шығару кезінде оның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін төсем беріктігін есептеу;

      7) қазылған кеңістікті толтыру толықтығын қамтамасыз ету.

      19. Карьерден күрделі және дайындық қазбаларын жүргізу кезінде ауа құрамын бақылау қамтамасыз етілген жағдайда карьер кеңістігінен желдету ағысын алуға болады.

      20. Кен орындарын аралас қазу кезінде тау-кен жұмыстарын жүргізу фронты:

      1) ашық жұмыстарда – жерасты тазарту жұмыстарын дамыту фронтына қарсы;

      2) жерасты тазарту жұмыстарында – қазындыдан карьерге;

      3) сілтілеу кезінде – қазындыдан карьерге қарай немесе жерасты тазарту жұмыстарын дамыту фронтына қарсы бағытта орналасуы тиіс.

      21. Кен орындарын ашық және жерасты тәсілдерімен аралас қазу жұмыстарын жүргізуші ұйымдар АҚҚ бірге газдың өтуі, судың жаруы, тау-кен қазындысының өзгеруі ықтимал, қауіпті аймақтар шегіндегі тау-кен жұмыстарының учаскелерін анықтайды және көрсетілген учаскелердегі жұмыс қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын әзірлейді.

      22. Жерасты қазбаларының немесе карсттардың болуы салдарынан ықтимал құлау немесе қирау аймақтарында жұмыс істеген кезде карьердің ернеулері мен топырағының жай-күйін аспаппен маркшейдерлік бақылау жүргізіледі. Жыныстардың сырғу белгілері байқалған кезде жұмыс тоқтатылады.

      23. Тау-кен жұмыстарын карьерде және жерасты кенішінде бір тік жазықтықта бір мезгілде жүргізген кезде мынадай шарттар сақталады:

      1) қазынды мен карьер ернеуінің тұрақтылығын қамтамасыз ететін сақтандырғыш кентіректі қалдыру;

      2) сақтандырғыш кентіректегі қазындының сырғуын (бұзылуын) болдырмайтын қазу жүйесін пайдалану;

      3) жаппай жарылыстардың қуаты мен олардың кентірекке сейсмикалық әсерін шектеу, төбелер мен ернеулердің кемерлері;

      4) жару жұмыстарынан болатын газдардың жерасты қазбаларына өтуін немесе оны желдету жүйесінің тартуын болдырмау, осы газдарды карьерге жіберу;

      5) алып тасталды - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      6) карьерден жерасты қазбаларына нөсер және жер бетіндегі сулардың өтуін болдырмау.

      Ескерту. 23-тармаққа өзгеріс енгізілді - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      24. Карьерде жаппай жару жұмысын жүргізу алдында адамдар жерасты қазбаларынан жер бетіне шығарылады.

      Жұмыскерлерді жерасты қазбаларына жіберу АҚҚ тарапынан қазба жағдайын тексергеннен және қалыпты кеніш атмосферасы қалпына келтірілгеннен кейін жүзеге асырылады.

      Ескерту. 24-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      25. Ашық тау-кен жұмыстарын бұрын жерасты жұмыстары жүргізілген және бос кеңістігі бар аймақтарда, құлау аймақтарында жоба бойынша жүргізіледі.

      26. Карьер ернеулерінде кен қорын жерасты тәсілмен қазып шығару ашық жұмыстар аяқталғаннан және ернеулер шекті орынға қойылғаннан кейін жүзеге асырылады.

      27. Ашық және жерасты тау-кен жұмыстары арасында сақтандырғыш кентіректерді қазу кентірек пен карьердің ернеулерінің бұзылуын болдырмайтын және жұмыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін шараларды орындаған кезде жоба бойынша жүзеге асырылады.

      28. Ескі су басқан қазбалар мен беткі су айдындары тау-кен жұмыстарының жоспарларында көрсетіледі.

      Су басқан қазбаларға немесе су айдындарына жақын тау-кен жұмыстары судың жарылуын болдырмас үшін кентіректерді қалдыруды көздейтін жоба бойынша жүргізіледі.

      Жұмыс істеп жатқан адамдар мен жабдыққа қауіп келтіретін орындарда ескерту белгілері орнатылады.

      29. Ерітінділерді пайдалана отырып, қатты тау-кен қазындыларын экскавациялауға дайындаудың аралас технологиясы бойынша тау-кен жұмыстарын жүргізу еріткіштерді қолдану және дайындау кезіндегі қауіпсіздік, бұрғылау, жару, құю және тау-кен жұмыстарының параметрлері бойынша іс-шараларды қарастыратын техникалық регламент бойынша жүргізіледі.

      30. Қондырғылар, аппаратуралар және құралдарды пайдалану дайындаушының нормативтік-техникалық құжаттамасына сәйкес пайдаланылады.

      31. Бұрғылау станоктарын, көтеру механизмдерін, тау-кен үңгілеу жабдықтарын, геофизикалық және зертханалық аппаратураларды басқаруды, қозғалтқыштарға, компрессорларға, электр қондырғыларына, дәнекерлеу жабдықтарына қызмет көрсетуді сәйкес біліктілігі бар, өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелері бойынша даярлықтан, қайта даярлықтан өткен жұмыскерлер атқарады.

      Ескерту. 31-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      32. Қондырғыларды, механизмдерді, аппаратураларды және бақылау-өлшеу құралдарын пайдаланушы ұйымдардың оларды пайдалану және жөндеу туралы мәліметтері енгізілетін құжаттары болады.

      33. Қондырғыларда орнатылған БӨҚ пломбасы немесе мемлекеттік тексерудің белгісі болуы тиіс.

      Құралдар құжатта көрсетілген мерзімде және көрсеткіштің дұрыстығына күмән туған жағдайда тексеріледі.

      Манометрлер, салмақ индикаторлары және БӨҚ көрсеткіштерінің қызметі көрсетуші персоналға анық көрінетіндей болып орнатылады.

      Манометр шкаласында максималды жұмыс қысымына сәйкес келетін белгі қойылады.

      34. Қондырғы жағдайына тұрақты бақылау, бақылау мерзімділігі және өндірістік бақылауды жүзеге асыратын тұлға орнатылады, ұйым жетекшісінің бұйрығымен бекітілген, өндіріс қауіпсіздігі саласындағы өндірістік бақылау жөніндегі нормативтік актімен белгіленеді.

      Нәтижелері осы Қағидаларға 2-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Қарау журналына жазылады.

      35. Мерзімді қарау мерзімін және жұмыс істемейтін құралды істен шығару тәртібін ұйымның техникалық жетекшісі бекітеді.

      Істен шығарылған құрал қолданыстан алынады.

      36. Механизмдерді іске қосу, аппаратураларды, құралдарды қосу алдында олардың дұрыс жұмыс істеуіне, қауіпті аймақта адамдардың болмауына көзі жетіп, ескерту белгісін береді. Барлық жұмыскерлер белгіленген белгілердің мағынасын білуі тиіс.

      37. Механизмдерді қарау және ағымдағы жөндеу кезінде олардың сымдары сөндірілген болуы, олардың қате қосылуына немесе өздігінен қосылуына жол бермейтін шаралар қабылдануы, іске қосу құрылғыларында: "Қосуға болмайды – адамдар жұмыс істеуде" ескерту плакаттары ілінуі қажет.

      38. Қызметкерлерге:

      1) құжат бойынша рұқсат етілген артық жүктемелер (қысым, ток күші, кернеулік, жән тағы басқа) кезінде қондырғылар, аппаратуралар және құралдарды пайдалануға;

      2) мақсатсыз пайдалану, дұрыс жұмыс істемейтін қондырғылар, аппаратуралар және құралдарды, құрал-жабдықтар мен қорғаныс құралдарын пайдалануға;

      3) пайдалану кезінде қызмет көрсетуші персоналдың тұрақты болуын талап ететін жұмыс істеп тұрған қондырғылар, аппаратуралар және құралдарды қараусыз қалдыруға;

      4) қорғаныс қоршауларының болмауы және дұрыс жұмыс істемеуі кезінде жұмыс істеуге;

      5) қондырғылар мен аппаратураларды түймесі салынбаған арнайы киімде қызмет көрсетуге жол берілмейді.

      39. Механизмдер жұмыс істеп тұрған кезде жол берілмейді:

      1) жұмыс ісеп тұрған механизмдерге шығуға немесе жұмыс істеп тұрған механизмдерде тұрып қандай-да бір жұмыс істеуге;

      2) оларды жөндеуге, олардың бөліктерін бекітуге, қозғалатын бөліктерін қолмен немесе осыған арналған құралдар арқылы тазартуға, майлауға;

      3) механизмдердің қозғалмалы бөліктерін тоқтатуға, кигізуге, тастауға, тартуға немесе белдеулік, клинобелдеулік және тізбекті берулерді босатуға, арқан немесе шығыр барабанындағы кабельдерді лом (ваг) арқылы немесе тікелей қолмен бағыттауға;

      4) қоршауларда қандайда бір заттарды тастауға;

      5) қоршауларды немесе олардың элементтерін қозғалатын бөліктер толық тоқтағанға дейін алуға;

      6) қоршаулар бойынша немесе олардың астында жүруге;

      7) қоршаулар артына кіруге, қозғалмалы қоршалмаған арқандар арқылы өтуге немесе оларға тиісуге.

      40. Кесетін шеттері немесе лезвиесі бар құралдарды қорғаныс тыстарында немесе сөмкелерде алып жүреді.

      41. Геологиялық барлау қондырғылары мен аппаратураларының конструкциясына өзгерістер енгізуге ұйым-әзірлеуші, зауыт-дайындаушы келісімі бойынша жол беріледі.

      Модернизацияланған техниканы, геологиялық ұйымдар әзірленген іске қосу оны сынақтан өткізгеннен кейін және акті бойынша қолдануға рұқсат етілгеннен кейін жүргізіледі.

      42. Шахтаның тау-кен қазбаларында өздігінен жүретін көлік құралдарында (тиеу-жеткізу көлігі, автосамосвалдар, жұмыскерлерді жұмыс орындарына дейін жеткізетін жерасты автобустары, жарылғыш материалдарды жеткізетін көлік, бұрғылау қондырғылары, геофизикалық станциялар, шурф-үңгілеу агрегаттары) дайындаушы дәрі-дәрмек қорапшасы бар кассеталарды, ауыз су термосын және өрт сөндіру құралдарын орналастыратын орындар көздейді. Кассеталар және өрт сөндіру құралдары қолжетімді жерге орналастырылады және жылдам алынатын бекітпесі болады.

      Көлік құралдары жеке медициналық дәрі-дәрмек қорапшаларымен және өрт сөндіргіштермен қамтамасыз етіледі.

      Ескерту. 42-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      43. Геологиялық барлау қондырғыларын пайдаланатын ұйымдар техникалық куәландыру, монтаждау процесінде немесе пайдалану кезінде өнеркәсіп қауіпсіздігінің осы Қағидаларға сәйкес келмеуді, конструкциялардың немесе дайындаудың кемшіліктерін анықтаған жағдайда пайдалануды тоқтатады және зауыт-дайындаушыға акт-рекламация жібереді.

2-бөлім. Жұмысты жерасты тәсілімен жүргізу кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі
1-кіші бөлім. Жалпы ережелер

      44. Шахталарда тау жыныстарының жерасты соққыларына бейімділігін, жанғыш және жарылғыш газдардың суфлярлық бөліну қауіптілігін, шаңдардың жарылғыштығын, пайдалы қазбалардың өздігінен жанғыштығын анықтау бойынша жұмыстар жүргізілуі тиіс.

      45. Тау-кен соққылары, көмірдің, жыныстың және газдың кенеттен лақтырындысы, жанғыш және жарылуға қауіпті газдардың суфлярлы бөліну қаупі бар тазалау және дайындау кенжарларында жұмыс істеуге аталмыш жұмыстар бойынша қауіпті шахталарда кемінде бір жыл жұмыс өтілі бар, тау-кен жұмыстарын қауіпсіз жүргізу бойынша оқудан өткен жұмысшылар жіберіледі.

      Ескерту. 45-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      46. Осы Қағидалардың талаптарынан және жобадан ауытқыған жаңа, қайта жөнделген шахталар, деңгейжиектер, объектілер пайдалануға қабылданбайды.

      47. Салу, пайдалану және жою кезеңінде барлық шахталарға АҚҚ қызмет көрсетеді.

      АҚҚ бөлімшелерінің қызмет көрсету тәртібі, орналасуы, құрылымы және олардың саны ұйым, АҚҚ басшылығының бірлескен шешімімен айқындалады.

      Ескерту. 47-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      48. Жерасты тау-кен жұмыстарын жүргізудің нақты жағдайларында пайдалануға және қолдануға міндетті арнайы киімсіз, арнайы аяқкиімсіз, жеке қорғаныс құралдарынсыз және қорғаныш құралдарынсыз тұлғалардың шахтада болуына жол берілмейді.

      49. Шахталарда, шахта жетекшісінің бекіткен тәртібіне сәйкес шахтаға түскен немесе көтерілген (шыққан) тұлғаларды есепке алу жұмыстары ұйымдастырылады және жүзеге асырылады.

      Есепке алуды ұйымдастыруды және бақылауды шахтаның жетекшісі жүргізеді.

      50. Шахта басшыларының жазбаша (немесе электрондық нысанда) наряды немесе рұқсатынсыз адамдардың шахтаға түсуіне және жерасты қазбаларында болуына жол берілмейді.

      Нарядтарды беру және ауысымдық тапсырмаларды орындауды бақылауды жүзеге асыру кезінде автоматтандырылған персоналды басқару жүйесін қолдануға жол беріледі.

      Ескерту. 50-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      51. Адамдарға, құрылғыларға және қоршаған ортаға қауіп төндіретін, құрылыстың техникалық жағдайындағы ақауды, құрылғылар мен сақтау құралдарының жарамсыздығын байқаған әрбір жұмысшы қауіп төну туралы бақылау тұлғасына хабарлайды және технологиялық регламентке, АЖЖ сәйкес бұзушылықты жою жөніндегі шараларды қабылдайды.

      52. Жерасты жұмыстарына жұмылдырылған және жерасты жұмыстарына қатынайтын барлық тұлғаларға шахталарға түсер алдында жарамды, жеке оқшаулағыш өзіқұтқарғыштар беріледі.

      Оларды жұмыс орындарындағы аусымдағы адамдардың ең көп санынан 10 пайыздан көп мөлшерде топтап сақтауға болады. Топтап сақталатын өзіқұтқарғыштар, жұмыс орындарындағы олардың жарамды түрде және сақталуын қамтамасыз ететін жәшіктерде сақталады. Өзіқұтқарғыштар сақтау орны белгіленеді, ажырату жарығымен жарықтандырылады, жерасты жұмыстарына жұмылдырылған барлық тұлғаларға көрсетіледі.

      Шахтадағы өзіқұтқарғыштардың жалпы саны жерасты жұмыстарына жұмылдырылған тұлғалардың санынан 10 %-ға көп болады.

      Барлық жерасты жұмысшылары және бақылаушы тұлғалар өзіқұтқарғышты пайдалануға оқытылады. Жұмысшылардың өзіқұтқарғыштарды пайдалану ережелерін білуі жарты жылдық нұсқаулық кезінде тексеріледі.

      Өзі құтқарғыштарды топтап сақтау кезіндегі жарамдылығын учаске бастығы немесе орынбасары дәрежесіндегі бақылау тұлғасы, жабдықталуын шахта жетекшісі қамтамасыз етеді.

      Өзі құтқарғыштардың жарамдылығын тексеру тоқсан сайын шахтаның шаң-желдету қызметінің бастығымен (учаске бастығы) АҚҚ өкілдерінің қатысуымен жүргізіледі. Нәтижесі бойынша өзі құтқарғыштардың жарамдылығын тексеру актісі рәсімделеді. Нәтижесі бойынша өзі құтқарғыштардың дұрыстығын тексеру актісі рәсімделеді.

      53. Жерасты жұмыстарына жаңадан түскен барлық жұмысшылар бақылау тұлғасының алып жүруімен жұмыс орнынан қазбалар арқылы шахтадан үстіге қосымша шығыстарға шығатын негізгі және қосымша шығыстарымен танысады.

      200 метр және одан да тереңде жұмыс жасайтын тұлғаларды таныстыру, тікелей жұмыс орындарынан қосымша шығыс арқылы шахта оқпандарына шығу, осы оқпан сөрелерінің бірнешеуіне көтерілу арқылы жүргізіледі.

      Барлық жұмысшыларды қосымша шығыстармен қайталай таныстыру бақылау тұлғаларымен әр 6 ай сайын өткізіледі, ал қосымша шығыстар өзгерген жағдайда – дереу жүргізіледі. Үстіге шығатын негізгі және қосымша шығыстармен жаңадан түскендерді әрбір таныстыру, барлық жұмысшыларды қайтадан таныстыру ұйымның техникалық басшысымен белгіленген нысан бойынша Нұсқаулық журналына енгізіледі.

      54. Жерасты тау-кен жұмыстарын жүргізетін қауіпті өндіріс объектілері байқау, авариялар туралы хабарлау, персоналды позициялау және іздеу жүйелерімен, объектіге қызмет көрсететін АҚҚ тікелей телефондық және оған қосымша балама байланыспен жабдықталады.

      Бақылау, авариялар туралы хабарлау, персоналды позициялау және іздеу жүйесі:

      1) кен диспетчерінің хабарламасын (кодтық, мәтіндік, дауыстық) жерасты қазбаларындағы әрбір жұмыскеріне шахтаның қай жерінде жүрмесін, апатқа дейін, апат кезінде және апаттан кейін тікелей жеткізуді;

      2) шахтада жүрген персонал мен техниканы позициялауды;

      3) құтқару жұмыстарын жүргізу кезінде тау-кен массасы үйіндісінің астындағы адамды 2 метрден аспайтын дәлдікпен 2 тәулік ішінде тауып алуды және анықтауды қамтамасыз етуі тиіс.

      Позициялау персонал мен техниканың жерасты қазбаларындағы орнын үздіксіз режимде 10 м дейінгі дәлдікпен анықтауды көздейді.

      Хабарландыру кезіндегі берілетін ақпараттың көлемі персоналдың апаттың сипаты мен эвакуацияның мүмкін жолдарын түсінуіне жеткілікті болуы тиіс.

      Бақылау, авариялар, персоналдың орналасуы және іздестіру туралы хабарлау жүйесі тау-кен қазбаларының барлық аймағын қамтуы тиіс.

      Бақылау, авариялар, персоналдың орналасуы және іздестіру туралы хабарлау жүйесі апатқа дейін, апат кезінде және апатты жойғаннан кейін де жерасты тау-кен жұмыстарын автоматтандырылған диспетчерлеу арқылы үздіксіз жүргізіледі және жұмысқа жарамды болып қала береді.

      Хабарлау уақыты 4-5 минуттан артық емес.

      Ескерту. 54-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      55. Келесі қазбаларда (кенжарларда) жұмыс жүргізуге наряд беруге болмайды:

      1) негізгі жұмыс орнынан оқшау жерде екі жұмысшыдан кем болса, сонымен қоса біреуі басшы болып тағайындалады;

      2) анықталған бұзушылықтарды жоюға жіберілген нарядтан басқа, өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарының бұзылғандығы орын алса.

      Негізгі жұмыс орнынан оқшау орналасқан қазба (кенжар) орындарының тізбесі шахтаның техникалық жетекшісімен әрбір алты айға бекітіледі.

      56. Шахтаның басшылық қызметкерлері мен мамандары қауіпсіздік жағдайларын және тау жұмыстарының дұрыс жүргізілуін бақылауды қамтамасыз ету үшін жүйелі түрде жерасты жұмыстарына қатынайды.

      57. Әрбір жұмыс орны желдетумен, жарықпен, апат туралы хабарлау құралдарымен қамтамасыз етіледі, толық қауіпсіздік жағдайында болады және жұмыс алдында анықталған бұзушылықтарды жою шараларын қабылдайтын бақылау тұлғасымен тексеріледі.

      Әрбір жұмыс орнына қауіпсіз өту жолы жасалады. Жұмыс орындарын және оларға баратын жерлерді, адамдар мен жүктердің қозғалыс жолын бөгеуге жол берілмейді.

      Адамдарға немесе объектіге қауіп туғызатын қауіпті көрген әрбір қызметкер техникалық бақылау тұлғасына хабарлайды, және мүмкіндігінше қауіпсіздікті жою жөніндегі барлық шараларды қабылдайды.

      Тау-кен қазбаларының барлық жолайрықтары жер бетіне шығатын бағытты көрсететін, жарық түсірілген нұсқаулармен жабдықталады.

      Адам өміріне қауіп тудыратын қазбаларда қосымша қорғаныс құралдарын қолдана отырып осы қауіпті жою бойынша жұмыстарды орындауды қоспағанда, аталған таукен қазбаларында болуға жол берілмейді.

      58. Кенжарды әрбір жару және желдету жұмыстарынан соң өндірістік бақылау адамы кенжардың, төбенің, қазба бүйірінің және бекітпенің қауіпсіз жағдайына, сақтандыру құрылғыларының, желдеткіш қызметінің жарамдылығына көз жеткізеді, жұмысқа қажетті құрал-жабдықтардың, механизмдердің және құрылғылардың ақаусыздығын тексереді. Жұмыстарды бастар алдында кенжардағы жұмыстың қауіпсіздігі жағдайларын жасау бойынша технологиялық регламентті ескеріп, шаралар қабылдайды.

      Егер анықталған кемшіліктерді жою мүмкін болмаған жағдайда, бақылау тұлғасы жұмыс жүргізуге жол бермейді және ол туралы өзінің тікелей бастығына немесе шахта диспетчеріне хабарлайды.

      Ескерту. 58-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      59. Адамдарға қауіп төндіруі мүмкін немесе жұмыстар уақытша тоқтатылған тау-кен қазбалары, шурф сағалары, опырылу аймақтары жер бетінен қоршалады. Қоршау тәртібі мен түрін шахтаның техникалық басшысы айқындайды.

      Барлық тоқтап тұрған тік және көлбеу қазбалар үстінен және астынан жабылады. Бұл ретте қоршау адамдардың қоршалған қазбаларға кіруін болдырмайды.

      Уақытша тоқтатылған тау-кен қазбаларында жұмыстарды қайта бастау шахтаның (кеніштің) техникалық басшысы басқаратын комиссия жасаған Актіге сәйкес жүзеге асырылады.

      Ескерту. 59-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      60. Адамдар көтерілетін және түсетін барлық шахта оқпандарында, және де адамдарды жеткізу үші көтеру қондырғыларымен жабдықталған көлбеу қазбалардың төменгі қабылдау алаңдарында күту камералары орналастырылады. Камера көлемі және оның жабдықталуы жобамен анықталады.

      Күту камераларынан шығу жерлері шахта оқпанына жақын жерге орналасады.

      61. Механизмдердің жұмысы кезінде оларды майлауға және тазалауға жол берілмейді, тек осы жұмыстардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін құрылғылар болған жағдайда ғана жол беріледі.

      Қайтадан жөнделген тазалау және үңгілеу кешендерін, энергиямен қамтамасыз ету объектілерін, желдету мен су айдау қондырғыларын, жабдықтарды пайдалануға қабылдау шахтаның техникалық басшысының төрағалығымен комиссиялы түрде, дайындық актілерін жасай отырып жүргізіледі.

      Ескерту. 61-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      62. Машиналарды, жабдықты, аспаптарды және аппаратураларды пайдалану және қызмет көрсету, оларды монтаждау, бөлшектеу және сақтау технологиялық регламентке және дайындаушы зауыттың нормативтік құжаттарына сәйкес жүргізіледі.

      63. Машиналарды, жабдықтың, басқару және қорғаныс сызбаларының зауыттық құрылымын өзгерту жасап шығарушының жобалық құрастыру құжаттамасы бойынша жүргізіледі.

      64. Құрылғылардың қозғалып тұратын бөліктері қауіптің көзі болып табылса, өзінің функционалды мақсаты бойынша қоршалуы мүмкін емес бөліктерді (кенжар машиналарының жұмыс органдары, науа таспалары, шығырлар, тарту шынжырлары және т.б.) есепке алмағанда, қоршалады.

      Егер машиналар немесе олардың орындаушы органдарын (қозғалыстағы машиналар, науалар, арқанды және монорельсті жолдар, итергіштер, ысырмалар) қоршауға мүмкіндік болмаса машинаны іске қосу туралы ескерту белгісі, тоқтату және энергия көзінен өшіру құралдары қарастырылады.

      Іске қосар алдындағы дауыс белгісі адамдарға қауіпті аймақтың барлық түкпіріне естілуі тиіс.

      65. Машиналар мен механизмдерді іске қосар алдында машинист олардың жұмыс аймағында бөгде адамдардың орналаспағанына көз жеткізеді және ескерту белгісін береді. Белгілер кестесі машиналар мен механизмдерге жақын, көрінетін жерлерге ілінеді, белгінің анықтамалары оларға қызмет көрсететін тұлғаларға жеткізіледі.

      66. Тау жұмыстарына пайдаланатын машиналарды жөндеу ұйымның техникалық басшысымен бекітілетін, жоспарлы-алдын алу жөндеу (ЖАЖ) жүргізу кестесіне сәйкес мерзімдерде жүргізіледі. Негізгі қондырғыларын жөндеудің барлық түрлеріне технологиялық регламенттер жасалады.

      67. Кенқұдықтарда рельстен немесе темір құбырлардан жасалған торкөздерінің өлшемдері 400х400 миллиметрден аспайтын мықты торлар орнатылады.

      68. Газы немесе шаңға қауіпті шахтаның жерасты қазбаларына, шахта үстіндегі ғимараттарда және шахта үстінде желдеткіштер сорғысынан 30 м аз ара қашықтықта темекі және темекі тұтандырғыштар алып өтуге, шегуге, ашық от жағуға жол берілмейді.

      69. Бір мезгілде бір тік жазықтықта бір мезетте екі және одан да көп сөрелерде, жұмыс істеп тұрған қондырғылар үстінде кез келген биіктікте аралық тұтас қорғаныс бөліктері болмаған жағдайда жұмыс жүргізуге жол берілмейді.

      Қорғау бөліктерінде адам өтуге және жүк жеткізуге арналған қақпағы бар люк жасауға болады. Жерасты қазбаларында қарау, өлшеу, шұғыл (апаттық) жұмыстарды жүргізуді қоспағанда, тірелген сатыда жұмыс жүргізуге жол берілмейді.

      Әртүрлі биіктік деңгейлерде бірлескен жұмыстар жүргізу кезінде оларды бір мезетте жүргізгенге дейін оларды жүргізу қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жұмысты ұйымдастыру жобасы (бұдан әрі - ЖҰЖ) әзірленеді.

      70. Қоршауды орналастыру мүмкін емес, 1,5 метрден биік жерде жұмыс жүргізу кезінде жұмысшылар тіреулерге бекітілген сақтандырғыш белдіктерді пайдаланады. Сақтандырғыш белдіктің шынжыры (арқаны) бекітілетін орындар жұмысшыларға алдын-ала көрсетіледі.

      71. Жұмыс кезіндегі үзілістерде және демалу кезінде тікелей кенжар жанында, жұмыс істеп тұрған механизмдер жанында болуға болмайды.

      72. Жұмыстарда қолданылатын қондырғылар, машиналар және механизмдер, көпірлер, ағаштар, едендер, тіреуіштер, сатылар, қосымша құралдар жарамды күйінде ұсталады.

      Машиналар, механизмдер және қосымша құралдар, инвентарлық ағаштар мен люлькалардың техникалық жағдайын есепке алу журналдарына жазылатын жеке нөмірлері болады.

      73. Ағаштардың және тіреуіштері негіздері, олардың элементтері өтіп жатқан көлік құралдарының немесе тасымалданатын жүктердің соққысынан қоршалады. Сатыларға, ағаштарға тіреуіштер және өтпелі көпірлерге барар жолдар қоршалынбайды. Жылжымалы ағаш тіреуіштер орнатылған жерге қатайтылады.

      74. Төсемелер, тіреуіштер, сатылар және сөрелер тазалықта ұсталады және артық тиелмейді.

      75. Екі және одан көп жұмысшылар жұмылдырылған механизмнің жұмыс режимдерін кез келген өзгерту (қосу, тоқтау) арнайы белгілер бойынша жүргізіледі. Белгілердің анықтамаларымен барлық жұмысшылар таныстырылады. Әр жұмыс орындарында немесе қондырғыда белгі беру арнайы тұлғаға тапсырылады. Машинаны немесе механизмдерді іске қосу туралы белгі олардың жұмысы басталғанға дейін беріледі. Тоқтату туралы белгісін орындау дереу орындалады. Кез келген түсініксіз белгі тоқтау туралы белгісі болып саналады.

      76. Жылжымалы машиналары олардың өздігінен қозғалу мүмкіндігін болдырмайтын жағдайда орнатылады.

      Жұмыстан тыс кезде барлық машиналар мен механизмдер өздігінен іске қосылып кетуін болдырмайтын жағдайға келтіріледі, іске қосу құрылғылары өшіріледі.

      77. Электрлік қуат кенеттен ажыратылған жағдайда, механизмдерге қызмет көрсетуші персонал механизмдерге қозғалыс беретін электрлік қозғалтқыштарды ажыратады.

      78. Оқшауланған камераларда немесе кеңістіктерде орналастырылған, қашықтықтан автоматты түрде басқарылатын машиналар мен механизмдерден басқа машиналар мен механизмдерді олардың жұмысы кезінде қараусыз қалдырып кетуге болмайды.

      79. Машиналар мен механизмдерді жөндеу кезінде олар тоқтатылады, қозғалтқыш бөліктерінің өздігінен қозғалып кетуіне қарсы шаралар қабылданады.

      80. Құбырларды, арматураларды, қазғыштарды, жабдықтарды, материалдарды және құрал-жабдықтарды тасымалдау кезінде олардың электрлік өткізгіштерге, байланыс сымдарға және кабельдерге тию мүмкіндігі жоққа шығарылады.

2- кіші бөлім. Тау-кен қазбаларында өнеркәсіптік қауіпсіздікті
қамтамасыз ету
1. Кіре берістің және оқпан маңы алаңдары

      81. Тоннелге (штольняға) немесе шахта оқпанына кіре берістегі алаңдарда автокөліктің қозғалысына, адамдарға қауіпсіз өту жолдары бар. Көшкінге қауіпті аудандарда және құйылу болуы мүмкін учаскелерде жұмыс жүргізу кезінде қар көшкінінен және тастардың құлауынан сақтау бойынша шаралар жүзеге асырылады.

      Қозғалысқа қауіпті аймақтар (көшкінді еңістерде, құйылу болуы мүмкін таудың баурайында, жұмыс істеп тұрған машина, механизмдер, бункерлер маңында) қауіпті аймақтардың шекарасы бойынша қоршалады, күндіз және түнде де көрінетін ескерту белгілері қойылады.

      82. Алаңда судың тоннельдерге, оқпандарға, кен қазбаларына ағуына жол бермейтін, жерасты және атмосфералық суды бұру үшін суаққыштар жобаланады және қамтамасыз етіледі.

      83. Құрылыс алаңының аумағын қоршау жобамен анықталады. Тұрғылықты орындарда және жалпы қолданыстағы жол бойы маңында орналасқан, салынып жатқан объектілер биіктігі 2 метрден кем емес қоршаумен қоршалынады.

      84. Құрылыс алаңдарындағы жолдар және өтпелерді топырақпен, жабдықтармен және құрылыс материалдарымен бөгеуге болмайды; оларды тұрақты түрде ластанудан, қоқыстардан, қардан, мұздан тазалайды. Қысқы мезгілде өтпелі жолдарды мұзданумен күресу үшін құммен, күлмен немесе химиялық реагенттермен төсейді. Дымқыл немесе созылмалы топырақта орналасқан өтпелі жолдар ені 1 метр тұтас төсеніштермен төселеді. Еңісі 20 градустан көп еңістер мен төбешіктерде оналасқан өтпелі жолдар таяныш биіктігі 1 метр болатын сатылармен жабдықталады.

      85. Тау-кен қазбаларындағы кіре беріс еңісі (баурай) үңгілеу алдында тазаланады және жобаға сәйкес бекітіледі, пайдалану кезінде қиябеттердің қауіпсіз жағдайын қамтамасыз ететін адамдардың бақылауында болады.

      Ескерту. 85-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      86. Алаң аумағындағы құдықтар мен шурфтар қоршаланады немесе жабылады, орлар және шұңқырлар биіктігі 1 метр таянышпен қоршаланады. Түнгі уақытта қоршаудан басқа жарық белгілерімен белгіленеді.

      87. Ордан, тасымалдағыштардан, темір жолдардан өтетін жерлерде биіктігі 1 метр таянышы бар және биіктігі 0,14 метрден кем емес бүйірлік ағашпен жабдықталған, ені 0,8 метрден кем емес көпірлер салынады.

      88. Жер үстіндегі уақытша орналастырылған желілердің және коммуникациялардың құбыр жолдары жолдармен, жүрістермен және өтпелермен түйіскен жерлерінде көміледі. Өткізгіш құбырлардың үстінен мықты жабындылармен жабылған жағдайда жер бетімен жүргізуге жол беріледі.

      89. Құрылыс машиналары техникалық төлқұжатымен рұқсат етілген көлемнен аспайтын, көлбеу тұрақты түзетілген негізде орнатылады. Құрылыс машиналарының айналасынан ені 1 метрден кем емес еркін өту кеңістігі қалдырылады.

      90. Кіре берістік немесе оқпан маңындағы алаңдарда тиеп-түсіру жұмыстарын, материалдарды және құрылғыларды қоймалауды жүзеге асыратын орындар қарастырылады.

      Қауіпті аймақ шекараларын күндіз және түнде жақсы көрінетін ескерту белгілерімен және дабылдарымен белгілейді.

      91. Шахталық копердің жағдайын тексеру шахтаның техникалық жетекшісінің басшылығымен комиссиямен акті рәсімдей отырып жүргізіледі: тұрақты – жылына бір рет, өтпелі – жылына екі рет жүргізіледі.

2. Тау-кен қазбаларының параметрлері

      92. Қазбалардың көлденең қимасы, таукен-геологиялық, таукен техникалық жағдайларды және қолданылатын қондырғыларды ескере отырып анықталады.

      Қазбалардың жарықтағы ең аз көлденең қимасы:

      1) желдеткіш және аралық штректер және көлбеулер, дренаждық шахта қазбалары үшін 3,0 шаршы метрден кем емес;

      2) желдетілетін көтерілгіштер, сбойкалар үшін 1,5 шаршы метрден кем емес;

      3) тасымалдау қазбалары, адам жүретін жерлер үшін 4,0 шаршы метрден кем емес;

      4) жыныс түсіргіштер ретінде қызмет ететін көтерілгіш қазбалар үшін 2,2 шаршы метрден кем емес болып анықталады.

      Қазбаның барлық ұзындығында адам еркін жүретін өтпелілер бір жағынан жасалады және биіктігі 1,8 метрден кем болмайды.

      93. Жүк тасымалданатын барлық көлденең қазбалардың тіксызықты учаскелерінде тіреуіш (опалубка) немесе қазбада орналастырылған қондырғылар, құбырлар, сымдар және жылжымалы рельстік тасымалдау құралдарының шығып тұрған жері ара қашықтығы (адамдардың еркін өту жолу) 0,7 метрден кем емес, екінші жағынан темір бетон және бетон бекітпенің ағаш, темір және рамалық құрылымы кезінде 0,25 метрден кем емес және де тұтас бетоннан немесе темір бетоннан салынса 0,2 метрден кем емес болады.

      94. Конвейермен жабдықталған қазбалардағы өтпелердің ені бір жағынан 0,7 метр, екінші жағынан 0,4 метрден кем болмайды.

      Екі қатарлық көлденең орналасқан конвейрлерді қолдану кезінде конвецердің жақтаулары арасындағы қашықтық 0,7 метрден кем емес.

      95. Өтпелі көпірлердің тасымалдау лентасының қазба төбесінен, қазба беткейіне дейінгі құрылғыларға (ілмелі роликтер, жоғарғы сатыны жабу жабындылары) дейінгі ара қашықтығы 1 метрден кем болмайды.

      Бұл персоналды түсіруге арналған алаңдар орналасқан жердегі қащықтық 1,5 м кем болмайды және конвейер ұзындығы бойына 10 метр болады.

      96. Рельстік тасымалдау кезінде жолдардың ара қашықтығы қарама - қарсы электрлік тасығыштардың арасында 0,5 метрден кем емес саңылауды қамтамасыз етеді, қауіпсіз қозғалыспен қамтамасыз еткен жағдайда 0,5 метр болатындай саңылау рұқсат етіледі. Рельстік көлік кезінде жолдардың ара қашықтығы қарама-қарсы электр тасығыштар, вагоншалар арасында 0,2 метрден кем емес жүгімен саңылауды қамтамасыз етеді.

      97. Рельстік емес тасымалдау кезінде қарама – қарсы жүретін транспорттық бірліктерінің шығып тұрған шеттерінің ара қашықтығы 0,5 метрден кем болмауы тиіс.

      98. Жылжымалы көлік құралының айналуы кезіндегі және сыртындағы қатаймасы, жол арасы шамалары арасындағы ара қашықтығы, қисық радиусында, жылжымалы көлік құралы ұзындығында керекті ара қашықтықтардың, тік сызықты учаскеде қойылған ара қашықтықтан кем болмайтындай қылып есептеледі.

      99. Жерасты камераларынан өту кезінде екіден кем емес шығыстармен қамтамасыз етіледі. Тұйықталған кенжарлы көлденең қазбалардың ең ұзақ ұзындығы көлденең қимасы 16 шаршы метрден кем болғанда 1500 метрден артық емес және қима 16 шаршы метр жоғары болғанда 2000 метрден ұзақ болмайды.

      100. Желдету және өртке қарсы есіктердің ені, желдеткіштер мен өртке қарсы ажыратқыштар және ойықтары екі жағынан есіктің жиектері мен ойықтары ара қашықтықтары мен жылжымалы құралдар, өздігінен жүретін іштен жану қозғалтқыштарымен жабдықталған құралдардың өту ара қашықтықтары 0,5 метрден кем болмайды.

      Адамдар өтуге арналған өртке қарсы және желдету есіктері, есіктер ойықтары ені 0,7 метрден кем емес болғанда, аталған көлік құралдарының шығып тұрған жерлері мен есіктер жиектері, есік ойықтары мен маңдайшалары ара қашықтығын адам өтетін өтпелі енін 0,2 метрге дейін азайтуға болады.

      101. Екі жолдық қазба орындарында, вагондарды жалғап, ажырату жүргізетін жерлер, тиеп – түсіру пункттерінде (бункерлер, түскіштер, жыныс түсіргіштер), оқпан маңындағы бір жолдық қазба оқпандарында (жүктік және бос жолдар) қабырғадан (қатаймадан) немесе қазбада орналастырылған қондырғылар және өткізгіш құбырлардың қозғалмалы көліктерден ара қашықтығы қазбаның екі жағынан 1,0 метрден кем болмайды.

      Екі жолдық қазбалардағы жолдар арасында адамдар жүру құрылғыларын орнатуға болмайды.

      102. Барлық қазбалардағы адамдар түсетін жерлердегі ара қашықтығы адам тасымалдау поездарының ұзындығы бойынша 1,0 метрден кем болмайды.

      103. Конвейрлермен тасымалданатын құлауы мүмкін тау сілемдері мен қазбаның төбесі немесе қатаймасымен ара қашықтығы 0,3 метрден кем болмайды.

      104. УЖҚ көлік құралының шығып тұрған шетімен және қазба қабырғасы (қатаймасы) немесе қазбада орнатылған қондырғылардың ара қашықтығы қазбаның міндеті және машиналар қозғалысы жылдамдығына қарай анықталады:

      1) кен тасымалдауға және тазалау кенжармен байланыстыруға арналған қазбалардағы ара қашықтық, адамдар өтетін жағынан 1,2 метрден кем емес және қарсы жағынан 0,5 метрден кем емес болады. Жүргіншілер жүретін биіктігі 0,3 метр және ені 08 метр жол салғанда немесе текше құрылысында 25 метрден кейін адамдар еркін жүретін жағын 1 метрге дейін азайтуға болады. Текшелер биіктігі 1,8 метр, ені 1,2 метр, тереңдігі 0,7 метр болады;

      2) кенді тиеуге және оны тасымалдау қазбасына жеткізуге арналған тиеп – түсіру қазбаларындағы тазалау блоктарын, қазу жүріп жатқан және қазу машинасы жылдамдығы сағатына 10 километрден аспайтын қазбаларда, және бұндай қазбаларда машина жүргізуге қатысты адамдардан басқа тұлғалар болмаса ара қашықтықтар 500 миллиметрден кем емес болады;

      3) тазалау блоктарына қондырғы, материалдар және адамдар жеткізуге арналған (машинамен). Қозғалу жылдамдығы сағатына 10 километрден артық болмайтын жеткізу қазбаларында (қиғаш түсулер):

      адамдар жаяу жүруі болмайтын кезде әрбір жағынан 600 мм;

      адамдар жүретін болса, адамдар өтетін жағы 1200 миллиметр және басқа жағы 500 миллиметр болады.

      105. Өздігінен жүретін көлік құралдары қозғаласы кезінде адамдар жүруі көзделмейтін қазба басталар алдына, жарықтандырылған тыйым салу белгілері ілінеді.

      106. Машиналардың ең биік шығып тұрған жері мен қазба төбесіне дейінгі ара қашықтық 0,5 метрден кем болмайды.

      107. Екі көтеру ыдыстары арасындағы саңылау, қиғаш қазбалардағы қиғаш бұрыштарда 200 миллиметрден кем болмайды. Қазба қатаймасы және көтеру ыдысының шығып тұрған жерін саңылауы, қатайма ағаштан, темірден және темірбетон тіреуіштерден жасалса 250 миллиметрден кем болмайды және қатайма бетон және тастан жасалса саңылау 200 миллиметрден кем болмайды.

      108. Пайдаланып жатқан шахтаның оқпандарын тереңдету кезіндегі қозғалушы қауға және оқпан қатаймасы немесе оқпанда орналасқан қондырғылардың шығып тұрған бөліктерінің саңылауы 240 миллиметрден аз болмайды.

      109. Қиғаш қазбалардың алаңы, камералар және қазбалар, оларда орналасатын шығыршықтар, кергіш құрылғылар, механизмдер өту жері жөндеу және қызмет ету жағынан 1 метрден аз емес, ал екінші орнату жағынан 0,6 метрден кем емес болады.

      110. Эксковатордың жоғарғы ролигі және қазба контуры арасындағы саңылауы эксковатор қорабының артқы жағынан және қазба контурынан 0,4 метрден кем болмайды.

      111. Қатайтылған қазбалардағы экскаватордың шығып тұрған бөлігі және қатайма арасындағы саңылау 0,4 метрден кем болмайды.

      112. Тік шахталар оқпандарында көтеру сауыттары, бекітпе және атулар арасындағы рұқсат етілген саңылаулар осы Қағидалардың 3-қосымшасының кестесінде келтірілген мөлшерлерге сай болуы тиіс.

      113. Қазу кезіндегі көтеру шамасын шығып тұрған ыдыстар саңылауы 300 миллиметрден кем болмайды. Оқпан тереңдігі 400 метрге терең болғанда, ыдыстардың бір – біріне соқтығу қауіпін болдырмайтын, темір арқандары ажырату құрылғылары орнату қарастырылады. Бұл құрылғыларды орнатпауға болады, егер ыдыстар (бағыттауыш роликтері бар қауғалар) арасындағы саңылау 0,25 + Н / 0,003 метр (Н – оқпанның тереңдігі, метр) көп немесе тең болғанда. Қозғалмалы ыдыстар және өткізгіш құбырлар қысқыштарының шығып тұрған бөліктері арасындағы саңылаулар 400 миллиметрден кем болмайды. Өткізу сөрелері қоныштарының қабырғасы және қозғалмалы ыдыстардың шығып тұрған бөліктері арасындағы саңылау 100 метрден кем болмайды.

      114. Жаңадан ілінген немесе жөнделген ыдысты қосар алдында саңылауларды тексеру жүргізіледі. Екі көтеру ыдыстары арасындағы, саңылау қиғаш қазбалардағы барлық қиғаш бұрыштар 200 миллиметрден кем болмайды. Қазбаның қатаймасы және көтеру ыдысындағы шығып тұрған бөлігінің, қатаймасы ағаштан, темірден болса саңылау 200 миллиметрден кем болмайды және бетон немесе тастан болса саңылау 200 миллиметрден кем болмайды.

3. Тау-кен қазбаларынан шығу жерін орнату

      115. Әрбір жұмыс істеп тұрған шахтада әрбір деңгейжиектен адамдардың тікелей жер бетіне шығуын (баруын) қамтамасыз ететін және ауа ағынының әр түрлі бағытына ие екіден кем емес жеке шығу есіктері көзделеді. Шахтаның әрбір деңгейжиегі жоғарыда (төменде) орналасқан деңгейжиекке немесе үстіге шығатын, адамдарды тасымалдауға (қозғалысына) арналған екіден кем емес бөлек шығыстармен жабдықталады.

      Қосымша есік ретінде қызмет ететін тік және көлбеу оқпандар механикалық көтергілермен және жүргілермен (сатылық бөлімшелермен) жабдықталады.

      Ескерту. 115-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      116. Шахталардағы шығыстардың өзара ара қашықтығы 30 метрден кем емес, егер де шахта үстіндегі ғимараттар және коперлар жанбайтын материалдан салынған болса 20 метрден кем емес.

      117. Егер қазылатын тау-кен қазбаларының кенжары шурфтан 50 метр ұзақ болмаса және жер асты жұмыстарына жұмылдырылған жұмысшылар саны ауысымда 5 адамнан көп болмаса жер асты қазбаларын шурфтар арқылы пайдаланған жағдайда жоғарыға шығатын екінші шығысты салмауға болады.

      118. Шахтадағы ортада орналасқан оқпандардан өткен соң немесе оларды жаңа горизонтқа дейін тереңдеткенде, алдымен (көлденең ашылу қазбаларын бастамас бұрын) оқпандарды бір біріне қосу жұмыстары және су аққыштарды қосу іске асырылады және оқпандарды бекітеді және парашютты құрылғылы тұрақты немесе уақытша көтермелі қондырғыларды орнатады. Қапталдап орналастырылған оқпандарда алдымен (екінші шығыспен қамтамасыз ететін қазбалар жүргізер алдында) оқпандарды бекіту және парашютпен қамтамасыз етілген тұрақты немесе уақытша көтеру құрылғыларды су аққыштарды қосу жүзеге асырылады.

      119. Алып тасталды - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      120. Көлбеу еңістермен және тұйық оқпандармен ашу тек екі горизонттың тереңдігінен артық болмауы керек және біруақытта күрделі оқпанды тереңдету жүргізілуі керек.

      121. Сатылы ашу кезінде оқпан арасы екі параллель қазбалары жүргізу арқылы жасалады және олардың сбойкасы ара қашықтығы 300 метрден көп болмайды.

      122. Апатты жағдайларда жоғары орналасқан деңгейжиектерге және тікелей жоғарыға шығу үшін қосымша есік ретінде автокөліктік еңістерді келесі шарттарды сақтағанда пайдалануға рұқсат етіледі:

      1) адамдардың шығуы тау-кен жұмыстары жүргізіліп жатқан аймақта орналасқан жабдықталған автокөліктермен жүргізіледі;

      2) төмен орналасқан деңгейжиектердегі еңістерге жақын жерлер жобаға сәйкес апаттық ауамен қамтамасыз ету камераларымен жабдықталады, мұнда ауысымдағы адамдардың санынан 10 пайызға артық өздік құтқарғыштардың қоры сақталады. Жобамен негізделген кезде – қорғаныш-камералармен жабдықталады.

      Ескерту. 122-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      123. Егер шахтадағы екі шығыстан басқа тұрақты қызмет етілмейтін шығыстар болған жағдайда олар күзетіледі және жабылады, сонымен қоса бұл шығыстардың есігі ішінен еркін ашылып, сыртынан кілтпен ашылатын болуы тиіс.

      124. Деңгейдиектер арасынан қосымша шығыстар, жеке учаскелерден, шахта алаңдарынан жоғарыға шығыстар ретінде қолданылатын қазбалар жарамды күйде сақталады және осы Қағидаларға 4-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Бекітпені және қазба жағдайын қарау журналына жазыла отырып, айына кемінде бір рет тексеріледі.

      125. Барлық қазбаларда және олардың қиылысында жоғарыға шығатын шығыстардың бағытын және оларға дейінгі ара қашықтықты көрсететін белгілер қойылады. Белгілер өзі жанатын сырмен сырланады немесе жарықтандырылады.

      126. 126. Егер жерасты қазбаларынан жер бетіне шығатын екі шығыс ретінде тік шахталық оқпандар қолданылатын болса, олар механикалық көтермеден (оның біреуі торлы) басқа сатылық бөлімшелермен жабдықталады. Екі оқпан (қосымша шығыстар) адамдардың әрбір деңгейжиектен жоғарыға тікелей шығуын қамтамасыз ететін кірістермен (шығыстармен) жабдықталады. Егер оқпанда тәуелсіз электр қуаттарымен қамтамасыз етілген екі механикалық көтермемен жабдықталса, осы оқпанда сатылық бөлімше болмауы мүмкін. Егер екі оқпан да тәуелсіз электрлік қуаттармен қамтамасыз етілген екі – екіден механикалық көтергішпен жабдықталса, тереңдігі 500 метрден асатын оқпандарда сатылық бөлімше болмауына рұқсат етіледі.

      Тереңдігі 70 метрге дейінгі тік оқпандарда екі оқпанда да сатылар болғанда, бір оқпанда механикалық көтергіш болмауына рұқсат етіледі.

      Осы тармақтың талаптары шахта құрылысы немесе реконструкциялау кезеңінде таралмайды.

      Ескерту. 126-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      127. Егер жерасты қазбаларынан шығатын екі шығыстардың қиғаш жолдарының бұрыштары 45 градустан кем болса, олардың біреуіндегі қиғаштық бөлігі 40 метрден көп болса, олар адамдарды механикалық жеткізу құралдарымен жабдықталады, егер бөліктері екі оқпан 70 метрден көп болса, олар екіден механикалық көтергішпен жабдықталады және біреуі адам тасымалдауға жабдықталады. Егер механикалық көтергіш шығыстары істен шыққан жағдайда адамдарды оқпанмен сыртқа шығару көзделеді. Бұл жағдайларда оқпандардағы қатаймаға қатайтылған қиғаштығы 7-ден 15 градусқа дейін таяныштар, қиғаштығы 15-тен 30 градусқа дейін таянышы бар баспалдақтар, 30-дан 45 градусқа дейін сатылар жасалынады.

      Егер оқпан қиғаштығы 45 градустан жоғары болғанда, сатылар тік қазбалардағыдай қылып орналастырылады, ал жоғарыға шығатын екі шығыс осы Қағидалардың 126 тармағына сәйкес жабдықталады.

      Жер асты қазбаларынан жоғарыға шығатын екі шығыс ретінде механикалық көтергіші бар оқпан және автокөліктік қиғаш жол қызмет еткенде, соңғысын осы Қағидалардың 122-тармағында бекітілген қауіпсіздік шараларын сақтаған жағдайда механикаландырылған шығыс ретінде қолдануға болады.

      128. Тік қазбалардағы сатылар орналастырылғанда бұрышы 80 градустан көп болмайды. Қазба аузының үстінен және қазбадағы сөрелерден сатылар 1 метрге шығып тұруы тиіс. Қазба қатаймаларына темір қапсырма шегелер орнатылады, қапсырма шегенің ішкі жағы қатаймадан 0,04 метр болмайды, қапсырма шегелер ара қашықтығы бір – бірінен 0,4 метрден көп болмайды, қапсырма шеге ені 0,4 метрден кем болмайды.

      Ауа тазалағыш киген құтқарушылардың еркін қозғалуына мүмкіндік беретін сатыларды орнатуы келесі талаптарға сәйкес болуы тиіс:

      1) сатымен жабдықталған, алаңы есептелмегендегі өтпелердің бос кеңістігі сатылар ұзындығы бойынша 0,7 метрден кем болмайды, ал ені 0,6 метрден кем болмайды;

      2) саты негізінен қазба қатаймасына дейінгі ара қашықтық 0,6 метрден кем болмайды;

      3) сөрелердің өзара ара қашықтығы 8 метрден артық болмайды;

      4) сатылар мықты және нығыздап қатайтылады және саты сөрелер тесігінің үстіне орналастырмауы тиіс.

      Саты ені 0,4 метрден кем, баспалдақтары арасы 0,4 метрден үлкен болмайды, кермесінің ара қашықтығы 0,28 метрден кем болмайды. Бірінші саты үстіндегі тесігі ағашпен жабылады.

      Сатылар мен сөрелер жұмыс жағдайында ұсталуы және кір мен мұздан тазалануы тиіс.

      129. Сатымен жабдықталған қалпына келтірілген қазбадан тікелей тасымалдау қазбасына шығыстар жасауға болмайды. Бұл үшін тереңдігі 1,2 метрден кем емес және биіктігі 2,0 метр болатын өтпелер жасалады.

      130. Тазалау қазбасы жүргізіліп жатқан әрбір жұмысшы блоктарының (камера, лава) бір-біріне тәуелсіз, жоғарыға немесе жұмыс істейтін деңгейжиектерге шығыстары бөгде заттармен бөгелмеген, кем дегенде екі шығысы болуы қажет.

      Осы тармақтың талаптары қысқа қазу арқылы жүргізілетін тазалау және қабаттап өндіру қазбаларына таралмайды.

4. Тау-кен қазбаларын жүргізу және бекіту
1-параграф. Жалпы ережелер

      131. Барлық тау-кен қазбаларын бекіту, олардың бекітілген бекіту және төбені басқаруына паспортына (бұдан әрі - төлқұжат) сәйкес жүргізіледі. Паспортта әрбір қазылатын қазбадағы нақты жағдайлар көрсетіледі.

      Жер асты қазбаларының бекіту және төбені басқару паспорттарын әзірлеу бойынша талаптар осы Қағидаларға 5-қосымшаға сәйкес анықталған.

      Тау – геологиялық және өндірістік жағдайлар нашарласа қазбаны жүргізу паспортты қайта қарағанша тоқтатылады.

      Паспорт әр қазба, оларға қосымшалар жәнетазалау кеңістігі үшін бекіту амалдарын, жұмыстар жүргізу реттілігін анықтайды.

      132. Паспорттар әр қазбаға екі данадан жасалады және шахтаның техникалық жетекшісімен бекітіледі. Тау – техникалық жағдайлар өзгергенде паспорттар қайта қаралады және тәулік шамасында бекітіледі.

      133. Паспорттар ұйымның техникалық бөлімінде шахтаның техникалық басшысында және учаске бастығында болады.

      134. Бекіту тұрғызу жұмыстарына жұмылдырылған қызметкерлер, бақылау тұлғалары, жұмыстарға басшылық жасаушылар паспорттармен қол қою арқылы танысады.

      135. Бекітпе артындағы бос кеңістіктер толтырылып бітеледі.

      136. Жанбайтын материалдармен бекіту қажет болған кеңістіктерді ағашпен толтыруға болмайды.

      Ескерту. 136-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      137. Мықты қатпарларда қазбаны паспортта бекіткен қима көлеміне сәйкес бекітпесіз қазуға және бекітпесіз қалдыруға болады.

      138. Еңіс және тік қазбалардың барлық түйісімдері өзара және көлденең қазбалармен қиылысқанда, көлденең қазбалардың түйісімдері, жер бетіне шығатын қазбалардың сағалары жыныстардың беріктігіне қарамастан бекітілуі тиіс.

      Ескерту. 138-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      139. Тұрғылып жатқан және қазылып жатқан қазбалардың жүру бөлімшелері, кен немесе материалдық бөлімдерден қабырғалар арқылы бөлінеді және жарамды сөрелер мен сатылардан тұрады.

      Осы талаптар, тұрғызылып жатқан қазбаларды қазуға кешенді қондырғылар, ілінген көтерме және секциялық жару амалдарын қолданған жағдайда таралмайды. Тұрғызылып жатқан қазбаларда ілінген көтермелер пайдаланғанда, көтерме ішінде орналасқан қазғыштар және шығыршық машинисті арасында сенімді екі жақты байланыс орнатылады.

      140. Қазбаларда қазу комплекстерін пайдалану технологиялық регламентке сәйкес жүргізіледі.

      141. Түзетілген қазбадан тау сілемдерін, олардың ілініп қалуын болдырмау үшін әрдайым шығарып тұрады.

      142. Шахта оқпанын қазу кезінде жыныс тиеу машиналары қолданылса, машинаның төменгі қабаттағы сөре – кареткасындағы беткейі кеңістігінен өту кезінде қауғамен және жүктермен соғысып қалуын болдырмау керек.

      143. Тік қазбаларды қазу кезінде, жыныстарды грейферлік тиегішпен жинау кезінде болмайды:

      1) жарылмаған шпурлық қуаттар қалған орындарында жыныс жинауға;

      2) қысылып қалған шпурлық қазғыштарды жұлқылау және оқпан кенжарында қауғаны қозғалту үшін грейфер қолдануға.

      144. Жыныстарды оқпан кенжарынан жинауға, сөрелерден немесе жоғарыдан басқарылатын грейферлер қолданғанда, осы кенжарда адамдар болмауы тиіс.

      145. Бункердің дозаторлық камерасынан оқпан маңылық аулалармен қатынас, шахта оқпанының сатылық бөлімі арқылы немесе сатымен жабдықталған жолмен жүзеге асырылады.

      146. Оқпан қазу кезінде жыныстарды алдыңғы қазбаға лақтыру арқылы жүргізілсе, соңғысы адамдар құлап кетпеуін қамтамасыз ететін мықты қоршаумен қоршаланады. Егер қоршалану жарылыстан кейін қойылатын болса, жұмысшылар бекітілген сақтандырғыш белдіктер пайдаланады.

2-параграф. Көлденең және қиғаш қазбаларды жүргізу және бекіту

      147. Жасанды тіреуді талап ететін жыныстарда көлденең және қиғаш қазбалар жүргізгенде, тұрақты бекітпе орнатқанға дейін уақытша бекітпелер қойылады.

      Уақытша бекітпені пайдалану бекіту төлқұжатымен анықталады.

      148. Тұрақты және уақытша бекітпенің кенжардан қалып қою шамасы бекіту төлқұжатымен белгіленеді. Әлсіз және тұрақсыз жыныстарда уақытша бекітпенің қалып қоюына жол берілмейді.

      149. Өте әлсіз және тұрақсыз (төгілмелі, жұмсақ және көшпелі) жыныстарда қазбалар алдын ала бекітпелерді, қалқандарды қолдары арқылы немесе арнайы тәсілдермен жүргізіледі.

      150. Егер де бекітілуі тиіс қазбаларды жүргізу ұзақ уақытқа тоқтатылса, қазылған учаскедегі тұрақты бекітпе кенжарға тақалып жүргізіледі.

      151. Көлбеу қазбаларды жүргізу, тереңдету немесе жөндеу кезінде кенжарда жұмыс жасаушылар жоғарыдан вагоншалардың, заттардың құлауынан кем дегенде екі бекітілген жабындымен қорғалады, олардың құрылымы шахтаның техникалық басшысымен бекітіледі. Қоршаулардың біреуі 18 градустан көп емес көлбеу бұрышымен қазба сағасында, ал басқасы - жұмыс орнынан 20 метрден жоғар емес етіп орнатылады.

      Көлбеу қазбаларда бір мезгілде әр түрлі биіктіктерде жұмыс жүргізуге жол берілмейді.

      152. Төбені, қазба бүйірін және кенжарды қолмен тазалау бойынша жұмыстар бақылаушы тұлғаның немесе осы ауысымға аға тұлға болып тағайындалған жұмыскердің қатысуымен жүргізіледі.

      Ескерту. 152-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      153. Биіктігі 4 метрден жоғары қазбаларда жынысты жабдықтау және кенжарды қарау үшін жылжымалы көпірлер немесе жабдықтау бойынша қауіпсіз жұмыс жүргізуді қамтамасыз ететін өзі жүретін агрегаттар қолданылады.

      154. Төбені бүрмелеуші жұмысшылар құлауы мүмкін аймақтан тыс қазбаның бекітілген немесе тазаланған учаскелерінің астында орналасады. Төбені "бесіктен" немесе алаңнан бүрмелеу кезінде оларды "бүрмелеу орнынан" 2 метрге жақын ара-қашықтыққа ысыруға болмайды. Бүрмелеумен тікелей айналыспайтын тұлғаларға, қауіпті аймаққа 10 метрден жақын жерге келуге жол берілмейді.

      155. Төбені қарауға және тазалауға қолданылатын, өздігінен жүретін агрегаттардың "бесіктерін" және алаңдарын артық заттармен жүктеуге жол берілмейді.

      156. Анкерлік бекітпені орнату кезінде:

      1) жыныстанып бөлінуге және құлауға бейім жыныстар бойынша өтетін қазбаларда төбе жағынан немесе анкерлер (анкерлерге ілінетін сақтандырғыш тор сым, жоғарыны шашырамайтын бетонмен жапқанда) арасынан қазба бүйірінен жыныс бөліктерінің құлауының алдын алу бойынша шаралар қабылданады. Анкерлерге ілінген торсымдар оларда жиналған жыныстардан жүйелі түрде тазаланады. Торсымның салбырауы 5 см көп емес болуы тиіс;

      2) биіктігі 4 метрден жоғары қазбаларда жұмыстар алаңдардан жүргізіледі, оларда жәшіктерде анкерлі бекітпенің жинағы бар. Анкерлі бекітпені орнату бойынша жұмыстар төлқұжатқа сәйкес жүргізіледі.

      Тексерместен және жыныстың бөлініп түскен кесектерін алмастан шпурларды бұрғылау бойынша жұмысты бастауға жол берілмейді. Бұрғылау кезінде шаңды басатын құралдар қолдану немесе шаңға қарсы респираторлармен жұмыс істеу керек.

      157. Орнына орнатылған қатайма (арықтық, полигондық, рамалық) алынады. Бекітпенің түрлерін сынау технологиялық регламентке сай жүргізіледі.

      158. Үлкен көлемді камера қимасы және тоннельдер шегінде жүргізілетін көлік тасымалдауы жобаға сай қатайтылады.

3-параграф. Тік қазбаларды ұңғылау, бекіту және әрлеу

      159. Шахта оқпаның ұңғылауға, тереңдетуге, әрлеуге және бекітуге ЖҰЖ жасалынады.

      160. Жоғарыдан жүргізілетін барлық қазбалардың сағасын бекіту міндетті. Бекітпе учаскесінің ұзындығы жобамен көзделеді. Қазбалардың барлық жанамалары, жыныстардың мықтылығына қарамастан бекітіледі.

      161. Уақытша бекітпелердің барлық түрлерін орнату бақылау тұлғасының қадағалауымен жүргізіледі.

      162. Оқпан сағасын ұңғылау кезінде оның айналасына ені 0,5 метрден кем емес жең қалдырылады.

      163. Шахта оқпанының бекітпесі тегістелген жер беті деңгейінен 0,5 метрден кем емес биіктікке шығып тұрады.

      164. Ұңғылау копрасын орнатуға дейін оқпан сағасы жабылады және биіктігі 2,5 метр тормен қоршалынады, онда адамдардың өтуі үшін тор есікпен жабдықталады.

      165. Уақытша немесе тұрақты бекітпенің немесе қорғаныш қалқаны - қабықшаның төменгі шетінің кенжардан түсуі жобамен көзделеді. Әлсіз және тұрақсыз жыныстарда бекітпенің түсуіне жол берілмейді.

      166. Тұрақты жабдық тұрғызылғанда барлық бос жерлер және жыныс пен бекітпе арасындағы саңылаулар мұқият тығындалады. Тығындалмаған кеңістік көлемі тюнингті бекітпе кезінде жобамен анықталады.

      Тұрақты бекітпені тұрғызу кезінде уақытша бекітпені жобада қаралған көлемнен артық мөлшерге шешуге жол берілмейді.

      167. Оқпанды ұңғылау кезінде апат бола қалған жағдайда ұзындығы саны бойынша неғұрлым көп ауысымның барлық жұмысшыларының бір мезетте орналасуын қамтамасыз ететін, ілінбелі апаттық-құтқару сатысы қарастырылады.

      168. Көтерілуші қазбаларды ұңғылау үшін ЖҰЖ жасалынады.

      ЖҰЖ-на бекіту төлқұжаттары, жарылыс жұмыстарының төлқұжаты, жергілікті желдететін желдеткіштерді орналастыру сызбас және есебі кіреді.

      169. Жыныс түсіру орындары оларға адамдардың құлауының алдын алу мақсатында қоршаланады немесе жабылады.

      Жыныс түсіруді толтырып жатқан жыныста жұмысшылардың болуына жол берілмейді. Ашық немесе жыныспен толтырылған жыныс түсіру сағасының жанында қорғаныс белдіктерін қолдана отырып жұмыс жасауға жол беріледі.

      170. "Тіреліп қалуды" (жыныстың ілінуі) жою бойынша жұмыстар бақылау тұлғасының басшылығымен жүргізіледі.

      171. Шахтаның тік оқпанының тереңдетілетін бөлігі жобаға сәйкес сөрелермен немесе оқпан зумпфының астында қалған кеңтірекпен жұмыс деңгейжиегінен оқшауланады.

      Кеңтірек түбінен тұтас кермелі бекітпемен бекітіледі.

      172. Оқпанды (шурфты) ұңғылау кезінде кенжарда орналасқан жұмысшылар, жоғарыдан құлауы мүмкін заттардан кенжарға жақын орналасқан қорғаныс сөрелері арқылы қорғалады.

      173. Ағаштан жасалған тұрақты бекітпе пайдалану арқылы тұрақты емес жыныстардан тұратын тік оқпандарды қазу кезінде тік белағаштарды (вандруттарды) және тұрақты тірегіш орнату, ұзындығы тік белағаш ұзындығына тең жаңа бекітпе тұрғызған бойда жүргізіледі. Тік белағаштармен байланбаған төменгі бөренелер уақытша тіреуіштермен бекітіледі.

      174. Бекітпе артында су болған жағдайда, оқпанның сужинаушы құрылғыларына судың еркін ағып келуін қамтамасыз ету дренаждары жасалынады.

      175. Жарылыстан және кенжарды желдетіп болғаннан соң, оқпан жыныстарын тазалау алдында, осында орналасқан қондырғыларды, бақылау тұлғасы, бригадир және жарғыш бірігіп мұқият тексереді. Кенжарды қауіпсіз қалыпқа келтіретін шаралар қолданылады, осыдан соң ғана жұмысшыларды кенжарға түсіру бақылау тұлғасы арқылы жүргізіледі.

      176. Бір мезгілде шахтаның оқпанын әрлеу және копер орнату немесе оған қондырғыларды орнату, оқпан аузын бекітуді қарастыратын ЖҰЖ бойынша жүргізіледі.

      177. Шахта оқпанын әрлеу және жылжымалы ілінбелі сөрелерді жылжыту жұмыстарын сақтандырғыш белдіксіз жүргізуге, көтерілгіш ыдыстар орнына ілінбелі "бесік" пайдалануға жол берілмейді.

      178. Сақтандырғыш қабырғаны қазуға немесе тереңдетілген оқпандағы сақтандырғыш сөрелерді бөлшектеу, тереңдету жұмыстары толық аяқталған соң және оқпан маңындағы ауланы тазалаған соң жүргізіледі.

      Сақтандырғыш сөрелерді немесе сақтандырғыш қабырғаны бөлшектеу, ұйымның ЖҰЖ-на сәйкес, уақытша бекітпені пайдалану арқылы жүргізіледі. Қазғыштар мықты негіздерге бекітілген сақтандырғыш белдіктермен жұмыс жасайды.

      179. Бұрғылық, қатырғыш және тампонаждық ертінділерді айдау үшін, қысыммен жұмыс жасайтын ыдыстардың, және аммиакты мұздатқыш қондырғыларын қауіпсіз пайдалану қағидаларының талаптарына сай келетін қондырғылар пайдаланылады.

      180. Адамдарды және жүктерді көтеріп – түсіруге арналған, шахталардағы тік оқпандардың бекітпелері және арматуралауды тәулік сайын, тағайындалған жұмыскерлермен тексеріледі.

      Оқпан бекітпелерін және әрлеуіштерді шахтаның техникалық жетекшісі немесе орынбасары жүйелі түрде тексереді, бірақ тексеру айына бір реттен сирек болмауы тиіс.

      181. Көтеру қондырғылармен жабдықталған, қазылып жатқан тік оқпандар аузы, жұмыс жүргізілмейтін бетінен қабырғалармен немесе биіктігі 2,5 метрден кем болмайтын тор сымдармен қоршаланады. Артпалы бекеттері және өтпелі горизонттары бар оқпандарды ашық торларда немесе есіктерде көтеріліп – түсуін болдырмайтын блокадалық есіктермен жабдықталады.

4-параграф. Шахта оқпандарын тюбингілеп бекіту

      182. Шахта оқпанын тюбингтік шеңберлермен бекіткенде:

      1) тюбингтерді орнату жұмыстық ілінбелі сөрелерден немесе тікелей кенжардан жүргізіледі;

      2) негізгі бөренелерді орнатқанда тексеру және пикотаж мықтылығы актілері толтырылады;

      3) тюбингтер сегменттері түсірілуі сағатына 1 метр жылдамдықтан артық болмауы тиіс;

      4) шахтаға сегменттер түсіретін жалғамалы құрылғылар төрт шынжырмен тұрады, олардың екеуі бұрандалармен бекітіледі және екеуі сегментті іліп алуға арналған ілгешектерден тұрады. Қолданылатын шынжыр, болат арқандарда сынама куәліктері болады, болат арқандардың мықтылығы көтеру арқандары мықтылығынан кем болмайды;

      5) тюбингтті қысқыштан босату, оны орнатып болған соң және жобада көрсетілген жеріне тігінен екіден кем емес бұрандалармен және көлденеңінен де екіден аз емес бұрандалармен бекіткен соң жүргізіледі;

      6) тампонаждық ертіндіні тюбинг артындағы кеңістікке қысыммен берілген уақытта, осы жұмыстарға жұмылдырылған жұмысшылар қорғау көзілдірігін және резиналық қолғаптарын қолданып жұмыс жасайды;

      7) сегментті орнату бір рет көтеру арқылы жүргізілсе, жоғарыға орнатылған немесе оқпан бөлігіне орнатылған мықты сөреге, болмасы шахта оқпанына қатайтылған блоктарға бекітілген қосымша шығыршық пайдаланылады;

      8) бақылау тұлғасының рұқсатынсыз тюбингтін бекітпедегі цементтеу қақпағын ашуға болмайды;

      9) бекітілмеген қатайту кеңістігінің үлкендігі тюбингтік бекіту кезінде бір кірмеден артық болмайды.

      183. Тюбинг сыртындағы кеңістікті, тампонажды материалдарды қысыммен толтыру кезіндегі рұқсат етілген жоғарғы қысым жобамен орнатылады.

5. Диаметрі 500 м асатын шахта оқпандарын және ұңғыманы
бұрғылау тәсілімен қазу
1-параграф. Ұңғыманы жер бетінен бұрғылау

      184. Оқпандар мен ұңғыманы салу орындары, жергілікті жерде жабдықтың және коммуникациялардың орналасуы жобамен анықталады. Бұл ретте бұрғылау қондырғыларынан тұрғылықты және өндірістік ғимараттарға, электрлік жүйелерді қорғау аймағына, мұнай, газ өнімдері өткізгіштеріне, темір және автокөлік жолдарына дейінгі жазықтық бойынша ара қашықтығы мұнара биіктігіне 10 метр қосқан ара қашықтықтан кем болмауы тиіс.

      ЖҰЖ-да ғимараттар мен құрылыстардың қауіпсіз жұмысы мен сақталуын қамтамасыз ететін іс-шаралар әзірленген жағдайда, стационарлы бұрғылау қондырғыларын тұрғылықты мекендерде жақынырақ, ал жылжымалы бұрғылау қондырғыларын құрылыстар және ғимараттарға жақын жерге орналастыруға жол беріледі.

      185. Бұрғылау қондырғысын тік беткейлерге (ойықтарға) жақын орналастырғанда, оның негізгі беткейінен жиегіне дейінгі қашықтық 3 метрден кем емес жерге орналастырылады. Барлық жағдайларда бұрғылау қондырғыларын опырылуы мүмкін жерлердің аумағынан тыс жерлерге орналастырады.

      186. Мұнараның (копра) аяқтарына орнатылған іргетас топырақтың қату тереңдігінен төмен орнатылады және оқпан аузының бекітпесіне байланысты емес.

      187. Әрбір стационарлы мұнара дыбыстық дабылдармен және бұрғылау құбырларын көтеру биіктігін немесе жүк көтеру құрылғыларының шектегіштерімен жабдықталады.

      188. Мұнараларды жерде жинауды көтерме немесе тіремелер арқылы жүргізеді, арнайы көтеру механизмдері болмаса, қондырғылардағы мұнараны және діңгекті көтеру және түсіруді шығыршық, крандар, тракторлар арқылы жүргізеді.

      Діңгекті және жерде жиналған мұнараны көтеруге қолданылатын шығыршықтардың шекті мүмкін болатын статтық жүктемеге қарағанда арқанның үш еселік беріктігі және жұмыс істеп тұрған тежегіш құрылғысы болады.

      Бұрғылау мұнараларын (діңгектерін) орнатуға қолданылатын көтеру механизмдері, ұңғы осінен қашықтықта, мұнара биіктігінен кем емес ара қашықтыққа орналастырылады.

      189. Стационарлы қондырғылар үшін мұнараларды көтеріп-түсіру, бұрғылау қондырғыларын монтаждау және жинау ЖҰЖ сәйкес бақылау тұлғасының басшылығымен жүргізіледі.

      190. Желдің жылдамдығы сакундына 15 метр, жауын-шашын, мұздақ, найзағай кезінде және түнгі мезгілдерде стационарлы бұрғылау мұнараларын құрауға, шашып-жинауға және орнын ауыстыруға болмайды.

      191. Стационарлы бұрғылау қондырғыларын орнынан қозғауды, оларды тұрғызу және жинауды бақылау тұлғасының жетекшілігімен жүргізеді. Қондырғылардың қозғалу жолы (жоларна) ұйымның техникалық жетекшісімен бекітіледі. Жол жобасында қауіптілігі жоғары учаскелер және қауіпсіздік шаралары көрсетіледі.

      192. Бұрғылау қондырғыларының, мұнаралардың (діңгектердің), агрегаттарының және қондырғыларының техникалық жағдайы:

      1) бригадирмен аптасына екі реттен кем емес;

      2) ұйымның бақылау тұлғасымен - айына бір реттен кем емес;

      3) бұрғылаушымен – ауысымды қабылдау кезінде немесе жұмыс аяқталғаннан кейін тексеріледі.

      193. Мұнараның (діңгектің) техникалық жағдайы:

      1) қозғалғанға дейін және кейін;

      2) бекіту құбырларының тізбектерін отырғызу алдында;

      3) жылдамдығы секундына 9 метрден артық желден соң;

      4) жөндеу жұмыстарынан кейін тексеріледі.

      Тексеру нәтижелері осы Қағидалардың 5-қосымшасына сәйкес нысан бойынша "Бұрғылау журналына" енгізіледі. Анықталған кемшіліктер жұмыс басталар алдында жойылады.

      194. Ұңғымаларды ұңғылау бойынша жұмыстары техникалық құжаттар болған жағдайда басталады:

      1) ЖҰЖ;

      2) бұрғылау қондырғысын пайдалануға қабылдау актісі;

      3) жермен жанасулардың кедергісін және электрлік қондырғыларды және электірлік жүйелерді оқшаулау өлшемдерінің хаттамалары;

      5) сорғыларды тығыздау актілері.

      195. Бұрғылау сораптары, өткізгіш құбырлары, жеңдер және тығындар, бұрғылау қондырғыларын пайдалану алдында сумен қысым беру арқылы жарым есе жоғары қысымға сыналады және сақтандырғыш клапанның әсер етуі тексеріледі.

      Нәтижелері бұрғылау қондырғысының бұрғылау сорғыларын, құбырларын, құбыршектерін және тығыздамаларын нығыздау актісімен рәсімделеді.

      196. Көтеріп – түсіру операциялары кезінде шығыршық барабанында болат арқанның үштен кем емес оралымы қалуы керек; қозғалмайтын шеті, үш бұрандалы қысқаштар арқылы іргетасқа немесе бұрғылау мұнарасы (бағанасы) негізінің рамасына орнатылған бөлек құрылғыға бекітіледі; болат арқан иілу радиусы арқанның 9 диаметірінен кем болмауы тиіс.

      197. Бұрғылау жұмыстарын қорғау аймағы объектілерінде (электрлік әуе және кабельдік жүйелер, газқұбырлары және тағы басқалары.) жұмыс жасаушыларға, қауіпсіз жұмыс жүргізу жағдайларын анықтаушы наряд – рұқсат беріледі.

      198. Бұрғылау жұмыстарын жүргізуші мекемелер бұрғыланғын ұңғыманы жою кезінде, топографикалық жоспарлпрда ұңғылар орналасуы және олардың тереңдігін белгілейді.

      Бұрғыланған ұңғыларды, олар арқылы жерасты суларының қазбаларға ағуын және сулы горизонттардың бір біріне араласып кетуін болдырмау үшін тампонаждық цементтермен толтырады.

      199. Бұрғылау қондырғысына бақылау - өлшеу қондырғылары комплексті болады; салмақ индикаторы, салмақ шектегіші, монометрлер, сақтандырғыш клапандары және зауыттық мембраналар. Монометрлер, әрбір сығуымдау сатысынан кейін және компрессордан кейінгі қысымдық жүйеге, ауа жинағыштарға қойылады.

      200. Бұрғылау қондырғылары, тальдік блок рұқсат етілген биіктіктен асып кеткенде шығыршықтың жұмысын автоматты тоқтау құрылғыларымен жабдықталады.

      201. Мұнараны, шкифтерді және бұрғылау қондырғылардың болат арқандарын апаттық – жөндеу және апаттық – құтқару кезінде көтеруге жабдықтауға болады, егер шкив диаметрі болат арқан диаметірінің қатынасына 40 еседен кем болмағанда және көтеру жылдамдығы секундына 0,35 метрден артық болмағанда.

      202. Бұрғылау қондырғысының мұнарасының жүк көтергіштігі, есептелген жоғары салмақтан 1,5 есеге артық болуы тиіс.

      203. Қысымдық жүйедегі сұйықтық айналым ыстырмаларында ашып жабу белгілері көрсетіледі. Ашуға "А", жабуға "Ж" белгілері қойылады.

      204. Бұрғылау сорабы орнатылған жердегі еденге сұйықтық ағып кету жыралары жасалады. Олар аққан бұрғылау ерітінділерін ыдыстарға ағуын, тамған майлардың іргетасқа тимеуіне қызмет етеді.

      205. Сұйықтықтарды қысыммен айдау жеңдері арматуралануы керек – немесе зауыттық орамалы болуы тиіс.

      206. Компрессорлық қондырғыны машинист жұмысшы орны бұрғылау қондырғысымен екі жақты байланыс құралдары арқылы байланысады. Компрессорлық қондырғыны автоматтандырылған болса керекті приборлары, бұрғылау қондырғысындағы бұрғышының басқару пультіне шығарылады.

      207. Бұрғылау процессі кезінде оқпан аузы жылжымалы платформалармен немесе екі жақты есіктермен толықтай жабылады.

      208. Жердегі сазды ерітінділер сақтау орындары және сулар барлық периметрлері бойынша 1,2 метр қоршаумен қоршаланады немесе жабылады.

      209. Саз араластырғыш люгі темір торымен жабылады және қозғалтқыштың темір тор болмағанда қосылуын болдырмайтын блоктық құрылысы болады. Темір тордың торлары 0,15 Ч 0,15 метрден артық болмайды.

      210. Саз араластырғыштарға келетін траптар ені 1,5 метрден кем болмайды.

      211. Батырылған бекітпе және оқпан аузындағы форшахта қабырғалары арасындағы саңылау тұтас жабқыштармен жабылады.

      212. Қатайтылатын кеңістіктерді тампондау қондырғысы сақтандырғыш клапандарымен және екі монометрлермен жабдықталады, олардың бірі агрегатқа, екіншісі тампонаждық ерітінді берілетін цементтеу құрылғысына орнатылады.

2-параграф. Бұрғылау мұнарасын және бұрғылық қондырғыларды
монтаждау-бөлшектеу

      213. Мұнараны тұрғызу операциялары тәуліктің жарық мезгілдерінде, жұмыс жетекшілері қатысуымен жүргізіледі.

      214. Мұнараны жинау арнайы стеллаждарда жүргізіледі. Сатыларды, балконды, сақтандырғыш роликтер, тальдік блок биіктігін тежегіш роликтер мұнараны көтерер алдында орнатылады.

      Мұнараның тіреуші негізі ретінде бір бірімен байланыспаған, бөлек негіздері пайдалануға болмайды.

      215. Жерде жиналған мұнараны көтеруге пайдаланылатын механизмдер мен құрылғылардың жүк көтеру запасы (шығыршықтар, стеллаждар, болат арқандар, роликтер және тағы басқалар.) күтілетін салмақ қатынасына үш еседен кем болмауы тиіс. Мұнараны көтерер алдында көтеру механизмдері, қосымша құрылғылар, болат арқандар, шынжырлар жұмыс жетекшісімен жарамдылығына тексеріледі.

      216. Мұнараны көтеру, іргетасқа түсіру төменгі жылдамдықта, сілкілеусіз жүргізіледі. Сонымен қоса болат арқанның, көтеру шығыршығы барабанына оралу дұрыстығы бақыланады.

      217. Көтерілетін мұнараны, құлап қалудан немесе түсіру кезінде іргетасқа соққы болмауы үшін ұстап тұратын сақтандырғыш кергішпен жабдықталады.

      218. Жиналған мұнараны немесе оның бөліктерін көтеру (түсіру) көтергіш шығыршықтар, кран немесе тракторлармен жүргізіледі. Осы уақытта осы көтеру механизмдері және жұмысшылар мұнара биіктігіне 10 метр қосқандағыдай ара қашықтықта орналасады. Мұнара тіреуіштері негіздері нығыздап қатайтылады.

      219. Мұнараларды бөлшектеу ЖҰЖ бойынша жүргізіледі.

      220. Жыныс бұзушы органның негізгі құрастырмалы бөліктерін монтаждау және бөлшектеу операцияларын жүргізу мекеменің жыныс бұзушы органның жасаушының пайдалану құжаттары талаптарына сай жүргізіледі.

      221. Стационарлық және оқпан қазуға қолданылатын жылжымалы көтеру машиналары қондырғылары, крандық жұмыстары өндірісі кезіндегі қауіпсіздік талаптарына сәйкес жасалынады.

      222. Қазғыш айналмаларын орнату, шешу және тексеру, оларды жалғанған жерлерінен ажыратқан соң, мұнара астынан алып кетіліп және жұмысшы бөлігі (ұршығы) жоғары қаратылған кезінде жүргізіледі.

      223. Жыныс қазушы органның монтаждау-бөлшектеу жұмыстарын оқпан үстінде және ілініп тұрған жүк астында жүргізуге болмайды.

3-параграф. Бұрғылау қондырғыларын және құрал – саймандарын
пайдалану

      224. Кеніштік газдың сыртқа шығып кету қаупі бар шахта оқпандарын бұрғылау кезінде бақылаушы адам жуу сұйықтықтарын тазалау ғимаратында (ғимарат бар болған жағдайда), бұрғылау сораптары ғимаратында және ұңғыма кенжарларының әрбір қиылысатын қатпарға дейін 10 метр сайын, қатпарларды қайта бұрғылап өткен соң қатпардан 5 метрден төмен қашықтықтарда оқпан аузында метан концентрациясының құрамына өлшеу жүргізеді.

      Өлшеу ауысымда үш реттен сирек болмауы тиіс, ауа температурасы 10 градус Цельсиядан төмен болғанда резеңке ыдыстар қолданып, қыздырудан кейін құрамында газ болуын анықтау үшін санды портативтік газ анықтағыштар арқылы іске асырылады. Өлшеу нәтижелері осы Қағидаларға 6-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Бұрғылау журналына жазылып, өлшеу жүргізген адамның қолы қойылады.

      Жанғыш газ құрамы 1 пайыздан асқанда бұрғылау қондырғысының жұмысы тоқтатылады, бұрғылау ерітіндісін тазалау ғимаратының ішіндегі электрлік қондырғылар ажыратылады. Әрі қарай жұмысты газдалған орындардағы газ концентрациясын 1 пайыздан төмендетуді қамтамасыз ететін мәжбүрлеп тиімді желдету шартымен жүзеге асыру керек.

      Ескерту. 224-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      225. Оқпанды (ұңғыны) қазу кезінде жуу сұйықтығымен тұрақты түрде толтырып тұрады. Жуу сұйықтығымен ұңғыны толтыру деңгейі ұңғы қазуға арналған жобада көрсетіледі.

      226. Бұрғылау шығыршығындағы салмақ көрсеткіштеріндегі салмақ, мұнара шыдамдылығынан асып кеткен жағдайда бұрғылау шығыршығы жұмыстары тоқтатылады.

      227. Ұңғы аузындағы платформаларды, жыныс бұзғыш органды түсіру және бекіту тізбегін түсіру кезіндегі уақыттардан басқа уақытта ашық қалдыруға болмайды.

      228. Машиналық кілттері ауа қысымы арқылы ашқышының білегіне баратын болат арқаннан басқа мұнараға бекітілген құрылғыларға екіден кем емес бұрандалы қысқышпен қатайтылған сақтандырғыш болат арқандармен жабдықталады.

      229. Қызмет етуші тұлғалар, машиналық кілттің қозғалысы радиусында және кілттің кергіш болат арқанына жақын жерде, бұрғылау құбырларын шешіп – қатайту кезінде орналасуына болмайды.

      230. Бұрғылау құбырларын қатайту және босату, бұрғылау құрал – жабдықтарын қозғалту операциялары автоматтық катушка, машиналық кілттер, құрылғылар көмегімен жүргізіледі.

      231. Машиналық кілттердің размерлеріне сәйкес келмесе, кілттердің ұстайтын жерлері сынса, тістері желінсе және ұстайтын жерлеріндебекітрілетін айналма бұрандалар болмаған жағдайда машиналық кілттерден жұмыс жасауға болмайды.

      232. Сазараластырғыш жұмыс істеп тұрғанда оған сазды заттармен тығындауға, люктен торды алып тастауға және люк арқылы ерітінді үлгісін алуға болмайды.

      233. Сазараластырғышты жөндеуге тоқтатқан кезде саз араластырғыштың тегершігінен қозғалтқыш белдіктері шешіледі, ал қозғалтқыштық қосқыш құрылғыларына "Қосуға болмайды – адамдар жұмыс жүргізуде!" деген плакаттар ілінеді.

      234. Ашық оқпанмен (ұңғымен) жұмыс істеу кезінде, оқпандағы тюбингтік тығындаманы шешу жұмыстарына жұмылдырылған жұмысшылар сенімді негіздерге бекітілген сақтандырғыш белдіктер пайдаланады.

      235. Оқпандағы жарықтарды жамайтын барлық жұмыстар, элементтер араластыру және бекітпені суастындағы амалдар арқылы көтерудегі жұмыстар бекітпеге бекітілмеген ілінбелі сөре арқылы жүргізіледі.

      236. Мұнараның тальдік жүйенің ілгешегімен бекітпе бөлігін, егер бекітпе бөлігінің, жалғамалық құрылғымен қосқандағы салмағы мұнара және тальдік жүйенің жүккөтергішінің 3/4 бөлігінен асып кетсе көтеруге болмайды.

      237. Шегендеу құрылғылары сақтандырғыш клапанмен және екі монометрлермен жабдықталады, монометрдің біреуі агрегатта, екіншісі тампонаждық құбыр басында болады.

      238. Бұрғылау қондырғысының машинисті қазу кезіндегі барлық жарамсыздықтардарды осы Қағидаларға 6-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Бұрғылау журналына жазады және қабылдаушы ауысымға осы туралы хабарлайды.

4-параграф. Оқпанды (ұңғыманы) бекіту

      239. Қазылған ұңғымалар жабылады немесе қоршаланады.

      240. Бекітпені түсірер алдында, шахта оқпанын бекіту жұмыстарының жетекшісі, мұнараның, қондырғылардың, тальдік жүйенің, бақылау - өлшеу приборларының жарамдылығын және іргетас жағдайын өзі тексереді. Анықталған кемшіліктер бекітпені түсірер алдында жойылады. Бекітпе тізбегін түсіру ЖҰЖ сәйкес бақылау тұлғасы басшылығымен жүргізіледі.

      241. Бекітпенің бөліктерін орнату кезіндегі дәнекерлеу жұмыстарын оқпан аузында жүргізілгенде, ұңғымада жуу сұйықтықтары толтырылуы қажет.

      242. Бұрғылау жұмыстарын жүргізу кезіндегі оқпандағы барлық өлшемелер, ұңғыма қазуға арналған маркшейдерлік құжаттамаларда көрсетіледі.

      243. Бұрғылау жұмыстары және оқпанды (ұңғыманы) бекіту жұмыстары аяқталған соң оның айналасы биіктігі 2,5 метр қоршаумен қоршаланады.

      244. Қазылған оқпанның көлденең (қиғаш) тау қазбаларымен, оқпан толық кепкенше және бекітпені жобалық шамаларға жеткенше қосуға болмайды.

6. Жыныстарды алдын ала қатыру арқылы шахта оқпандарын қазу
1-параграф. Қатыру жүйелерін жобалау, монтаждау және пайдалану

      245. Шахта оқпандарын жынысты алдын ала қатыру арқылы қазу кезіндегі қатыру амалдары және қатыру бекеттері түрлері, оқпан қазу жобаларында анықталады.

      246. Оқпан қазу жобаларында қатыру тереңдіктері, ұңғы орналасуының аумағы диаметрі, тау қазбаларының типтік остеріне ұңғыны жалғау, қатырылатын және бақылау ұңғылар саны, қатырылатын тізбектік құбырлар диаметрлері, ұңғы құрылымы, геологтық – техникалық наряд көрсетіледі.

      247. Аммиактік қатыру бекетін жобалауға, орнатуға және пайдалануға, аммиакты салқындату құрылғылары құрылымы және талаптары басшылыққа алынады.

      248. Машиналық бөлімшелері немесе бір қабаттық компрессорлық бөлмелері, төбелері қиын жанатын материалдардан салынады.

      249. Қатыру бекіттері ғимараттары өндірістік ғимараттардан 10 метрге жақын емес және тұрмыстық ғимараттардан 40 метрге жақын емес қашықтықтарға әкетылуі тиіс.

      Қатыру бекеттерін орнату және пайдалану кезінде, қолданыстағы аммиакты мұздатқыштық қондырғыларды қауіпсіз пайдалану кезінде, қолданыстағы аммиакты мұздатқаштық қондырғыларды қауіпсіз пайдалану нормалары басшылыққа алынуы керек.

2-параграф. Мұздатқыштық қондырғылар

      250. Мұздату қондырғыларына техникалық қызмет көрсетуге жіберілген қызметкерлер төмендегілерді білуі керек:

      1) мұздату қондырғыларын қауіпсіз пайдалану қағидаларын және құрылымы, жұмыс істеу принципін;

      2) мұздату процестеріне байланысты қарапайым физикалық ақпараттарды;

      3) мұздатқыш агенттер қасиеттерін;

      4) мұздатқыш құрылғылардың жұмыс режимдерін;

      5) құрылғыларға қуат беру және жөндеу қағидаларын;

      6) мұздатқыш құрылғылардың жұмысын есептеу құжаттарын жүргізу тәртібін.

      251. Қатыру бекеттерін қауіпсіз пайдалануын бақылау тұлғасы қамтамасыз етеді.

      252. Қатыру бекеттері ғимараттарында ашық алау пайдаланылмайды.

      253. Қатыру бекеттері ғимараттарында жанар – жағармай материалдарын және материалдарды сақтауға болмайды.

      254. Әрбір мұздатқыш қондырғыларда от сөндіргіштер болуы тиіс.

      255. Барлық өрт сөндіру құралдары, өртке қарсы қондырғылар және жабдықтар, еркін баруға мүмкіндік беретін көрінетін жерлерге орналастырылады.

      256. Сақтандырғыш клапандар оларға арналған қысымға сыналады және пломбаланады. Сақтандырғыш клапандардың жарамдылығы жылына кем дегенде бір рет, олардың дұрыстығы туралы акт толтыра отырып тексеріледі.

      257. Жарамсыз сақтандырғыш клапандары жұмыс істейтінмен ауыстырылады. Сақтандырғыш клапандарының орнына бұқтырмаларды орнатуға жол берілмейді.

      258. Компрессорлар мен аппараттарда орналастырылған монометрлер және мановакуумметрлер 2,5 метрден жоғары класты болады.

      259. Пломбасы немесе сүргісі жоқ, тексеру уақыты өтіп кеткен, көрсеткіштердің дұрыстығына әсер ететін, жарылған немесе бүлінген шынысымен монометрлерді қолдануға болмайды.

      260. Машиналарды, аппараттарды және өткізгіш құбырларды орнату кезінде ашып-жабу арматуралары салқындату агенті қозғалысы бағытына орнатылады және оны клапанға бұрады. Ашып-жабу құрылғылардың бұрамасын төмен қаратып орнатуға болмайды.

      261. Өткізгіш құбырлар жүйесі және мұздату агенті толтырылуы керек аппараттар, орнатқаннан (бояу және оқшаулау) соң, зауыт-жасаушының аталған қондырғыларға орнатқан қысымына сәйкес акт толтыру арқылы қысыммен сыналады.

      262. Мұздатқыш агенттігін толтырар алдында барлық компрессорлар, өткізгіш құбырлар және аппараттар қоқымдардан мұқият тазаланады, кептіріледі және 40 миллиметр сынап бағанасынан жоғары емес қалдық қысымына дейін вакуумдалады.

      263. Салқындату жүйесін салқындату агентімен толтырар алдында, баллондарда керекті салқындату агенті бар екеніне көз жеткізіледі. Тексеру, баллон температурасы, қоршаған орта температурасына тең болған кездегі қысымда жүргізіледі. Тексеру алдында баллон осы ғимаратта 6 сағаттан кем емес уақыт тұруы қажет. Салқындату агенті қысымының температураға байланысы бу толтырылу кестесіне сай тексеріледі.

      264. Баллон бұрамасы ниппеліндегі қалпақтық бұранданы ашу қорғаныш көзілдірігі арқылы жүргізіледі. Сонымен қоса, баллон бұрамасы шығыс тесігі жұмысшыдан қарсы бағытқа бағытталады.

      265. Жүйені толтыру (толықтыру) кезінде мұздату агенті төменгі қысым бағытына беріледі. Баллондарды жүйеге жалғау үшін күйдірілген мыс құбырлар немесе мықтылығы және қаттылығына сыналған май бензинге шыдамды шлангалар қолданылады.

      266. Салқындату жүйесін толтыру немесе одан салқындату агенті алу жұмыстарынан басқа кезде, салқындату агенті бар баллондарды салқындату қондырғысына жалған, тастап кетуге болмайды.

      267. Жүйені салқындату агентімен толтыру кезінде баллонды қыздыруға болмайды.

      268. Салқындату агенттерімен баллондарды күн көзінен қорғайтын арнайы қорғанышсыз сақтауға немесе тасымалдауға болмайды. Машиналық бөлмеде, қоймадан бөлек ғимараттарда салқындату агентінің екіден көп емес баллонды сақтауға жол беріледі.

      269. Салқындату қондырғыларын жоспарлы тексеру және қарау жасаушының ұсыныстары және әрбір қондырғыны пайдалану жағдайы ескеріле отырып әзірленген, ұйымның техникалық басшысымен бекітілген кестеге сай жүргізіледі.

      270. Кезекшілік кезінде машинистке, салқындату қондырғысына қызмет жасаумен байланысты емес жұмыстарды тапсыруға болмайды.

      271. Кезекші машинистер ғимаратында қондырғылар сызбалары ілінеді.

      272. Машинист бөлмесінде екі данадан кем емес резеңке қолғап, қолжең, екі газға қарсы құрал болуы тиіс. Газға қарсы құрал жылына бір реттен сирек емес уақытта, сондай-ақ жасаушының нұсқаулылығына сәйкес әрбір қолданылғаннан кейін тексеріледі.

      273. Компрессордан шығатын қысымдық бұранданы жабу үшін, компрессордың автоматты түрде қосылу мүмкіндігін болдырмау керек. Бұранда бұрағышына "Бұранда жабық" деген плакат ілінеді.

      274. Компрессордың пайдасыз кеңістігі жүйесін өлшеу тек белдікті қолмен айналдырып жүргізіледі.

      275. Машиналық ғимарат ішінде темекі шегуге жол берілмейді.

      276. Кәсіпорынға келіп түсетін компрессорлық майдың әрбір партиясына зауыттың төлқұжат-сертификаты болады.

      277. Қысыммен жұмыс істейтін ыдыстардың, баллондардың және аппараттардың ашылуына және жабылуына қиындық туғызатын, бұрамалары, клапандары, тығыздамалары істен шыққан, жарамсыз бітемелі арматураны пайдалануға болмайды.

      278. Тығыздамалары шығарылған, кері нығыздағыш болмаған жағдайда, бұрандалардың жабысуын болдырмау үшін, оларды түбіне дейін ашып, ұстауға болмайды.

      Егер пайдалану жағдайына байланысты бітемелі бұрама толық ашылатын болса, оны толықтай ашып, сосын жабу бағытына қарай бұраманы 1/8 айналымға бұралады.

      279. Машина және аппараттар жанындағы өту жерлері бос, өту едендері жарамды болуы тиіс.

      280. Жарамсыз автоматты приборлармен жұмыс жүргізуге болмайды. Компрессордың автоматты түрдегі қорғау приборларын тексеру жылына бір реттен кем емес уақытта, оларды тексеру актісі рәсімделе отырып жасалады.

      281. Қондырғылардан қоршамаларын шешуге, компрессорлардың өздігінен қосылу мүмкіндігінен ажыратылған соң болады.

      282. Машиналар және аппараттардың қозғалып тұрған бөліктеріне, жұмыс істеп тұрғанда және тоқтаған уақытта қол тигізуге, олардың автоматты қосылуы ажыратылған соң ғана болады.

      283. Бір уақытта аппараттардағы кіріс – шығыс бұрамаларын, сұйық салқындату агентімен 80 пайызға көп көлемге толтырылғанда жабуын тастауға болмайды.

      284. Салқындату агенттері шығып тұрған орындарды анықтау үшін ағуды іздегішті, галоидті шамды, сабынды көбікті пайдалануға болады.

      285. Салқындату агентінің ағып тұрған жері анықталған бойы бітеледі. Флянецті жалғамалардың бұрандаларын қатайтуға, бітемелі арматуралардың тығыздамаларын толықтай немесе бөлшектеп ауыстыруға, бүлінген учаскедегі салқындату агенті қысымы атмосфералық қысымға дейін төмендегенде және осы учаскені басқа жүйеден ажыратылған соң ғана болады. Салқындату агенті көптеп ағуын байқалса, компрессор тоқтатылып, желдеткіштер қосылады, есік, терезелер ашылады және ағып тұрған жер бекітіледі.

      286. Компрессорларды, аппараттарды және өткізгіш – құбырларды, егер салқындату агенті қысымы атмосферлік қысымға дейін төмендегенде және 20 минуттан кем емес уақытқа тұрақты қалғанда ашуға болады.

      Аварияларды, қабырғалары температурасы (ашу кезінде) – 35 градус Цельсия төмен болғанда ашуға болмайды.

      287. Компрессорлар және аппараттардың ішкі бөліктерін тексеру кезінде, қуаты 12 Вольттан көп емес тасымалы шамдары немесе қалталық электрлік және аккумуляторлық шамдарды пайдалануға болады.

      288. Құбырлардың ішінен өтетін бұға айналдырғыштардың тұздық құрамы, тұздық қату температурасы, жұмыс кезіндегі салқындату агентінің қайнату температурасынан 8 градус Цельсия төмен болған жағдайдағыдай болады.

      289. Қаптамалы құбырлық аппараттардың құбырларын механикалық тазалау, оларды салқындату агентінен босатылған соң жүргізіледі.

      290. Қысқы уақытта кондырғылардың жұмыстары тоқтатылатын болса, сумен салқындатылатын барлық апараттардан және машиналардан, су магистралдарынан сулар ағызылады, төгіледі.

      291. Компрессорлар ұзақ уақытқа тоқтатылғаннан кейін, оны қайта қосу, қатыру бекеттерін қауіпсіз пайдалануын қамтамасыз етуші бақылау тұлғасы рұқсатымен жүргізіледі.

      292. Аппараттарды немесе өткізгіш құбырларды дәнекерлеу немесе жамау алдында, олардан салқындату агенті ауамен үрлеу арқылы шығарылады.

      293. Дәнекерлеу немесе жамау жұмыстары өртке қарсы шараларды сақтап, ашық терезеде және есіктерде немесе тазалау желдеткіштерінің тоқтаусыз жұмысы кезінде жұмысы кезінде жүргізіледі.

      294. Электрлік аппаратураларды, электрлік қозғалтқыштарды, электрлік қондырғыларды бұзу және жөндеу, электрлік арматуралардағы шамдарды ауыстыру жұмыстарын жүргізу қуаттар ажыратылған соң жүргізіледі.

      295. Қатыру бекетінің жұмысын есепке алу осы Қағидалардың 7-қосымшасына сәйкес нысан бойынша Қатыру бекетінің жұмысын есепке алу журналында рәсімделері. Салқындатқыш қондырғыларына қызмет ету кезінде, машинист қондырғыларды сыртынан тексеру жүргізеді, олардың тығыздығын қарайды, қондырғылардың үстін шаңнан және балшықтан тазалайды. Барлық анықталған ақаулар олардың түзетілгені жөніндегі белгілер қойыла отырып, осы Қағидалардың 7-қосымшасына сәйкес нысан бойынша Қатыру бекетінің жұмысын есепке алу журналында жазылады.

3-параграф. Топырақты қатыру

      296. Топырақты жасанды түрде қатыру жұмыстарын орындау, қондырғыларды және құбыр жолдарын жасау, орнату, бөлшектеу, жөндеу және пайдалану кезінде ЖҰЖ басшылыққа алынады.

      297. Қатыру бекетін және тұздық жүйені, сынама жұмыстарынан кейін және оларды құрамында өкілетті органның аумақтық бөлімшелері өкілдері бар комиссиямен қабылданған соң пайдалануға болады. Бекеттерді пайдалану, қондырғыны жасаушы зауыттың нұсқауларына сәйкес жүргізіледі.

      Қатыру бекеттерінде осы Қағидалардың 7-қосымшасына сәйкес нысан бойынша Қатыру бекетінің жұмысын есепке алу журналында белгі қоя отырып, оның жұмысының барлық көрсеткіштерін есепке алу ұйымдастырылады.

      Кезекші машинисті барлық көрсеткіштерді және қатыру бекеті жұмысында орын алған инцинденттерді журналға тіркейді.

      298. Машиналық бөлімдердегі қабырғалар бойынша еркін өту жерлерінің, және машиналар арасындағы өтпелілер ені 1,5 метрден кем болмайды, ал машиналық және апараттық ғимараттардың биіктігі 4 метрден кем болмайды.

      Көрсетілген талаптар толықтай зауытта дайындалған жылжымалы салқындату қондырғыларына таралмайды.

      Жылжымалы салқындату қондырғыларының өзара ара қашықтықтары, олардың алаңда орналасуы ЖҰЖ-мен анықталады.

      299. Салқындату агенті айналдыратын өткізгіш құбырлар ретінде тігізсіз тік тартылған құбырлар пайдаланылады. Бұл мақсаттарға газдық және шойын құбырлар пайдаланылмайды.

      Салқындату агенті немесе тұздықпен толтырған өткізгіш құбырлар және аппараттарға дәнекерлеу, от қолданылатын жұмыстар жасауға болмайды.

      300. Тура және кері қарай бағыттарда орнатылған тұздық өткізгіштерден тұратын тұздықты жүйелер, таратушылар, коллекторлар форшахталарда орналастырады, осы жүйелерді жылу оқшаулағыш құрылғымен қамтамасыз еткен жағдайларда жоғарыға орналастыруға болмайды.

      301. Тұздықты жүйеде орналастырады:

      1) монометрлер – бір-бірден тура және кері бағыттағы тұздық өткізгіштерде;

      2) термометрлер – тура және кері бағыттағы тұздық өткізгіштерде қорғаныс жиектемелерінде;

      3) тұздық деңгейін көрсеткіш – белгісін аппаратты бөлімшеге беретін, тұздық деңгейінің төмендегеніне белгі беретін айналдыру ыдысында орналастырылады.

      302. Қатыру бекетінің машиналық және аппараттық бөлімшелері бөлек орналасқан ғимараттарда орналастырылады және телефон байланысымен қамтамасыз етіледі.

      Жылжымалы қатыру бекеттерін телефон байланысынсыз пайдалануға болады, егер қатыру бекетінен 300 метрден алыс емес қашықтықта орналасқан құрылыс алаңы аумағында осындай байланыс болғанда.

      303. Қатыру бекетінің машиналық бөлімшесінде қамтамасыз етіледі:

      1) күштеп желдететін сағатына екі еселік ауа айналымы және ауа айналымы үш есептік шығыс желдеткіші және сағатына жеті еселік ауа айналымын қамтамасыз ететін апаттық желдеткіш; температурасы 16 градус Цельсиядан төмен емес;

      2) шығысы екіден кем емес, есік – терезелері сыртқа ашылатын;

      3) салқындату агентімен толтырылған екіден артық емес баллон сақтайтын жабдықталған орындар. Салқындатқыш агенті бар баллондарды, жүйені толтыру ғана керекті уақытқа ғана жүйеге жалғауға болады;

      4) телефон байланысы, жұмыс орнымен байланысқан жарықтық және дыбыстық дабылдар;

      5) ауа құрамындағы зиянды заттарды бақылау приборлары;

      6) қатыру бекетінде жұмыс жасаушылардың әрқайсысына дәрі салғыш және жеке қорғаныш құралдары, екіден кем емес газдан қорғаныш құралдары немесе оқшаулағыш өзі қорғағыштар.

      304. Қатыру бекетінің машиналық залына ілінеді:

      1) салқындату агенті және тұздықтардың айналу жүйесі схемасы;

      2) су айналымы схемасы;

      3) салқындатқыш машиналарын пайдалану белгілері.

      305. Машиналық бөлімдердегі тұрмыстық бөлмелер бөлек желдету жүйелерімен қамтамасыз етіледі.

      Апаттық желдеткіштердің электрлік тұтынуы негізгі және қосымша қуат көздерінен алынады.

      306. Барлық салқындату аппараттары, өткізгішқұбырлар, тамшы ұстағыштар, булатқыштар, май суажыратқыштар мықтап қатырылады. Құбыр өткізгіштердің тік бағыттағы ұзындығы 100 метрден көп болса компенсаторлар орнатылады.

      307. Қатыру бекетіндегі салқындату агенті және тұздықтар айналымы жүйелері (компрессор, конденсат жинағыш, буландырғыш, өткізгішқұбырлар) орнатылып болған соң ЖҰЖ қарастырылған қысымға сыналады.

      308. Әрбір сақтандырғыш клапандардан шығатын салқындату агенті ЖҰЖ сәйкес құбырлармен бұрылып шығарылады. Бұрылып шығару құбыры диаметрі сақтандырғыш клапанның өту диаметрінен кем болмайды.

      Сақтандырғыш клапаннан бұрып шығару құбырларын ортақ шығару құбырына қосуға болады. Ортақ шығару құбырының көлденең қима ауданы, сақтандырғыш клапандардан келіп қосылған бөлек құбырлардың қимасы ауданынан кем болмауы керек. Егер осылай қосылған құбырлар төрттен көп болса – олардың ауданының 50 пайызынан кем болмауы керек.

      309. Қатырылған жынысты жасанды түрде еріту, жер асты құрылымдары толық салынған соң жобалық шешімге сай жүргізіледі.

      Ерітілген соң құбырлар шығарылады, ұңғыларды арнайы ерітіндімен толтырады. Ұңғыларда қатырылған құбырлар қалдырылған кезде олар тампондалады.

      310. Құбырөткізгіштер зақымдануы мүмкін орындарға қорғаныш қоршаулар жасалынады.

      Қысымдық салқындатқыш агенті өткізгіш құбырларының жануы мүмкін қабырғалардан және төбелерден өтетін орындары жанбайтын материалдармен оқшауланады.

      311. Салқындатқыш машиналарды және компрессорларды салқындату агенттерімен толтыру және пайдалану, қатыру бекеттеріне арналған технологиялық регламентке және қондырғыларға арналған зауыт – жасаушы нұсқауларына сай жүргізіледі.

      312. Монометрлерге жыл сайын сынақ жүргізіледі және тексеріс жөніндегі сүргі немесе пломба ілінеді. Жұмысшы монометрлерді алты айдан кем емес уақытта, қосымша, бақылау монометрлер арқылы тексереді.

      Барлық орнатылған термометрлер және монометрлердің жарамдылығы, қатыру бекетінің қызметкерлерімен сырттай, күнделікті осы Қағидаларға 7-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Қатыру бекетінің жұмысын есепке алу журналына жазу арқылы тексеріледі.

      313. Салқындатқыш машиналарды пайдалану кезіндегі салқындатқыш агентінің ағуын тексеру химиялық индикатормен немесе осы мақсатқа арналған приборлармен жүргізіледі.

      Салқындатқыш машиналарды пайдалану кезінде бір айдан ұзақ емес уақытта конденсатор суы және тұздық құрамына салқындатқыш агенті болуына тексеріс жүргізіледі.

      314. Цилиндр және компрессор картерін ашуға, аппараттарды, өткізгіш құбырларды және бекіту арматураларын бұзуға, олардың ішінен салқындату агентін және майларды толық шығарып болмай жүргізуге болмайды.

      315. Салқындатқыш агенті бар баллондар бар көлденең жағдайда отқа шыдамды (терезесіз және жылусыз) қоймаларда, қойма ішінің температурасы 25 градус Цельсиядан жоғары емес және жылдық пайдалану көлемінің 25 пайыздан аспайтын мөлшерде сақталады.

      316. Салқындатқыш агенті сақтау қоймасын, ғимараттардан және жанғыш, оңай тұтанғыш заттарды сақтау қоймасынан 50 метр қашық жерлерге, және жайдан қорғағыштар аумағынан тыс жерлерге орналастырылады. Баллондар күн сәулесінен қорғалады.

      317. Әртүрлі салқындатқыш агенттерден тұратын баллондарды немесе оларды сығымдалған газдармен, жанғыш материалдармен бірге сақтауға болмайды.

      318. Тізбектерді түсірген бойда әрбір дәнекерлеу жұмыстарынан соң және толықтай жиналып болған соң тұздық жүйесінің қатырушы тізбектері сұйықтықтар қысымы арқылы 2,5 мегаПаскальдан кем емес қысымға салынады. Тұздықты жүйені толықтай жинап және жуып болған соң гидравликалық қысым арқылы тұздық сорабының жобалық жартылай қысымына сыналыды, бірақ 0,5 мегаПаскаль қысымнан кем болмауы тиіс. Тұздықтық өткізгіш құбырлар және арматуралар пайдалану процесстерінде саңлаусыз қылып жүргізіледі.

      319. Қатыру тізбегіне жаңадан жалғанған құбырлардың әрбір дәнекерленген жері және орнатылған және жуылған тұздық жүйелері, тұздықтық сораптың жобалық жарты қысымына сай гидравликалық қысыммен сыналады (0,5 мегаПаскальдан кем болмайды).

      Әрбір құбырдың және тұздық жүйенің қысымымен сынау уақыты 10 мин.

      Нәтижелері құбырдың саңылаусыздығына гидравликалық сынаулар актісімен рәсімделеді.

      320. Тұздықты жүйенің өткізгіш құбырларында қысым болған уақытта жөндеу жұмыстарын жүргізуге, сынамадан кейін қатыру жүйесінің бекітпелерін шешуге болмайды.

      321. Тұздықтық бөлгіштер және коллекторлар орналастырған галерея биіктігі 1,8 метрден кем болмайды. Тізбек төбесінің галерея қабырғасына немесе оқпанға дейінгі қашықтығы 0,8 метрден кем болмайды.

      322. Галерея 30 люкстан кем емес жасанды жарықтандырумен, бірақ жарықтандыру жүйесі қуаты 42 Вольтқа көп болмайды және тәуелсіз қуат көздерінен қуат алатын апаттық жарықтандырумен қамтамасыз етіледі. Апаттық жарықтандыру ретінде және аккумуляторлық шамдарды қолдануға болады.

      323. Галереяны дыбыстық және жарықтық дабыл белгілері арқылы қатыру бекітімен жалғайды. Белгілер мағынасымен қызмет етуші тұлғалар таныстырылады.

      324. Шахталардың тік оқпандарын қазу кезінде, қатыру бекетінде және галереяда жарылысқа қауіпсіз электірлік қондырғылар пайдаланылады.

      Галерея ішінде құбырлардан тұздық ағып кетуін жоюға арналған бұрамалардың, крандардың, тығыздамалардың және арнайы қысқыштардың апаттық запастары сақталады.

      325. Тұздықты жүйені пайдалануға енгізгенде тұздық температурасы ақырындап (тәулігіне 2 – 3 градус Цельсия) жобалыққа дейін жеткізіледі.

      326. Қатыру тізбегі зақымданғаны анықталғанда тұздық айналымы, тізбектік зақымдануы анықталғанша және ажыратылғанша тоқтатылады. Қатыру тізбегін ағып тұрған жерлер толықтай бітелгенге дейін қосуға жол берілмейді.

      Қатыру тізбектерін жөндеу тұздықтың оқпанға түсуін немесе мұзды қоршаулардың зақымдануын болдырмайтын, жұмыс жүргізуші ұйым жетекшісімен бекітілген шараларға сай жүргізіледі. Зақымданған тізбекті ажыратқан соң тұздық айналымдары жарамды тізбектер арқылы жалғастырылады. Сонымен қоса жүйедегі тұздық деңгейіне бақылау күшейтіледі.

      327. Өткізгіш құбырларды жөндеуге және тұздықты және азотты жүйедегі флянецті жалғамаларды бекітуге, оларда қысым болған кезде жүргізуге болмайды, сонымен қоса қатыру тізбектерін сынау жұмыстарынан кейін қысым атмосфералық қысымға дейін төмендегенше олардағы бітемелерді алуға болмайды.

      328. Шахта оқпанын қазып болған соң және қатырылған жыныстар ерітілген соң ұңғы тампондалады.

      329. Қатыру бекеттерін, қатыру аймағындағы оқпанның тұрақты бекітпелерін толықтай орнатпай көшіріп алып кетуге жол берілмейді.

4-параграф. Төменгі температуралық (азоттық) қатыру

      330. Азоттық қатыру алдында қатыру жүргізетін ұйым және жерасты қазба жұмыстарын жүргізуші мекемелер арасында бірігіп жұмыс жүргізу туралы ЖҰЖ әзірленеді.

      Азоттық қатыру жұмыстарын бастар алдында қатыру аймағына жататын қазбалардағы барлық жұмыстар тоқтатылады, ал жұмысшылар жоғарыға шығарылады.

      Осы жұмыстарды жүргізу рұқсат – нарядтар арқылы жүргізіледі.

      331. Азаттық қатыру технологиясы жұмыстары аттестацияланған ұйымның жасаған жобасына сай жүргізіледі.

      Пайдаланылатын салқындатқыш агентіндегі сұйықтық азот құрамы бүкіл көлемнен 99 пайызға кем болмайды.

      332. Жылжымалы және тұрақты ыдыстарда, сонымен қоса басқа да азоттық қатыру жүйесіндегі барлық элементтердегі шектік жоғары жұмысшы қысым 0,25 мегаПаскальдан аспайды.

      333. Сұйық азотпен жұмыс жасайтын тұлғалар үсіп кетуден сақтайтын қорғаныш құралдарымен жабдықталады: шұғадан тігілген киімдермен және қолқаппен, көзілдірікпен.

      334. Азоттық қатыру жүйесіні құрайтын элементтер және бөліктері саңылаусыздыққа акт рәсімдеу арқылы сыналады.

      335. Сауыттарды, өткізгіш құбырларды және бекіту арматураларын пайдаланар алдында іштерінде мұнай өнімдерінің жоқтығына тексеріледі және бұдан былай мұнай өнімдерінің осыларға қайта түсуінен қорғалады.

      336. Азоттық қатыру жүйесіндегі барлық бұрамалар технологиялық схемаға сәйкес ретіне қарай сандармен белгіленеді. Осы схема жуылып кетпейтін бояумен жүйені басқару аймағында орнатылған қалқандарға жазылады. Бұрамалардың ашылып – жабылуының жұмыс кезіндегі реттілігі ЖҰЖ көрсетіледі және сұйық азоттың схемасына қоса қалқанға жазылады.

      Барлық бұрамалар жазылған реттік саны бар трафареттермен және апаттық жағдайлар кезінде маховикті айналдыру бағыты көрсетілетін жазулармен және бағыттағыштармен жабдықталады.

      Жүйені апаттық ажыратуға арналған бұрамалар қызыл түске боялады.

      Оқпанда немесе көлденең қазбада азоттық қатыру жүргізілгенде, азоттық бөліну схемасы және бұрамалардың қосылу реттілігі қатыру тізбектері бетінде орналастырылған қалқанда жазылады.

      337. Азоттық ағызудың басқару аумағы мынаны қамтуы тиіс:

      1) апаттық тоқтату белгісінен;

      2) ауысымдағы жоғары санында жұмыс жасаушылардан 10 пайыздан көп мөлшердегі оқшаулағыш өзі құтқарғыштардан;

      3) бригада мүшелерінің біреуі кенеттен есінен танып қалған жағдайда арналған портативті оттегі ингаляторларынан;

      4) медициналық дәріқаптан;

      5) электірлік жарықтан (50 люкстан аз емес) тұрады.

      Сұйықтық азотты пайдаланатын жұмыстардағы жұмыскерлер нұсқама кезінде газанықтағыш, өзі құтқарғыш және ингаляторларды пайдалану қағидалары жөнінде оқытылады және ұйымның техникалық басшысымен бекітілген нысан бойынша Нұсқаулық журналына жазылады.

      338. Қатыру жүйесіне азотты құю уақытындағы жұмыс жүргізу аумағында оттегі құрамын бақылаудың экспрестік тәсілі қолданылады, және тәулігіне бір рет тауқұтқарғыш бөлімшелердегі зертханалық анализге ауа үлгісі алынады.

      Экспресс тәсілмен ауаны бақылау орындары ЖҰЖ қаралады. Оттегі құрамының бүкіл ауа көлемінің 20 пайыздан кем болса азот қүю тоқтатылады және қазбаны газсыздандыру шаралары қабылданады және апаттық жағдайдың себебі анықталып, жойылады.

      Ауа сапасын бақылауды, ауысымдағы жұмыстардың қауіпсіздігін бақылау жүктелген бақылау тұлғасы жүргізеді.

      339. Жер асты қазбаларындағы жыныстарды азоттық қатыру жұмыстары жүргізілгенде енгізу және шығару желдеткіштері қарастырылады.

      340. Криогендік автокөліктік ыдыстарда "Сұйықтық азоттың бұрамасын жабу кезінде дренажды аш! Ескерту! Уақытқа қара, дренаж ашық!" деген белгілер жасалады. Азотты төгу кезінде криогендік ыдыста жұмыс жасайтын оператор, азотты тарату аймақтарына жұмылдырылған басқа тұлғалар көретін аймақта орналасады немесе екі жақты байланыспен жабдықталады.

      341. Азоттық қатыру жұмыстарын, қазбалау жұмыстарымен біріктіріп жүргізуге болмайды. Сұйық азотты құю, азотты қатыру жұмыстары аймағындағы барлық тұлғаларды шығарған соң жүргізіледі. Азоттық қатыру процесстеріне жұмылдырылған тұлғалардан басқалар осы жұмыс орындарына 30 метрге жақын орналасуына болмайды.

      Бақылау міндеттері бар тұлғалардың қатыру аймағындағы, жер асты қазбаларындағы азотты құю жұмыстарында, газ анықтағыштары және әрқайсысына жеке қорғаныш құралдары (оқшаулағыш өзіқұтқарғыштар, ингалятор) бар екіден кем емес болғанда қатысуына болады.

      342. Азоттық қатыру технологиясы бойынша жұмыстар орындағанда болмайды:

      1) бір тұйық айналым жүйесі шамасындағы екі бірдей бұраманы сұйық азот толық ұшып кетпей және осы учаскеде сақтандырғыш құралдар (сақтандырғыш клапан, жарылғыш мембрана) болмағанда, бір мезгілде жабуға;

      2) азот айналып тұрғанда азоттық қатыру жүйесіне жөндеу жүргізуге және қатырылатын орындарды бекітуге;

      3) азоттық қатыру процестерін бақылау аймағында, осы аймақта жөндеу жұмыстарын жүргізгенде темекі шегуге болмайды және осы туралы плакаттар ілінеді.

      343. Сұйық азотпен тікелей байланысты қатыру жүйесінің элементтерін жинау үшін резбалық және фланецтік байланыс қолданылады. Сұйық азоты кептірілген өткізгіш құбырларда ғана дәнекерлеу жұмыстарын жүргізуге болады.

      Майысқақ темірден жасалмаған өткізгіш құбыр элементтері үш циклдан артық пайдаланылмайды.

      Азоттық қатыру жүйесінің майысқақ элементтеріне жылу оқшаулағыш ретінде қатты жылу оқшаулағыш материалдарды пайдалануға болмайды.

      344. Жер бетінде және жер асты қазбаларындағы криогендік ыдыстардың орналасуы және тасымалдау жолдары ЖҰЖ анықталады.

      345. Өткізгіш құбырларды және арматураларды олар қатып қалғанда жылыту, тек сыртынан ыстық су мен немесе бумен жүргізіледі.

      346. Жаппай ғимараттарға жақын жерлердегі жыныстарды қатырғанда, осы ғимараттарға кері әсері тиуі мүмкіндігіне құралдармен маркшейдерлік бақылау жүргізіледі.

      347. Криогендік қондырғыларды (сұйық азотты тасымалдау ыдыстары, арматуралар, темір жеңдер, құбыршектер) және азот айналымы жүйесіндегі өткізгіш құбырларды майсыздандыру жұмыстарын жүргізуге технологиялық регламенттер жасалынады.

      348. Құбырларда және резбалық жалғамаларда майлы қабықша болуына болмайды. Бұрандалы байланыстарды майлауға фторланған полиэфирлер негізіндегі сұйықтықтар пайдаланылады.

      349. Ыдыстарда және азот айналымы жүйесінде артық қысым болғанда оларды қызмет етуші тұлғасыз қалдырып кетуге болады.

      350. Резервуарларды азот айналымы жүйесінен ажыратып – қосқанда, резервуарды газ шығарғыштың немесе таратушылардың бұрамаларын қосқанда, резервуардағы сақтандырғыш клапаны қосылғанда, сақтандырғыш мембраналар үзілгенде, қабықшалар немесе құбыршектер шешілгенде, қондырғыларға қызмет етуші тұлғалардан басқа барлық адамдар 15 метрге жақын емес қашықтыққа алыстатылады.

      351. Криогендік кондырғыларды және азот айналымы жүйесінде жұмыс жасағанда арнайы киіммен, арнайы аяқ киіммен, жұмысшылар қолына сақтандырғыш құралдармен және май ізі жоқ құралдар – жабдықтармен қамтамасыз етіледі.

      352. Сұйық азотты тасымалдауға арналған цистернаны және қосымша қондырғыларды пайдалануға және тасымалдау жұмыстарын орындауға, резервуарға қызмет етуге және сұйық азот айналымы жүйесіне технологиялық регламент жасалады.

      353. Айналым жүйесімен сұйық азот қашу белгісі пайда болған бойда салқындатқыш агент беру тоқтатылады, газдың шығуын жоюшы және айналым жүйесі элементтерін жөндеу жұмыстарымен айналысушылардан басқа барлық тұлғалар қауіпті аймақтан шығарылады.

      354. Резервуарды және азотты айналдыру жүйесінде азотты толық шығармай және қысымды атмосфералыққа теңестірілмей дәнекерлеу және жамау жұмыстары жүргізілмейді.

      Сонымен қоса ауа (азот) температурасы 2 сағат бойына кірісте 60 – 80 градус Цельсия, шығыста 30-35 градус цельсияға теңестіріледі.

      355. Технологиялық жүйеден ажыратылмаған және шығу температурасы 15 – 20 градус Цельсия болатын жылы ауамен (азотпен) үрленіп тазаланбаған азот айналымы жүйесіндегі элементтерді дәнекерлеу жұмыстарына ашық алаумен жүргізілетін от жұмыстарға жол берілмейді.

      Дәнекерлеу жұмыстарын жүргізгенде азот айналымы жүйесіндегі өткізгіш құбырлардың жылу оқшаулағыштары от әсерінен қорғалады.

      356. Қатыру тізбегіне жаңадан орнатылған құбырдың орнатылу кезіндегі әрбір қосылған жері, оларды орнатып болған соң және азот айналымы жүйесі үрленген соің, құрғақ сығымдалған ауамен немесе газ тәрізді азотпен саңылаусыздығына сыналады. Сынау қысымы, азоттық ыдыстағы салқындату агентінің және айналу жүйесіндегі сұйық азоттың гидростатистикалық қысымның 1,5 есе қысымына тең болады, бірақ 0,25 мегаПаскальдан кем болмайды. Қысыммен тексеру уақыты 10 минуттан тұрады.

      Сынақ нәтижелері ұйым басшысымен бекітілетін актімен рәсімделеді.

      357. Азот айналымы жүйесіндегі тарату құбыры жүйені сынағаннан кейін және жалғамалар тығыздығын тексерген соң жылу сақтағышпен оқшауланады.

      358. Бақылау тұлғасымен:

      1) сұйық азоты бар резервуарлар, салқындату агентін тарату магистралы және жүйе элементтері сұйық азотты сығымдау режімінде болған кезде ай сайын сырттай бақылау жүргізіледі;

      2) сақтандырғыш клапандар жарамдылығына, цистернаның қажетті жабдықтары (тығыздамалары, темір жеңдері) және өрт сөндіру құралдары болуына тексеріледі;

      3) ЖҰЖ сай азот айналымы жүйесіндегі салқындатқыш агенттің шамалары (температурасы, қысымы, шығыны) бақыланады. Салқын агентті ауысым сайын қарау және көрсеткіштерін бақылау нәтижелері осы Қағидаларға 7-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Қатыру бекетінің жұмысын есепке алу журналына енгізіледі;

      4) ай сайын оқпан кенжарындағы ауадағы оттегі құрамына бақыланады (ол жерлерде адамдар болғанда, және сұйық азотты айдағанда).

      359. Салқындатқыш агентінің шамаларын галереяда немесе о0пан кенжарында бақылаулық өлшеуді, таратушының газ жібергіш бұрамасы ашық тұрғанда жүргізуге болмайды.

      360. Сұйық азотпен жұмыс жасайтын операторлар жұмыс орындары, күйікке қарсы құралдармен жабдықталған медициналық дәріқаптармен қамтамасыз етіледі.

5-параграф. Қатырылған жыныстарда оқпан жасау

      361. Қатырылған аумақта оқпан жасау, мұзжыныстық қоршаудың есептік қалыңдығына жеткен соң және тұтастығына тексерілгеннен кейін (ультрадыбыстық бақылау) жүргізіледі.

      Қатырылған аумақта оқпан жасау кезінде оқпан жасау жобасына сәйкес мұзжынысты қоршаудың көлденең жоспарлары жасалынады.

      362. Егер оқпан кенжары жер асты суларының статистикалық деңгейінен төмен болса, бақылау – барлау ұңғыларын тұтастық сақтандырғышқа жатқызылған бетондық жастық арқылы бұрғылайды. Тұтастық және бетондық жастық мөлшері оқпан жасау жобасымен анықталады.

      363. Бетондық жастықты орналастыру және бағыттағыш (кондуктор) құбырларды бекіту осы Қағидалардың 362, 385-тармақтарының талаптары сақталып жүргізіледі.

      364. Бақылау – барлау, қатыру және тампонаждық ұңғыларды бұрғылау теңестіру тізбектерін немесе бұрқаққа қарсы құрылғылар пайдаланып жүргізіледі.

      365. Қатыру аймағындағы жыныстарды қазуды бастауға, қатырудың жобалық уақыты аяқталған соң және гидробақылау ұңғыларынан суды шығарғаннан кейін болады.

      366. Жарылыс жұмыстарын жүргізу құралдары және технологиялары мұзжынысты қоршау және қатыру тізбектерінің тұтастығын қамтамасыз етуі керек.

      367. Теспелер жүргізіліп жатқан оқпан қабырғасынан 300 миллиметрден алыс қашықтыққа бұрғыланады. Оқпан айналасында жарылмай қалған жыныс бөліктері шойбалғамен бұзылады.

      Қатырылған тұрақты емес жыныстар аумағында жарылыс жұмыстары жүргізілмейді.

      368. Жарылыс жұмыстарын аммиакты – селитралы негіздегі жарылғыш заттармен жүргізуге болады. Жарылыс жұмыстары паспорттары жасалғанда мұзжынысты целиндр тұтастығы сақталады.

      369. Бекітпенің су өткізбейтін қатыры аумағында оқпан жасау кезінде және 3 м ара қашықтықтан 3 метрден жоғары және төменде оны жүргізгенде қазу – жару жұмыстары осы аймақтарда жарылыс жұмыстарын жүргізу паспортына сай жүргізіледі. Сонымен бірге оқпан қабырғаларының жыныстары сілемдері тұтастығы қамтамасыз етіледі.

      370. Әлсіз, тұрақсыз және қатырылған жыныстарды қазу кезінде оқпандарда су пайда болғанда, оқпандағы жөндеу жұмыстарынан басқа жұмыстар тоқтатылады. Осы жұмыстар қосымша қатырылғаннан кейін және қатыру нәтижесін тексерген соң қайта жалғастырылады. Жөндеу жұмыстары ЖҰЖ бойынша жүргізіледі.

      Осылай қатырылған жыныстарда су ағызып қазу жұмыстарын жүргізуге болмайды.

      371. Қатырылған жыныстарды еріту бойынша сулардың бекітпе арқылы тесіп өтуін тюбинг (егер тюбингтік қатайту жүргізілген болса) жалғамаларын қатайту арқылы тоқтатылады немесе бетонды бекітпе кезінде бекітпе арты кеңістігін тампонаждау арқылы тоқтатылады.

      372. Қатырылған жыныстардың жылжуы мүмкін оқпан учаскелерінде тереңдету азғантай қазу арқылы жүргізіледі. Олардың шамалары жобамен анықталады және кенжар соңынан тұрақты бекітпе тұрғызылады. Оқпанның тюбингті бекітпемен бекіткенде, бекітпе арты кеңістіктері тампонаждық ерітіндімен толтырылады.

      373. Қазылып жатқан оқпан контурында қатырылмаған тұрақты емес жыныстар болғанда, олардың жылжуын болдырмайтын шаралар жасалынады.

      374. Қатыру тізбектеріне оқпан кенжарын қазу кезінде зақым тигенде қазу жұмыстары тоқтатылмады, қатыру тізбектерін қауіпсіз қалыпқа келтіруге қатысатын адамдардан басқа адамдар кенжардан шығарылады.

      Аталған тізбектерден сұйық азоттар толықтай шығарылып болғанша, оларды жинауға болмайды.

      375. Оқпан кенжарынан тұрақты бекітпенің кешігіп жүруіне және жұмсақ, ісінуі мүмкін жыныстардағы қаз мөлшерлері оқпан қазуға арналған жобамен анықталады. Тұрақты бекітпенің кенжардан қалып қоюы 1,0 - 1,5 метрден артық болмауы тиіс, ал ЖҰЖ-да жыныстардың құлауын алдын алуға бағытталған қауіпсіздік шаралары қарастырылады.

      Қатырылған тұрақсыз жыныстарда, егер таулық және гидростатистикалық қысым шаршы сантиметрге 10 килограмм-күштен артық болмаса, бұл қашықтық 25 метрден артық болмайды.

      Қазылған бөлік тұрақты бекітпемен тездетіп қатайтылады.

      Уақытша бекітпенің кергіші қатырылған жыныс жағдайын анықтауға мүмкіндік беретіндей қылып жасалынады.

      376. Уақытша бекітпенің құрылымы оқпан қазу жобасымен анықталады.

      377. Аса жоғары таулық қысым жағдайында, мұнайгаз пайда болғанда уақытша бекітпе пайдалануға жол берілмейді. Бұндай жағдайда оқпан қазу алдыңғы қатарлы бетондық бекітпе жасау арқылы жүргізіледі.

      378. Қондырғыларды қазылған ұңғыларға және теспелерге қатайтуға немесе ілуге арналған анкерлік бұрамаларды қатырылған аймаққа, ұңғылардағы, теспелердегі бос кеңістіктерді цементтемей орнатуға болмайды.

      379. Қатырылған жыныстарды еріту технологиялары және оқпан бекітпенің судан оқшалануы оқпан қазу жобасымен анықталады.

      Шахта оқпанын қазып болған соң, қатырылған жынысты ерітіп және қатыру құбырлары шығарылған соң ұңғы цементтік – құмдық ерітіндімен толтырылады. Ұңғыларда қатыру құбырлары қалдырылғанда олар да тампондалады.

      380. Жұмыстарға басшылық жасаушы бақылау тұлғаларымен:

      1) тұздықтың тізбек арқылы жынысқа енуін көрсетуші қара дақтарды анықтау үшін оқпанның жалаңаш қабырғалары және кенжарларына ауысым сайын тексеріс жүргізеді. Тексеру нәтижелері осы Қағидаларға 8-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Оқпанды тексеру журналына жазылады;

      2) тұрақсыз жыныстарда қазу кезінде ЖҰЖ қарастырылған оқпан контурындағы жыныс температурасы;

      3) су шығын кетуі қауіпі болғанда немесе қауіп туғанда апаттың алдын алу шараларын қабылдайды, адамдарды кенжардан шығарады.

      381. Желдету ағынын қыздыру, таужыныстарды қатыру аумағындағы оқпан қазудағы жобамен анықталады.

      Қатыру аймағында жұмыс жүргізушілер арнайы жылы киіммен қамтамасыз етіледі.

      382. Бақылау тұлғасы тәулік сайын оқпан жағдайын тексереді және бекітпені мұздан тазартуды қамтамасыз етеді.

7. Алдын ала тау жыныстарын тампонаждау арқылы шахта оқпандарын
қазу

      383. Тампонаждау жұмыстары технологиялары және тампонаждық қондырғылар орналасуы оқпан қазу жобасымен анықталады.

      384. Тампонаждық ерітінді дайындау бөлмелері оқпан қазуға арналған жобаға сәйкес еріксіз желдеткіштермен жабдықталады.

      385. Тампонаждық ұңғылардағы бағыттаушы құбырлар (кондукторлар) резиналық манжеттермен, цементтік ерітінділермен немесе ұңғымаға қысым арқылы ерітінді айдағандағы қысымға шыдайтын тәсілдер арқылы қатайтылады.

      386. Жалғағыш және бітемелі арматуралар, қысымдық құбыршектер шеттері, сорап жұмысы кезінде олардың жұлынып кетуін болдырмайтын тәсілдер арқылы қатайтылады.

      387. Тампонаждық қондырғыларға оқпан қазу жобасына сай реттелген сақтандырғыш клапан орнатылады.

      Қазылған ұңғылардағы су көтерілуін басуға арналған тампонаждық ерітінді айдағандағы есептік қысымы, бекітпенің шыдамдылығына сәйкестеп алынады.

      388. Қазу кезінде және пайдалану шахта оқпандарында қолданылатын барлық тампонаждау жұмыстары түріне ЖҰЖ жасалады.

      389. Оқпанда қолданылатын тампонаждық қондырғылар – сораптар, ерітінді, су және химиялық реагенттер ыдыстары – қазу сөрелерінде, люлкаларда немесе қондырғыларда, соңғыларры қисайып кетуін болдырмайтындай қылып тегістеп жайғастырылады.

      390. Тампонаждық ұңғыны қазу кезіндегі оқпанның су күшімен тесіп шығуының алдын алу үшін сақтандырғыш тығыздама немесе осыған арналған қорғаныш құралдарын қолдану міндетті.

      391. Құбыр өткізгіш крандарын жылдам жабуға (крандар жайлап жабылады) және ісініп кеткен құбыршектер қолдануға жол берілмейді.

      392. Оқпан су тесіп шығуын алдын алу үшін кенжардың жобалық сақтандырғыш тұтастықтың жоғарғы нүктесіне жеткенде, алдын – ала сулы горизонт төбесінен 1 метр тереңге екі – үш барлау ұңғылары қазылады.

      Қазу кезінде ұңғы үсті тығыздамалармен жабдықталады.

      Егер жобалық белгіде сулы горизонт кездеспесе, одан әрі қазу одан толықтай өтіп кеткенше алдын – алушы барлау ұңғылары арқылы және жобалық сақтандырғыш тұтастықты сақтап жүргізіледі.

      Егер жоба бойынша тампонаждық төсеніш орнату көзделсе, су горизонты төбесімен оның су кедергісі қалыңдығы 1 метрден кем болмайды.

      393. Ерітіндіні құю жұмыстары алдында, барлық тампонаждық қондырғылар құюдың жоғарғы қысымынан 1,5 есеге артық қысымға сыналады.

      394. Ерітінді құюға қондырғылар жағдайы, бекітілмелі арматура орнатылуы дұрыстығы, бақылау - өлшеу приборлары тексерілген соң және құю жүйесін сумен сынаған соң, жұмыстарға жетекшілік етуші тұлғамен рұқсат етіледі. Тексеру және сынау нәтижелері журналға жазылады.

      395. Ерітіндіні құю жұмыстары бақылау тұлғасының тікелей басшылығымен жүргізіледі.

      396. Тампонаждық ерітіндіні құю кезінде құю жүйесі маңында, тампонаждық жұмыстарға байланысты емес адамдар болуына Жол берілмейді.

      397. Тампонаждық қондырғылардың және өткізгіш құбыр жүйелерінің қысымдары толықтай түсірілгенге дейін оларды бұзуға және жөндеуге Жол берілмейді.

      398. Тампондалған су құрамды жыныстарда оқпан қазу осы Қағидаларды сақтау арқылы қарапайым тәсілдермен жүргізіледі.

      399. Жарылыс жұмыстарын жүргізу кезінде жыныстарда жаңа су өткізгіш ойықтар пайда болуын болдырмау үшін майдатеспелік жару амалдары қолданылады.

      400. Бір мезгілде жарылатын жарылғыш заттар көлемі 15 килограммнан аспауы керек.

      401. Қанағаттанарлықсыз тампонаждау жұмыстары жүргізген соң оқпан қазу тоқтатылады, тұрақты бекітпе тұрғызылады және жыныстар қайтара тампондалады.

8. Химиялық компоненттер негізіндегі ерітінділермен жұмыс
1-параграф. Топырақты инъекциялық бекіту

      402. Топырақты жасанды бекіту бойынша инъекциялық жұмыстар ЖҰЖ бойынша жүргізіледі, онда: айдаудың рұқсат етілетін қысымы, инъекциялық ерітінділер шығынының мөлшері, пайдаланылатын химиялық реагенттер айналымы кезіндегі қауіпсіздік шаралары, қоршаған ортаның жағдайын бақылау және жұмыстарды біріктіріп жүргізіу мүмкіндігі қарастырылады.

      403. Қабаттарды химиялық жолмен қатайтуға байланысты жұмыстар, осы жұмыстарды жүргізуге тәжірибесі бар тұлғалар басшылығымен жүргізіледі.

      404. Жұмыс басталар алдында инъекциялық қондырғылар және коммуникациялар ең жоғарғы құю қысымынан 1,5 есеге артық қысымға сыналады, бірақ 0,5 мегаПаскальдан кем болмауы керек, және жұмыс жүргізуші ұйымның техникалық жетекшісі жетекшілігімен комиссия арқылы, акт рәсімдеу арқылы қабылданады.

      405. Инъекциялық ерітінділерге арналған өткізгіш құбырларға есептік қысымға реттелген, лақтырылуы жиналғыш құрылғысы бар сақтандырғыш клапандар орнатылады.

      406. Инъекциялық жұмыстар жүргізгенде:

      1) саңылауы бар сорушы және айдаушы инъекциялық жүйелерін, сораптарды, ыдыстар және дозаторларды пайдалануға болмайды;

      2) шайыр, сұйық шыны, қышқылдар және химиялық реагенттер тасымалдау және сақтау нығыз жабылатын қақпағы бар саңылаусыз темір ыдыстар арқылы жүргізіледі. Барлық қолданылатын ыдыстарға химиялық реагенттер атауы жазылған белгілер соғылады;

      3) инъекциялық ерітінді дайындайтын тау қазбаларындағы орындарда бір реттік жынысты химиялық бекітуге арналған химреагенттер мөлшерінен артық емес запасы сақталады;

      4) инъекциялық ерітіндіні дайындауға пайдаланылатын агрегаттар тығыз жабылатын люкпен жабдықталады. Қақпағы ашық ыдыстарда ерітіндіні дайындауға болмайды;

      5) ерітіндіні құюға арналған қондырғылар (сораптар, құбыршектер, инъекторлар) жұмыс кезінде және ол аяқталғанда жуылып тұрады. Жуылған өнімдер және гелдік ерітінді қалдықтары тығыз жабылатын ыдысқа жиналады және залалсыздандыру үшін жоғарыға шығарылады;

      6) ерітінді дайындау орындарында (араластыру жүйесі) механизмдерді басқару реттілігі, қосылып – ажырауы көрсетілген плакаттар ілінеді.

      407. Топырақты инъекциялық бекіту жұмыстарын орындау кезіндегі жерасты қазбаларындағы басқа жұмыстар ЖҰЖ көрсетілгендей қауіпті аймақтан тыс жерлерде жүргізіледі.

      408. Химиялық реагенттермен жұмыс жасау кезінде жұмыс орындарда улы заттар құрамының рұқсат етілген мөлшерден артып кетуіне жол берілмейді. Жұмыс орындарында ЖҰЖ сай таза су, 10 пайыздық ас тұзды ерітіндісі және жұмысшыларға қорғаныш құралдары, материалдарға жасаушы – зауыттар нұсқаулары болуы тиіс.

      409. Топырақты бекіту орындары және араластыру жүйесі өзара телефон байланысымен және екі жақты дабыл белгілермен (жарықтық және дыбыстық) қамтамасыз етіледі және пайдаланылатын дыбыстар мағынасы бекітіледі.

      410. Сұйық шыныны дайындауға және химиялық ерітінділерді қайнатуға және қыздыруға арналған қондырғылар жиі тексеріледі және гидравликалық сынамаларға тартылады.

      411. Жер бетінде жұмыс жүргізгендегі улы ерітінділердің сыртқа шығуы мүмкіндігінің алдын алу үшін жер бетінде 1 – 1,5 метр қалыңдықта жыныс қалдырады немесе инъектор салуға арналған диаметрі 5 сантиметр болатын тексіктері бар қалыңдығы 10 сантиметрден кем емес бетон қабаты құйылады.

      Инъекциялық жұмыстарды орындау үшін жасаушы материалдар мен қондырғыларды жасаушылардың ұсыныстары ескеріле отырып ЖҰЖ жасалады.

      412. Тампонаждық ерітінділерін дайындауға арналған химиялық реагенттерді оқпан қазу жобасына сай пайдаланылады және химиялық реагент аты жазылған құлыпқа жабылатын жәшіктерде сақталады.

      413. Химиялық компонеттер негізіндегі ерітінділірмен жұмысты керекті жеке қорғану құралдарын қолданатын екіден кем емес жұмысшылармен жүргізіледі. Су ағу кранына немесе суы бар ыдысқа жақын жерлердегі жұмыс орындарында ас тұзды және борлық қышқылдық (5 – 10 пайыздық) ерітінділер дайындалады, бинттер және дәрі дәрмек қораптары орналастырылады. Дәрі – дәрмектер пайдаланылған сайын және пайдалану мерзімі өтіп кеткен сайын ауыстырылып тұрады.

      414. Тампонаждауға арналған шайырлар, қышқылдар және химиялық материалдар жұмыс орындарына саңылаусыз жабық ыдыстармен жеткізіледі.

      415. Ыдыста саңылаулар пайда болғанда химиялық материалдар зақымданбаған ыдысқа құйылады және нығыздап жабылады.

      416. Химиялық тампонаждық ерітінді дайындалатын жұмыс бөлмелерінде немесе қазбаларда жұмысқа керекті химиялық материалдардың тәуліктік запасы ғана сақталады. Химиялық реагенттерді сақтайтын, тиелетін және түсіретін орындарда төгілген немесе шашылған химиялық реагенттерді залалсыздандыруға керекті заттардың қажетті мөлшері болуын ұсынады.

      417. Шайырлар сақтау ыдыстарынан ерітінді араластырғыштарға сорап көмегімен құйылады. Шайырлар 200-250 литр ыдыстармен әкелінгенде оларды сақтау ыдыстарына жүк көтергіш құралдар (шығыршықтар, талдік құралдар) көмегімен құйылады.

      418. Концентрациялық қышқыл негізіндегі химиялық ерітінділер дайындау үшін дененің ашық орындарын қорғау шаралары қолданылады (арнайы киім және аяқ киім, қолды және демалу органдарын қорғаудың құралдары).

      419. Жұмысшы концентрациялық тампонаждық ерітінді дайындау, араластыру кезінде ерітіндінің шашырауын болдырмайтын жабық түрлі ерітінді араластырғыштарда жүргізіледі.

      420. Ерітінді қоспалары сақталатын немесе ерітінді дайындайтын орындарға жақын жерлерде ас қабылдауға жол берілмейді.

2-параграф. Тампондалған жыныстарда оқпан қазу

      421. Тампондалған жыныстарды игеру амалдары оқпан қазу жобасымен анықталады.

      422. Оқпан су тесіп шығуын алдын алу үшін кенжардың жобалық сақтандырғыш тұтастықтың жоғарғы нүктесіне жеткенде, алдын – ала сулы горизонт төбесінен 1 метр тереңге екі – үш барлау ұңғымалары қазылады.

      Қазу кезінде ұңғыма үсті тығыздамалармен жабдықталады.

      423. Егер жобалық белгіде сулы горизонт кездеспесе, одан әрі қазу одан толықтай өтіп кеткенше алдын – алушы барлау ұңғымалары арқылы және жобалық сақтандырғыш тұтастықты сақтап жүргізіледі.

      424. Егер жоба бойынша тампонаждық төсеніш орнату көзделсе, су горизонты төбесімен оның су кедергісі қалыңдығы 1 метрден кем болмайды.

9. Қоршау бекітпелерін және қалқандарын қолданып оқпан қазу
1-параграф. Қоршалатын жіберу және толтыру бекітпесі

      425. Шаблондарды, көтергіштерді, солқылдатқыштарды немесе солқылдатқыш балғаларды жинау және құру жұмыстары, толтыру және жіберу бекітпелерін жинау және түсіру жұмыстары бақылау тұлғасы басшылығымен жүргізіледі.

      426. Оқпан үстіндегі солқылдатқыштың электрлік кабелін жинау, оқпанға құрал – жабдықтар, материалдар және қондырғылар түсіру жұмыстары, қоршау жөндеу және сатыларды жылжыту жұмыстары мықты негізге бекітілген (оқпан үстіндегі қоршау конструкциясына немесе өту сөрелеріне) сақтандыр белдіктер пайдаланып жүргізіледі.

      427. Оқпан кенжарын сулы жыныстармен толуының алдын алу үшін, олардың қоршалану бекітпесі астынан өтіп кетуін болдырмау үшін оқпан үстінде және оқпанның сақтандырғыш сөрелерінде топырақ немесе саздық қаптардың апаттық запасы және АЖЖ көрсетілгендей қатыру материалдарының апаттық запасы сақталады.

      428. Ағынды судың оқпан кенжарына өтіп кетуінің алдын алу мақсатында шпунт қағу, жіберу бекітпесін батыру ағынды су деңгейінен 0,5 метрден жоғары шамадан биік белгіден басталады.

      Толтыру және түсірудің қоршалану бекітпесінің жоғарғы деңгейі ағынды су деңгейінен 0,5 метр жоғары болады.

      429. Шпунттарды қағу мықты және ұстамды көпірлерде, ал түсіру бекітпесін жинау (құрастыру) ілінбелі сөреден жүргізіледі.

      430. Қағу және түсіру бекімелерінің элементтері оқпанға түсіру кезінде олардың шайқалуын және айналып кетуін болдырмайтын жұмсақ кергіштермен керіледі.

      431. Толтыру бекітпесін батыру кезінде солқылдатқыштар шпунтқа мықтап қатайтылады. Солқылдатқышпен және солқылдатқыш балғамен жұмыс жасаушы жұмысшылар оқпан кенжарының қарама – қарсы бетінде орналасады.

      Толтыру бекімесінің бағыттауыш рамасы болмаған кездегі шпун батырылғанда солқылдатқышпен жұмыс жасауға болмайды, сонымен қоса солқылдатқыш немесе солқылдатқаш балға жұмысы кезінде шпунт төбесіндегі қиманы және бұрандаларды қатайтуға болмайды.

      432. Жіберу бекітпесін түсіру кезінде жұмысшылар оқпан ортасында немесе оқпанның басқа да қауіпсіз бөлігінде орналасады.

      Адамдардың түсіру бекімесінің башмагы пышағы астында орналасуына болмайды.

      433. Түсіру бекімесінің табаны пышағының астынан тикстропты ерітіндінің кенжарға тесіп шығуының алдын – алу үшін биіктігі 0,6 метрден кем емес тығыздама орнатылады және түсіру бекітпесінің сыртқы қабырғасы мен тығыздама арасындағы кеңістік сазбен толтырылады.

      434. Сулы горизонттан төмен жатқан сутепкіш жыныстарда қазу тереңдігі ағаш шпунттарға 0,3 метр, ал түсіру бекімесі шпунты темір болғанда 0,5 метрден кем болмайды.

      Ығысуы мүмкін тұрақсыз жыныстарда қазу жұмыстарын су тепкішке дейін қоршалану бекітпелері тереңдетілгенше жүргізуге болмайды.

      435. Шпунттық қоршау арасындағы "терезелер" екінші қатары шпунттар арқылы бітеледі.

      436. Темір шпунтты, оқпанда тұрақты бекітпе орнатылған соң шығарып алуға болмайды.

      437. Ағаш шпунттардың төменгі ұштары кенжардың төменгі нүктесінен 0,3 метрден кем емес қылып тереңдетіліп, темір шпунттар, түсіру бекітпесінің табан пышақтары 0,5 метрден кем емес тереңдікке енгізіледі.

      438. Су тепкіш жынысты қазған кезде ағаш шпунттар шетінде ені 0,25 метрден кем емес кеңістік қалдырылады, ал темір шпунттар және түсіру бекітпесінің табаны пышағы үшін ол 0,75 метрден кем болмайды.

      Оқпанға керекті кеңейту оқпанды қазу жобасымен қарастырылады.

      439. Оқпан үсті айналасы опырылғанда немесе бекітпе бұзылғанда, апатты жағдай жойылғанға дейін оқпанның әрі қарай қазуға болмайды.

2-параграф. Қалқанды тәсіл

      440. Тік қалқандағы машинистің жұмыс орны қалқанды кешенінің барлық механизмдерімен дыбысты – жарықты дабылдармен байланысады.

      441. Қалқанды жылжыту кезінде демократты басқаруға арнайы оқу оқымаған тұлғаны жіберуге болмайды.

      442. Тік қалқандарды жылжыту кабелі, әуе және су өткізгіш құбыршектер, бетонөткізгіштердің үзілуінің алдын алу, сонымен қоса қалқанды сөре қуыстырына шахтаның ілінбелі қондырғыларының қысылып қалуының алдын алу шаралары орындалған соң жүргізіледі.

      443. Алдын ала тексеру және жөндеу жұмыстары жүргізілмеген қалқанды кешенді пайдалануға жол берілмейді.

      444. Қалқанды кешенді механизмдерін немесе кенжарлық механизмдерді жөндеу және тексеру, сонымен қоса кескіштерді ауыстырғанда электрлік қозғалтқыштар қуаттан ажыратылады. Қосқыштарға "Қоспа – адамдар жұмыс жасауда!" деген белгілер ілінеді.

      Тексеру және жөндеу операциялары аяқталған соң қалқанды механизмдерді қосу бақылау тұлғасы өкімімен жүргізіледі.

      445. Оқпан кенжарының сулы жыныстарымен толуының алдын алу үшін, қалқанды кешеннің пышағы астынан су тесіп шығуының алдын алу үшін оқпан бетінде және сақтандырғыш сөрелерде құм және саз салынған қаптардың апаттық көлемі және АЖЖ сай қатайту материалдарының апаттық запасы қамтамасыз етіледі.

      446. Оқпан кенжарына су ағыны өтіп кетуінің алдын алу үшін қалқанның пышағы тереңдеу нүктесі ағып су деңгейінен 0,5 метрден кем емес жоғары орнатылады.

      447. Қалқанды кешенді орнату ілінбелі сөрелер арқылы жүргізіледі.

      448. Қалқанды кешен элементтері оқпанға түсіру кезінде шайқалып және айналып кетпеуі үшін жұмсақ кергіштермен керіледі.

      449. Сулы горизонттан төмен жатқан су тепкіш жыныстарға қалқанды кешеннің енуі 0,5 метрден кем болмайды.

      450. Жынысты қазу, қалқанды кешеннің төменгі шеті кенжардың төменгі нүктесінен 0,5 метрден кем емес тереңдікте орналасатындай қылып жүргізіледі.

10. Жасанды түрде суды төмендету

      451. Суды төмендетуге арналған бұрғылау жұмыстары ЖҰЖ сәйкес жүргізіледі.

      452. Суды төмендеткіш қондырғылар сорап күшін және вакуум өлшемін анықтайтын жарамды приборлармен жабдықталады.

      453. Эжектрлік инефильтрлермен жұмыс кезінде әрбір инефильтірлер ағындық және төгілу жақтарынан тығыздық крандармен жабдықталады.

      Коллектрлерге және инефильтрлерге құбыршектер қысқыштар арқылы бекітіледі.

      454. Ағындық және төгілу құбырөткізгіштеріне олардың арналуы жөнінде белгілер соғылады.

      455. Инефильтрлерді түсіріп – шығару кезінде, бұл жұмысқа қатысты жоқ адамдар құбыр тізбегінің бір жарым ұзындығына тең қашықтықтан кем емес жерге алыстатылады. Инефильтрлер инефильтржұлғыш арқылы шығарылады.

      456. Инефильтрлер осі (жеңіл және эжекторлық) жер қазу шетіне 0,5 метрге жақын емес және жұмыстар жабық тәсілдермен жүргізілгенде жасанды контіры шетіне 1 метрден жақын емес жерде болады.

      457. Суды төмендеткіш қондырғыларды жер астында орналасқан су жинағыштарға жақын жерде жоба бойынша пайдаланылады.

      458. Гидравликалық тереңдету, инефильтрлерді қағуға болмайды, егер осы жұмыстар пайдаланылып жатқан ғимараттар және коммуникацияларға зиян тигізетін болса.

      459. Инвентарлық коллекторларды биіктікте бұзу кезінде шешілетін бөлік маңында орналасуға және флянецтері шешіліп жатқан құбырларға қарсы тұруға болмайды.

      460. Суды төмендету құрылғыларының жұмыс уақыттары ЖҰЖ көрсетіледі. Бұл уақыттарда жыныстық су деңгейін бақылау жүргізіледі, бақылаулар нәтижесі осы Қағидалардың 9-қосымшасына сәйкес нысан бойынша Су төмендеген жағдайда топырақ сулары деңгейінің өзгеруін бақылау журналына жазылады және маркшейдермен келісілген, ЖҰЖ сай су төмендетудің әсер ету аймағында орналасқан ғимараттар және құрылыстарды құрал – жабдықтар арқылы маркшейдерлік бақылау жүргізіледі.

11. Оқшаулау жұмыстары және коррозияға қарсы өңдеу

      461. От шығуы мүмкін және зиянды заттар бөлініп шығуы мүмкін материалдар пайдаланылып жүргізілетін оқшаулау жұмыстары жұмыстарды ұйымдастыру жоспарына сәйкес орындалады.

      462. Битум қайнатқыш ғимараттар тұрғылықты, әкімшілік – тұрмыстық және қоймалық ғимараттардан 50 метрге жақын емес, ал оқпан және апан шеттерінен 15 метрге жақын емес жерлерге орналастырылады.

      Битумды 300 градус Цельсия жоғарыға қыздыруға болмайды, қазандықтар термометрмен жабдықталады.

      Жандыру отындарын, битум қайнату қазандықтарынан 10 метрге жақын емес жерлерге жинайды. Жинау орындары өртке қарсы құралдармен жабдықталады.

      463. Битум құрамынан ылғал шығармай, қазандық іші кептірілмей, оған битумды салуға болмайды.

      464. Қазандықтарға битум салып қыздырғанда қазандықтың жоғарғы шетіне 8 сантиметрге жетпейтіндей қылып битум салынады.

      Қыздыру кезінде қазандық қақпақпен жабылады.

      465. Битумды қыздыру жүргізілетін орындарда, қажетті өртке қарсы құралдар орналастырылады.

      466. Оңай тұтанатын материалдарды қазандыққа 10 метрге жақын жерге сақтауға болмайды.

      467. Ұңғыға битум құю, қондырғылар орналастырылу сапасын және бақылау - өлшеу приборларын тексерген соң және мүмкін болатын жарамсыздықтар жойылған соң жүргізіледі.

      468. Битумды ұңғыға құю кезіндегі битум өткізгіш беті қабықшалар арқылы жабылады.

      469. Оқпанға немесе апандарға ыстық битум жабық, саңылаусыз ыдыстармен түсіріледі.

      470. Қабырғаларды тегістеу үшін оңай тұтанатын заттар пайдаланылғанда жұмыс аумағында ашық оттың, ұшқынның пайда болуының алдын алудың шаралары сақталады. Жұмыстар ұйымның бақылау тұлғасының бақылауымен орындалады.

      471. Жер асты жағдайларында полимерлік материалдарды пайдаланып жұмыс жасаушы ұйымдар бас мердігерге жұмыс басталар алдында зиянды немесе оңай тұтанғыш заттармен жұмыс жүргізетіні жөнінде жазбаша түрде хабарлайды.

      Осындай жұмыстарға және битум немесе полимерлік материалдар қолданылатын жұмыстарға, ұйымның техникалық жетекшісімен бекітілетін ЖҰЖ жасалынады.

      472. Битумды немесе полимерлік материалдар дайындалатын жұмыс орындары кіріс – шығыс желдеткіштермен жабдықталады. Ауа құрамын бақылау тәртібі, полимерлік материал қолданушы ұйымның техникалық жетекшісімен бекітілген ЖҰЖ анықталады.

      Жұмыс орындарында битум қыздыру тығыз жабылатын қақпағы бар электрлік битумқыздырғыштар арқылы жүргізіледі. Ашық алауы приборлар пайдалануға болмайды.

      473. Полимерлік материалдар дайындау және пайдалану жұмыстары, бекітілген бақылау тұлғасының басшылығымен жүргізіледі.

      474. Сүрту материалдары пайдаланылған соң жиналып ыдысқа салынады, жоғарыға шығарылып, залалсыздандырылады. Пайдаланылған сүрту материалдарын өртеуге Жол берілмейді.

      475. Полимерлік материалдарын және ыдыстарын сақтауға арналған жер үсті қойма аталған материалдарға арналған талаптарға сай келеді.

      476. Полимерлік қаптамалар жағылып болған соң оқпанда (апанда) жұмыстарды жалғастыруға және адамдарды жіберуге, жұмыс аймақтарынан зиянды немесе жарылыс – жану қаупі бар заттар толық шығарылып, ауа ортасы керекті жағдайға келтіріліп, анализдермен бекітілген соң ғана болады.

12. Теспелерді және ұңғыларды бұрғылау

      477. Теспе қазар алдында қазба кенжары бақылау тұлғасымен тексеріледі және қауіпсіз жағдайға келтіріледі.

      478. Теспелерді бұрғылау жұмыстары бұрғылау-жару жұмыстарының паспортына сай жүргізіледі. Паспорттарға кенжардағы геологиялық жағдайлардың өзгеруіне байланысты түзетулер енгізу ұйымның техникалық басшысының рұқсатымен жүргізіледі.

      Бұрғылау-жару жұмыстарының бекітілген паспорттары қол қою арқылы учаске бастығына, бұрғылау жұмысының басшысына, ауысымдық инженерлерге және тау-кен шеберлеріне беріледі, паспорттың бір данасы аталған адамдардың қолы қойылып, ұйымның техникалық бөлімінде сақталады.

      Бұрғылау жұмыстарының паспортымен аталған кенжарда тікелей жұмыс істейтін барлық үңгілеушілер және жарушылар қол қою арқылы танысады.

      Бұрғылау-жару жұмыстары паспортының көшірмесі бұрғылау қондырғысында сақталады. Қол перфораторымен бұрғылаушылар үшін бұрғылау-жару жұмыстарының паспорты жұмыс жүргізу орнынан қолжетімді қашықтықта сақталады.

      Ескерту. 478-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      479. Кенжар табанынан 1,5 метр биіктікте арнайы қолдағыш құрылғыларсыз теспе және ұңғы бұрғылауға болмайды. Бұрғылау басталатын сөрелер және төсемелер тақтайлары бір – бірімен байланыстырылып және мықты негізге жатқызылады. Қазу кезінде қолдама ретінде ағаштан және темірден жасалған бөліктер қолдануға жол берілмейді.

      480. Жарылған жыныстарда теспе қазуға, тегіс алаң қойылған жағдайда және қосымша қауіпсіздік шаралары қолданылғанда рұқсат етіледі.

      481. Қолдық перфораторлар мен қазғандағы қазғыштар ұзындығы 0,5-0,8 метрден ұзын емес, ал электрлік бұрғылар арқылы қазғанда ұзындығы 0,8-1 метрге ұзын болмайды.

      482. Теспелердегі қыстырылып қалған бұрғыларды шығарып алу бұрғылау кілтімен немесе құрылғы көмегімен жүргізіледі.

      483. Пневматикалық құбыршектер өзара екі жақты ниппельдер арқылы жалғанады, ал құбыршек пен перфоратор конустік ниппельмен, бұранда және штуцерлер арқылы жалғанады.

      Құбыршектер ниппелге бұрандалармен қатырылатын темір қысқыштар немесе құрылғылар көмегімен қатырылады.

      484. Жұмыс басталар алдында бұрғылау немесе жылжымалы қондырғы бұрғышысы мен машинисі машинаның негізгі бөліктерінің жарамдылығына көз жеткізеді: жүру бөліктері, бұрғылау қондырғылары, қозғалтқыштар, басқару жүйесі, гидрожүйе, міну бекітпелері, мұналары (манипуляторлардың) ауа және су келу жүйе құбыршектері.

      Құрылғыда қауіпсіз жұмыс жүргізуге әсер ететін жарамсыздықтар анықталса бұрғышы оны жұмыс басталар алдында дұрыстайды.

      Бұрғышының өзі дұрыстай алмайтын бұрғылау қондырғысы кемшіліктері жөнінде, ол бақылау тұлғасына хабарлайды.

      485. Қондырғы жағдайы келесі уақыттарда тексеріледі:

      1) машинистпен – бұрғышымен – ауысым сайын, жұмыс басталар алдында;

      2) механикпен – апта сайын;

      3) бас механикпен – ай сайын.

      486. Бұрғылау қондырғысын бір кенжардан келесіне көшіру тек қондырғы транспорттық қүйде болғанда ғана жүргізіледі.

      487. Жылжымалы бұрғылау қондырғысымен қазу кезінде көтеріліп тұрған жебе астында орналасуға болмайды.

13. Тау сілемдерін тазалау

      488. Тиеу машиналарын, эксковаторларды және тиеу құралдарын пайдалану зауыттық нұсқауларға сай жүргізіледі. Тиеу құралдарының кенжарда жұмыс жасау кезінде оның қозғалу радиусында бөгде тұлғалардың болуына жол берілмейді.

      489. Құрылымында қарастырылған машинистің қауіпсіз қозғалуын қамтамасыз ететін құрылғылармен пайдалануға жол берілмейді.

      490. Екі жыныс тиегіш қатар жұмыс жүргізіп жатқанда, оларды жол арасында орналасқан алаңдардан басқаруға болмайды.

      491. Тиеу машинасы кабелдері зауыттық нұсқауларында көрсетілген жерлерге қысқыштар арқылы қатайтылады, кабелдің машинаға үйкелуінен сақтайтын ұзындығы 1,0-1,5 метр болатын резиналық қосымша қабықшасы болады. Кабель тау сілемдері басып қалғанда тазартылады.

      492. Тасымалдау құралдарын тиеу (вагоншалар, автосамосвалдар және басқалар), олардың қозғаласы кезінде жыныс түйірлерінің түсіп қалуын болдырмайтындай қылып жүргізіледі.

      493. Тоннелдерді және камераларды көлденең баспалдақтар арқылы эксковаторлар арқылы игергенде жыныс үймесі биіктігі эксковатор қармауы биіктігінен аспауы тиіс. Үзіліссіз қимылды тиеу машинасының және қалақшалы түрлі машиналардың жұмыс жағдайын және тәртібі жобамен анықталады.

      Құлама биіктігі 4 метрге дейін болғанда үзіліссіз қимылды машинамен жыныс тиеуді, жыныстарды қосымша түсірусіз жүргізуге болады.

      Құлама биіктігі 4 метрден көп болғанда жыныстарды қосымша жіберу жүргізіледі.

      494. Машинамен тиелетін жыныс кесектері өлшемдері жағынан жобада көзделген шамалардан аспайды.

      Жұмыс аяқталған соң тиеу машинасының (экскаватордың) машинисті машинаны қауіпсіз орынға қояды, машинаның өздігінен жылжуына жол бермейтін шараларды қабылдайды, тиеу органдарын жерге тигенше төменге түсіреді, автоматтарды сөндіреді және қоректендіргіш кабельді ажыратады.

      Тиеу машинасының конвейері немесе конвейер – тиегіш тоқтаған кезде оның түсіру бөлігі ілініп қалған жыныс кесектерінен тазартылады.

      Вагоншалардың жыныс тиегіш машиналарға тіркемеленуіне және ажыратылуына тиеу машиналарының жұмысы және қозғалысы кезінде жол берілмейді.

      Олардың әрекет ету радиусында бөгде тұлғалардың болуына рұқсат етілмейді.

      Ескерту. 494-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      495. Эксковатор жұмысы кезінде (тиеу басталып, аяқталқан соң) дыбыстық белгілер беріледі.

      496. Әрбір эксковатор жабдықталады: медициналық дәрі қорап, екі қөмірқышқылды өрт сөндіргіш, тексерілген екі пар электрлік қолқап, сүрту материалдарының тәуліктік запасы сақталатын темір жәшік.

14. Тоннелдерді қалқан, тюбинг немесе блок орнатқыштар
көмегімен қазу. Жиналмалы құрастырмалар монтаждау

      497. Қалқан, тюбинг орнатқыш немесе блок орнатқыш, олардың механизмдері және қажетті құрамалар монтаждалған соң комиссиямен қабылданады, қалқанды, тюбинг орнатқышты немесе блог орнатқышты қабылдау актісі рәсімделеді.

      498. Қазу тереңдігі жыныс қаттылығына және ұстамдылығына қарай, ЖҰЖ анықталады.

      499. Тоннель кенжары биіктігіндегі барлық жұмыстар қалқан немесе орналастырғыштардың жылжымалы платформалары арқылы жүргізіледі.

      Уақытша көпірлермен жұмыс жасауға болмайды.

      500. Орталық және төменгі ярустар ұяшықтарында жұмыс жүргізушілер жылжымалы платформалар және фартуктер арқылы қорғалады.

      501. Қалқан ұяшығында жыныстарды және материалдарды жинауға болмайды.

      502. Қалқанда және орнатқыштағы алаңдар төменінде 14 сантиметр қалқаны бар биіктігі 1 метрден кем емес темір қоршаумен қоршаланады.

      503. Қалқандарды, орнатқыштарды және технологиялық платформаларды қозғалтқанда, осы жұмыстарға қатысы жоқ адамдар машина аумағынан шығарылады.

      Қиғаш тоннелдегі орнатқыш, ұстап тұратын болат арқандар үзілгенде төменгі кенжарғы сырғанап кетуін болдырмайтын құрылғылармен жабдықталады.

      504. Қалқан кіруін үлкейту үшін домкраттарға мықтап бекітілген инвентарлық темір кіргіштер пайдалануға болады.

      505. Тюбингтер және блоктарды жатқызған кезде оларды қалқан домкраттарымен қысуға болмайды.

      506. Орнатқыш жылжуы кезінде оның рамасының астында орналасуға болмайды.

      507. Механикаландырылған қалқанды кесу механизмдерін қосар алдында кенжарда адам жоқтығына көз жеткізіледі.

      Кесу механизмін немесе көмекші механизмдеді қосар алдында қалқан машинисті жұмыс басталуын ескертетін дыбыстық және жарықтық белгілер береді.

      Кесу механизмі жұмысы кезінде адамдардың кенжарға түсуіне жол берілмейді.

      Кесуші органмен жұмысқа адамдар жіберу бақылау тұлғасының тікелей басшылығымен жүргізіледі.

      508. Қалқан машинисті жұмыс орны технологиялық кешеннің барлық механизмдерімен жарық – дыбыстық белгілер арқылы жалғанады.

      509. Механикаландырылған қалқан жұмысы кезінде кенжардан және кенжар айналасы кеңістіктерінен шаң тазалау қамтамасыз етіледі.

      510. Қалқан тоқтатылған жағдайда (бір ауысымнан артық) кенжардың ашық қалған беттері мықтап қатайтылады.

      511. Технологиялық платформа табандарындағы барлық тесіктер аударылатын немесе жылжымалы қорғаумен жабдықталады.

      512. Тюбингті немесе блоктық жасауларды тоннелдерде орнату үшін механикалық орнатпалар қолданылады.

      Тюбингтік немесе блоктық жасаулардың шеңберін жинауға егер тоннель және камералар ұстамды жыныста сенімді төбеде қазылғанда ұзындығы 25 метрден артық болса, шығыршық пайдаланылады. Бұл қашықтық ұйымның техникалық жетекшісі рұқсатымен үлкейтіледі, бірақ 50 метрден ұзақ болмайды.

      513. Құралмалы жасауышты қорғаныш қабықшасы қорғанышымен монтаждауға болады, ал ашық төбеде және бүйірінде монтаждауға жұмысшы аймағына жыныс түйірлерінің құлауынан қорғайтын қоршаулар пайдалану арқылы жасалады. Қоршаулар жобаларға сәйкес орнатылады.

      514. Тоннель кенжарында жұмыс жүргізген кезде биіктіктегі жұмысшылар жылжымалы қалқан платформасында немесе орнатқышта орналасады.

      515. Орнатқышта орнатылған гидравликалық, пневматикалық және электрлік қондырғылар өлшегіш приборлармен немесе артық тиеп жіберуді болдырмайтын құрылғылармен жабдықталады.

      516. Тоннель жасауышы шеңберін жинау екі жағынан төменнен жоғары қарай жүргізіледі. Орнатқыш тұтқасын босатуға (шығыршық темір арқанын) және құрастырмалы жасауыштың элементтерін жайғастыруға, ерте жатқызылған элементтер арқылы жүргізіледі (тюбингті бекіткенде жанынан екіден кем емес бұрандамен және бір бұрандамен тюбинг қапталынады).

      517. Тонелдік құрастырмалы бекітпесінің қалқандары және орнатпалары, бақылау тұлғасының бақылауымен және кезекші слесарь қатысуымен жылжытылады.

      518. Қалқандық, платформалық және кенжарлық домкрат білектерін жұмыс жасау кезінде қолмен тазалап, майлауға болмайды.

      519. Орнатқыш тұтқасына тюбингті немесе блокты бекіту қысқыштар және бұрандалы жалғамалар арқылы жүргізіледі.

      Бекітпені орнату аймағында, осы жұмыстарға қатысы жоқ тұлғалардың орналасуына болмайды.

      520. Орнатқыш немесе шығыршық машинистіне белгіні бақылау тұлғасы бекіткен жұмысшы ғана береді.

      Механизмдерді қосу осы жұмысшы белгісінен соң ғана жүргізіледі. Механизм қосылар алдында машинист жауап белгісін береді.

      521. Тоннелдік құрамалары бекітпесін орнату алдында орнатқыш учаскелік механикпен (ауысымдық механик) қаралады. Қарау нәтижелері ауысым қабылдау өткізу журналдарына енгізеді.

      522. Орнатқыш тұтқасының айналу аумағында ол жұмыс жасап тұрғанда орналасуға болмайды. Болтты бекітпелерді орнатқанға дейін әр тюбинг қондыру үшін алынады. Төселген және салынатын тюбингтердің болтты саңылауларын басқа құралдармен біріктіруге Жол берілмейді.

      523. Болтты бекітпелерді орнатқанға дейін әр тюбинг қондыру үшін алынады. Төселген және салынатын тюбингтердің болтты саңылауларын құралдармен біріктіруге Жол берілмейді.

      524. Бұрандаларды шегіне жеткізіп бұрауға, бұрандалық қатайтпаларды ауыстыруға және ерітінді құю тесігіне тығыздама орнатуға жылжымалы көпірлер, жалғамалар пайдаланылады. Бұл жұмыстарды сатылар арқылы жүргізуге болмайды.

      525. Тюбингтерді көтеру және жылжыту немесе блок шығыршықтары жұмыс орындары, тюбинг құрастыру орындары жарықтандыруы 50 люкстен кем болмауы керек.

      526. Жұмыс аяқталған бойда немесе үзіліс уақытында тюбингтерді (блоктарды) ілінген күйде қалдыруға болмайды.

      527. Екі жарамды тежегіш құралдарымен жабдықталмаған шығыршықтар мен тюбинг монтаждауға болмайды.

      528. Тюбингті шығыршық темір арқанына қатыру, жұмыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін арнайы құрылғылар арқылы жүргізіледі.

      529. Тюбингті бір темір арқаннан ілініп тұрған жерінен басқа арқанға қайта ілуге болмайды.

      Тюбингті ілуге арналған темір арқандар қауіпсіз құрылғыларға қатайтылады.

      530. Құрамалы бекітпенің элементтері көтеріліп – түскенде шығыршықта жұмыс жүргізетін тұлғалар бақылауында болады. Бекітпенің жырықты шеңберлері немесе камерадағы бірінші шеңберлер орнатылғанда шығыршықтан жұмыс жүргізу жерлері көрінеді, сонымен қоса шығыршық екі жақты жарық – дыбыс белгілерімен жабдықталады.

      531. Түзетпелерді, тығыздамаларды, бұрандаларды, кілттерді, жыныс түйірлерін және тағы басқаларды тоннель бекітпесіндегі тюбинг қабырғаларына және борттарында қалдыруға болмайды.

15. Қоршау құрылғылары қорғаныс астында жұмыс

      532. Жабық ысырмалар астында жұмыс жүргізу ЖҰЖ бойынша жүргізіледі.

      Жабық ысырмалар астындағы жұмыстар, су ағуы мөлшерін тұрақты бақылауы міндетіне кіретін бақылау тұлғасы қатысуымен жүргізіледі.

      Су ағысы күшейген жағдайларда жұмыстар тоқтатылады, барлық жұмысшылар су ағыны себептері анықталғанша және олар тоқтатылғанша қауіпті аймақтан шығарылады.

      533. Жабық ысырмалар астында жұмыстар жүргізілетін аумақтан апаттық шығыстар жасалынады. Шығу жерлер жақсылап жарықтандырылады және материалдармен және қондырғылармен бөгелмейді. Апаттық шығыс жағдайлары ауысым қабылдап, өткізу кезінде тексеріледі. Барлық жұмысшылар апаттық шығыспен шығу тәртібімен таныстырылады.

      534. Су тесіп өтуі мүмкін болғанда ысырма арқылы дыбыстық және жарықтық белгілер беріледі, осы арқылы қауіп төнген қазбадағы адамдар тездетіп жұмыс орындарынан кетеді және алдын ала орнатылған қауіпсіз орынға көшеді. Бақылау тұлғасы рұқсатынсыз қауіпті аймақта жұмыс жалғастырылмайды.

      535. Жабық ысырмаға өте жақын жерлерде жарылыс жұмыстары жүргізілмейді. Ең аз қауіпсіз ара қашықтық, қуаттармен ысырма арасындағы, әр нақты жағдайда жобалаушы ұйым құрастырған және мекеменің техникалық жетекшісімен бекітілген есептермен анықталады.

      536. Ысырмаларды басқару пульті құлыпқа жабылады, электрлік қозғалтқыштар қуат алу көздері ажыратылады. Ысырманы басқару пульті кілті жұмыс орындарында тікелей орналасатын бақылау тұлғасында болады.

      537. Қазылып жатқан қазбалардың бірінде су тесіп өтуі мүмкін болғада жұмысшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қалған қазбаларды апаттық қазбадан бөліп тастайтын су өтпейтін қабырғалар салынады.

16. Бетондық және темірбетонды бекітпе тұрғызу.
Бекітпе сыртына ерітінді құю. Жоғарыны тазалау

      538. Бетондық (опалубтық, арматуралық) жұмыстар жүргізу аймағындағы адамдар және транспорт құралдары қозғалысын да транспорт және адамдар өтуі үшін еркін өтпелер қамтамасыз етіледі. Өту жолдары үстінде жұмыстар аймағына 40 метр қашықтықта жарықтандылыған "Назар аударыңыз! Жай жүру!" белгілері ілінеді.

      539. Орнатылған арматуралық какастар, опалубкалар мықтап қатайтылады. Опалубканың дұрыс орнатылуы және мықтылығы бақылау тұлғасымен тексеріледі.

      540. Экскаватор, кран және көтеру – тасымалдау механизмдер жебелері арматуралық каркас және құрастырмалы опалубка ілуге және орнатуға арналған арнайы қондырғылары жоқ жебелермен жұмыс жасауға болмайды.

      541. Опалубкаларды жылжытуға қозғалыс жайлылығын және болат арқан керілуі теңдігін қамтамасыз ететін шығыршықтар қолданылады. Жылжымалы опалубкаларды қатты жетек арқылы трактормен, бульдозермен және автокөлікпен жылжытуға болады. Жылжымалы опалубкалардың барлық түрлеріне айдап кетуге қарсы құрылғылар орнатылады. Опалубканы жылжыту кезінде оларда, үстінде және қозғалу аймағында адамдар орналасуына болмайды.

      542. Жылжымалы ағаштан жасалған қалыпты монтаждау және бөлшектеу жұмыстары ЖҰЖ бойынша жүргізіледі.

      543. Ағаштан жасалған қалып сыртындағы кеңістік көлемі 0,45 метрден кем болса, екі жақты жинау және кеңістіктерді толтыру адамсыз тәсілдермен жүргізіледі.

      Адамдардың опалубка сыртындағы кеңістікте опалубка орнату және бетонда опалубка шетінен 10 метрден алыс емес ара қашықтыққа орналасуын болады.

      544. Жылжымалы көпірлер арқылы уақытша бекітпе орнатылғанда олар тоқтаған орындарында тежегіштер және арнайы құрылғылар арқылы бекітіледі.

      Транспорттық құралдарының алаңдарына бекіту элементтері мықтап бекітіліп тасылады, көтерілетін жүк салмағы орнатылған мөлшерден артпауы керек. 1 метрден жоғары көтерілген жүкті тасымалдауға Жол берілмейді.

      Адамдарды транспорттық құралдардың жүк тасымалдау алаңдарында тасымалдауға, көтеріліп жатқан жүкке отыруға болмайды.

      545. Бетондық құрамдарды құяр алдында опалубка бекітпесін, тіреуіш ағаштарын және жұмысшы төсеніштердің сенімділігі тексеріледі.

      546. 1,5 метрден жоғары биіктікте бетон құрамын құйып жатқанда жұмысшы төсеніштері немесе бетоншылардың жұмыс орындары таянышпен қоршаланады.

      547. Бұзылған опалубканың қалқандары, тақтайлары және материалдарды көпірге жинауға Жол берілмейді.

      548. Бетондық құрамдарды бетон сорабымен немесе пневмобетон жатқызғышпен берген кезде:

      1) бетон бергішті монтаждаған сайын жұмыс алдында олар жұмысшы қысымнан 1,5 есеге артық қысымға сыналады;

      2) бетондық құрамдарды жатқызуды жұмыстарын жүргізу орындарын екі жақты дабыл белгілерімен қамтамасыз етіледі;

      3) бетон жібергіштің кіре берісіне жылдамдық тежегіш орнатылады;

      4) бетон ағызғыш бөліктері бетон сорабы немесе пневмобетон жатқызғыш тоқтатылған соң және қысымы шығарылған соң шешіледі;

      5) бетон ағызғышты сығымдалған ауамен тазартқан кезде оның кіріс тесігіне жылдамдық шектегіштен басқа бетон ағызғышқа аздап еңкейтілген ағаш қалқан қойылады;

      6) бетон ағызғышты тазалаған кезде барлық адамдар оның кіріс тесігінен 10 метрден кем емес қашықтыққа алыстатылады;

      7) Бетон ағызғыштық қабылдау бункері үстіндегі сақтандырғыш темір тор құлыпқа құлыптанады, оны бетон ағызғыштың жұмысы кезінде шешуге болмайды.

      549. Бетон – ине – машинасы жұмысы кезінде сақтандырғыш клапан шыдамды қысымға реттеледі. Бетон – ине – машиналарды, материалдық өткізгіш – құбырларды, жарамсыздықтарды жөндеу жұмыстары, қысымдық ауа ажыратылғаннан соң және қысымы шыққаннан кейін жүргізіледі. Бетон ағызғыштағы жұмысшы қорғаныш көзілдірікпен жұмыс жасайды. Бұл жұмысшы және бетон – ине – машинасы машинисті арасында тікелей көру мүмкіндігі болмаса, олар дабыл белгілерімен қамтамасыз етіледі.

      550. Бекітпе сыртына ерітінді құю арнайы конструкциялық ерітінді құйғыш арқылы жүргізіледі. Ауа қысымы арқылы жұмыс жасайтын ерітінді құйғыштардың барлық жүйелері, қысыммен жұмыс жасайтын ыдыстардың құрылымы және қауіпсіз пайдалану талаптарына сәйкес сыналады және паспорты болуы керек.

      Ерітіндіні құйғыштың қақпақтары астына қойылатын резиналық тығыздамалары кесілмеген, тесілмеген, тұтас резинадан жасалады.

      551. Ерітіндіні құйғыштармен жұмыс жасайтын жұмысшылар сынбайтын шынылы сақтандырғыш көзілдірікпен, резиналық қолқаппен және қажетті арнайы киіммен қамтамасыз етіледі. Сақтандырғыш көзілдіріксіз және қолқапсыз жұмыс істеуге болмайды.

      552. Ерітінді құйғыш аузы бекітпеге мықтап бекітіледі.

      553. Ерітінді құйғыш жұмысы кезінде және ерітіндіні құбыршек арқылы құйған кезде құбыршектердің тік және өткір бұрышпен майысуына болмайды. Құбыршек ұзына бойына мықты конструкцияларға үштен кем емес жерден қатайтылады.

      554. Ерітінді құйғыштар қысым өлшеуге арналған приборлармен (монометрмен) жабдықталады. Ерітінді құйғыштағы қысым паспортта көрсетілген қысымнан артпауы керек.

      555. Бұранданы түрлі ерітінді құйғыштар тазаланар алдында қозғалтқыштар ажыратылып, қалақшалары толық тоқтатылады. Ерітінді құйғыштың қосу құрылғылары аппаратқа жақын жерлерге орнатылады.

      556. Ерітіндіні тоннелді бекітпенің сыртына немесе шахта оқпанына құю аяқталған соң тюбинг және бекітпе тесіктері арнайы тығыздамалармен мықтап жабылады.

      557. Ерітіндіні бекітпе сыртына құю кезіндегі биіктікте жүргізілетін барлық жұмыстар ілінбелі немесе жылжымалы көпірлер арқылы жүргізіледі.

      Сатыларды қолдануға болмайды.

      558. Егегіш шеңберлер машинаға орнатар алдында арнайы стендте, жұмыс жылдамдығынан 1,5 есе артық жылдамдықта сыналады.

      559. Машинаға орнатылған егеу шеңберлері сақтандырғыш қаптамамен қапталады. Егеу шеңберінің айналым жылдамдығы паспорттағы жылдамдықтан көп болмайды.

      560. Бетон үстін тазарту жұмыстары кезінде жұмысшы беті қорғалуы тиіс. Тазалау жұмыстары "люлька" арқылы жүргізілсе жұмысшылар сақтандырғыш белдікпен жұмыс жасайды. Жұмыс кезінде "люлька" астында орналасуға болмайды.

      561. Бетонды тазалау жұмыстарын жүргізу кезінде шаң және шаң басу жұмыстары қоса жүргізіледі.

      562. Бекітпені бетон шашқышпен тұрғызғанда:

      1) жұмыс жүргізуге қатысты жоқ адамдардың жұмыс орнына 5 метрден жақын жерлерде болмауы;

      2) бұрғыштың және бетон – ине – машинасы машинисті өзара көру мүмкіндіктері болмаса жұмыс орындары дыбыстық немесе жарықтық белгілермен қамтамасыз етіледі;

      3) бетон – ине – машинасын тексеру және жөндеу олардағы артық қысым шыққаннан кейін және ауа беру құбыршегі крандары жабылған соң жүргізіледі;

      4) бетоншашқышқа улық қасиеттері бар қатыруды тездеткіш қосылса, улық құрамның көзге, теріге тиуін болдырмайтын шаралар қабылданады. Улы қоспаларды пайдалану санитарлық қадағалау органдары рұқсатымен пайдаланылады;

      5) ерітінді құю құбыршегі жұмыс басталар алдында бұрғыштың 5 метрден артық емес жерінен көпірлерге қатайтылады;

      6) бетоншашқыш қабығында жыралар және қабықтары ашылу анықталса осы учаскеде бекітпені күшейту шаралары қабылданады.

17. Тазалау қазбаларын пайдалану және жөндеу

      563. Барлық жұмыс істеп тұрған қазбалар, бекітпе, құрылғылар және қазба қондырғыларының жағдайын бақылаушы тұлға бақылауына бекітіледі. Жүру жолдары жағдайы, жаңа жолдар төсемесі және жөндеу сапасы, пайдаланушы қазбалардың желдету жүйелері бақылау тұлғасымен жүйелі түрде тексеріледі. Тексеру тәртібі және уақыты ұйым жетекшілігі бұйрығымен бекітілген, өнеркәсіп қауіпсіздігі саласындағы өндірістік бақылау жөніндегі нормативтік актімен анықталады.

      Бекітпе, құрылғы және тау қазбалары қондырғылары жағдайын тексеру нәтижесі осы Қағидаларға 4-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Бекітпе және қазба жағдайын тексеру журналына жазылады.

      564. Адамдарды және жүктерді көтеріп түсіруге арналған шахталардың қиғаш және тік оқпандарының бекітпесі және арматуралануы бекітілген тұлғалар арқылы күнделікті тексеріледі.

      Жүйелі түрде, бірақ айына бір реттен кем емес уақытта оқпан бекітпесі және арматуралануы шахта бастықтарымен немесе техникалық жетекшілермен немесе олардың орынбасарларымен тексеріледі.

      Жыныс түйірлерінің құлауы қауіпін болдырмайтын уақытша күшейтілген бекітпе, жөнделетін учаскелерге де қойылады.

      Көтерілу ыдысы шатырынан тік оқпанның қараған адамдар қорғаныш шатыр және сақтандырғыш белдіктер қолданады.

      Көтерудің қалыпты жұмысы бұзылғанда (көтерменің оқпан қыстырылуы, көтергіштің қозғалысы бұзылуы), оқпан бекітпесін және арматуралануын тексеруді шахта бастығы, техникалық жетекші немесе олардың орынбасарлары жүргізеді.

      Бекітпенің немесе арматураланудың бұзылуының қауіпті екені анықталса бұл оқпандармен көтерілу тоқтатылады, ал бекітпе және арматура қауіпсіз жағдайға келтіріледі. Қарау нәтижелері осы Қағидаларға 8-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Оқпан қарау журналына енгізіледі.

      Кейль – кранец, тюбингтік бұрандалық жалғама және пикотаждық тігістер орналасу арақашықтықтарын сырттай тексеру тоқсанда бір реттен сирек жүргізілмейді.

      Тюбингтік бекітпе және тюбинг сыртындағы кеңістік жағдайын тексеру екі жылда бір реттен кем емес уақытта шахтаның техникалық жетекшісімен бекітілген комиссия арқылы жүргізіледі. Қарау нәтижелері осы Қағидаларға 8-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Оқпан қарау журналына енгізіледі.

      565. Желдетуге ғана пайдаланылатын және АЖЖ жұмылдырылатын оқпандар жылына кем дегенде бір рет сәйкес құрылғылардың көмегімен тексеріледі.

      Қосалқы шығу жолы болып табылмайтын желдету шахталарының күйін бақылау үшін бейне бақылауды қолдануға болады.

      566. Үймеден жынысты тазалау және бекітпе жасау ЖҰЖ бойынша жүргізіледі. Аталған жұмыстарды орындаған кезде бақылау тұлғасының қатысады.

      567. Тау қазбаларының сынған және бүлінген бекітпелері тез ауыстырылады.

      568. Қазбалардағы бекітпе жөндеу кезінде қатарынан біреуден артық рама немесе доғаны алып тастауға болмайды. Алды немесе арты алынып тасталатын рамалар және доғалар тіреуіштер және кергіштер арқылы уақытша күшейтіледі.

      569. Шығарылатын қиғаш қазбаларды жөндеу шексіз арқанмен шығару жүргізілгенде, вагоншалардан босаған темір арқанмен жүргізіледі; жыныс тасуға қолданылатын қапсырмамен бекітіледі немесе темір арқаннан ажыратылмай тіреуіштермен тіреледі.

      570. Қиғаш қазбаларда жөндеу жұмыстарын жүргізгенде, жөндеуге жұмылдырылған тұлғалардан басқалардың қазбамен көтерілуіне және қозғалуына болмайды. Бұрышы 18 градустан көп болатын қиғаш қазбалар ұзына бойына екі немесе одан да көп пункттерде бір мезгілде жөндеу жұмыстарын жүргізуге болмайды.

      Жөндеу жұмыстарын жүргізетін жерлер жоғарыға немесе жақын параллель орналасқан басқа қазбаларға шығып кететін сенімді шығыстармен қамтамасыз етіледі.

      571. Қиғаш қазбаларды қайта бекіту жұмыстары бөлек үзбелермен жүргізіледі, ал осы қазбалардың жөнделетін учаскелерінен жоғары және төмен орналасқан тұрақты бекітпелер алдын ала уақытша бекітпемен күшейтіледі. Бекітпені күшейту тәсілдері, жұмыс бағыттары ЖҰЖ-да қарастырылады.

      Жыныс кесектерінің құлау қауіптілігін болдырмайтын уақытша бекітілген тіреуіш жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқан учаскеге де қойылады.

      572. Күрделі таулы техникалық жағдайларда (тұрақсыз жыныстарда) шахта оқпанын, қиғаш және қазбаларды күрделі жөндеу жұмыстары, сонымен қоса оқпандарды қайта бекіту, қазбалардағы құлауларды жою және жөндеу, өрттер және авариялар ұйымның техникалық жетекшілерімен бекітілген ЖҰЖ бойынша жүргізіледі.

      573. Шахта оқпанын қайта бекіту жұмыстары қозғалмайтын ілінбелі қатайған сөрелерден жүргізіледі. Осы сөрелерден өтпелі горизонттарға немесе сатылы бөлімнің сөрелеріне дейін ілінбелі саты қойылады.

      Жөндеу жұмыстарынан төмендегі оқпан, оған жыныс түйірлері, бекітпе элементтері және құрал – жабдықтар құлап кету қауіпін жоятын мықты сақтандыру сөрелерімен жабылады.

      Оқпан жөндеуге жұмылдырылған жұмысшылар сақтандырғыш белдік және баскиіммен жабдықталады. Үстінен көлденең заттар құлауынан жұмысшыларды қорғау үшін жұмыс орнынан 5 метрден жоғары емес жер жабқышпен жабылады.

      Қиғаштығы 12 градустан көп оқпан ұзындығы бойынша, екі және одан да көп пункттерде, жөндеу жұмыстарын қатар жүргізуге болмайды.

      574. Оқпандарды және көлбеулерді жөндеуге арналған жүктерді көтеріп – түсіргенде, жүк қабылдағыш пен оқпаншы арасы белгілермен қамтамасыз етіледі. Жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқан орыннан жақын орналасқан жұмысшы горизонтқа, жоғарыға немесе параллель қазбаға шығатын сенімді шығу жолдарымен қамтамасыз етіледі.

      575. Көне шахталар оқпанын, шурфтарды, көтерілуші қазбаларды қалпына келтіру кезінде адамдардың түсуіне, осы қазбаларды желдеткеннен кейін және ауа құрамының талаптарға сай келуіне тексерілгеннен кейін рұқсат етіледі.

      576. Шахта оқпанын қайта қатайту кезінде тік вандруттарды шешу бекітпенің мықтылығын қамтамасыз етіп бір бөлік шамасында жүргізіледі.

      577. Шахтаға оқпанның бекітпесін немесе арматуралануын жөндеу жұмыстары аяқталған соң олар шахта жетекшілері бекіткен тұлғамен мұқият қаралады, көтеру ыдысын алғашқы қосып – ажырату жүргізіледі, нәтижелері осы Қағидаларға 8-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Оқпан қарау журналына жазылады.

      578. Барлық қазбалар таза және жарамды күйде ұсталады, ал көлденең қимасы паспортқа сай ұсталады.

      Тексеру нәтижелері осы Қағидаларға 4-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Бекітпе және қазба жағдайын қарау журналына және осы Қағидаларға 8-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Оқпанды қарау журналына жазылады.

18. Тау-кен қазбаларын консервациялау, жою

      579. Шахта консервациясы болып (толық немесе бөлшектеп) – таулық және осымен байланысты жұмыстардың уақытша тоқтатылуы, міндетті түрде негізгі тау қазбаларын және құрылғыларын сақтау мүмкіндігі болуы, пайдалануға немесе басқа қажеттіліктерге қолдануға жарамды болуы табылады.

      Құрғақ консервация деп, егер қолданылған су ағызғыш құралдар жұмысын жалғастыра берсе,тау қазбаларының жағдайын пайдалануға жарамды қылып сақталса.

      Ылғалды консервация деп, егер су ағызғыштар жұмысы тоқтатылса және қазбалар суға батырылса.

      Ылғалды консервация туралы сұрақты шешу кезінде тау қазбаларын жоғалтпай сақтаудың мерзімі, бекітпе жөндеуі, көтерілу жұмысының жалғастырылуы, желдеткіштер қарастырылады.

      Шахталардың консервацияда болатын мерзім ұзақтығы жобамен орнатылады.

      580. Құрғақ консервация кезіндегі барлық негізгі қазбалар – шахта оқпаны, квершлагтар, негізгі тасымалдау қазбалары және сақтандырғыш қабырғадан қазылған қазбалар консервациялауға арналған жобаға сай уақыттарда, бірақ жылына бір реттен кем емес мезгілде қаралады және керек болғанда қайта бекітіледі; қазбаларды қарау және жөндеу желдеткіштердің және қазба бойынша қозғалыс (тасымалдау) қалыпты жағдайда болғанда жүргізіледі.

      Ылғалды консервация кезінде немесе шахта жойылғанда механизмдер, қондырғылар, құбырлар, рельстер, күштік және жарықтық кабельдер жоғарыға шығарылады.

      581. Газды қауіпті шахталарды консервациялауға немесе жөндеуге арналған жобаларда газ бөлінуін бақылауды қамтамасыз ететін ғимаратқа, құрылыстарға және жер бетіндегі тұрғы үйлерге газ кіруінен қорғайтын шаралар қарастырылады.

      582. Газы қауіпті шахталады құрғақтай консервацияланғанда тау қазбаларын желдету бүкіл шахталық депрессия есебінен жүргізіледі және қазбалардағы газ құрамын бақылау орнатылады.

      583. Өзі тұтанғыш пайдалы қазбалар өндіруші шахталардың тау қазбаларын консервациялау өртке қарсы шараларды сақтау арқылы жүргізіледі.

      584. Ылғалды консервацияда орналасқан тау қазбаларын пайдаланғанда немесе пайдалы қазбалар өндіру жұмыстары қайта жанданғанда суды шығарған соң қалған судың тау қазбаларына тесіп шығуын алдын алушы, жыныс құлауы және бөлінуінің алдын алу шаралары қабылданады.

      585. Консервацияланатын немесе жойылатын шахталармен аралас шахталарда тау жұмыстары қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, пайдаланушы тау қазбаларына су, газ тесіп өтуінің немесе жер асты өрттері таралуын алдын алушы оқшаулағыш тосқауыл орнату шаралары қолданылады.

      586. Жоғарыға шығыс есігі бар (шахтаның тік оқпандары, шурфтар, диаметрі 200 миллимерден жоғары ұңғылар) жойылатын тау қазбалары көлемді, сосын темірбетонды сөрелермен жабылады. Тік оқпандарды және шурфтарды (ұстамды және суланбаған жыныстарда жасалған), өнеркәсіп қауіпсіздігі саласында жұмыс жүргізу құқығына аттестацияланған ұйымның сараптамалық қорытындысы болғанда темірбетонды сөрелермен жабуға рұқсат етіледі. Бірінші сөре оқпан, шурф аузынан 10 метрден кем емес төмендікте негізгі жыныстарға орнатылады, екінші сөре үсті толықтай жабады. Аталған қазбаларды жою кезінде, олардың ауыздары қоршаланады. Тік оқпандарды, шурфтарды, үлкен диаметрлі ұңғымаларды жою және оларды әрекеттегі қазбалардан оқшаулау ЖҰЖ бойынша жүргізіледі.

      Жер бетіне шығысы бар, жойылған қиғаш және көлденең қазбалар ауыздары кірпішті, тасты немесе бетонды жабындылармен жабылады. Қиғаш және көлденең қазбалар ЖҰЖ бойынша жойылады.

      Жойылған қазбалар ауыздары су ағызу жыраларымен қоршаланады және жұмыс жасаушы басқа қазбаларды су басып кетуін болдырмайтын қосымша шаралар қолданылады.

      Жойылған тау қазбалары тау жұмыстары жоспарында көрсетіледі.

      Жоғарыға шығыс жолдары бар жойылған қазбалар ауыздары жылына бір реттен кем емес уақытта шахтаның техникалық жетекшісімен бекітілген комиссиямен қаралады.

      Жер асты қазбаларының тау жыныстары құлауы есебінен жер бетінде пайда болған ойықтар қоршалынады немесе жыныстармен толтырылады, ойылуы мүмкін болатын орындар қоршалынады; ойық жерлерге жақын жерлерге су ағызу жыралары орнатылады.

      587. Шахта оқпандарынан, қиғаш және көлденең қазбалардан олар жойылған жағдайда, ЖҰЖ әзірнелетін ерекше жағдайларды есепке алмағанда, бекітпелерді шығаруға жол берілмейді.

19. Тау-кен қазбаларына адамдардың және заттардың құлауын алдын
алу

      588. Көтеру құралдарымен жабдықталған, пайдаланылатын және қазылып жатқан қиғаш және көлденең қазбалар ауыздары жұмысшы емес жағынан қабырғалар немесе биіктігі 2,5 метрден кем емес тор сымдармен қоршалады. Аталған тік және қиғаш қазбалар ауыздары жұмыс жағынан, сонымен қоса барлық негізгі және аралас горизонттарда, көтеру ыдыстарының қабылдау алаңдарына келуіне дейін ашылу мүмкіндігін болдырмайтын ажыратқыштармен жабдықталған және ашық есіктер және торларда машинист маңындағы "Тоқта" белгісі қосылатын сақтандырғыш торлары немесе есіктері болады.

      Оқпан маңындағы алаңдардағы көтермелердің рельстік жолдары және жер үстіндегіәрбір көтерме бөлімдерінің қабылдау алаңдарында қалыпты жабылған кедергілік стопорлар орнатылады.

      Учаскелік және майда шурфтар ауыздары шеген арқылы жер бетінен 0,5 метрден кем емес биіктікке қатайтылады және қауғалармен немесе торлармен жабылады.

      Оқпан зумпфтарында оларға абайсызда көтерме немесе қауға түсіп кетуінің алдын алушы құрылғылар (отырғызылған діңгектер, ағаштар) болады. Шахта оқпанын көлденең қазба кесіп өткенде адамдардың оқпанның бір жағынан екінші жағына кесіп өтуіне айналма қазбалар жасалынады.

      Оқпанның сатылық бөлімшелері астынан өту құрылғыларын жасауға болады.

      589. Оқпан ауыздары алдында, төменгі және жоғарғы қабылдау алаңдарына қауғалар көтерілетін болса қауғашыларға мықты қабырғалар орнатылады. Қауғаны ашуға арналған механикалық қозғағыштар болмағанда қауғашылар осы жұмыстарды сақтандырғыш белдік қолданып орындайды.

      590. Адамдарды және жүктерді көтеріп – түсіруге қызмет ететін шахта оқпандары тазалықта ұсталады, қыста жүйелі түрде мұздан тазартылады. Шахта оқпанындағы сатылы бөлімшесі, оған оқпан маңы аулысынан кіру мүмкіндігі қиындатылматындай қылып орнатылады. Шахта оқпаны және шурфтарының сатылы бөлімшелері бөлімшелерден ағаш немесе темір қабырғалармен қазба ұзындығы бойынша оқшауланады.

      591. Желдеткіш шахта оқпандары, шурфтар және ұңғылар ауыздары биіктігі 2,5 метрден кем емес тұтас қабырғамен қоршаланады.

      Шахта оқпаны және шурф ауыздарының есіктері құлыпқа жабылатын болуы керек. Көлденең қазбалардың желдеткіш шахтасымен және шурфымен қиылысатын оқпан маңы аулаларына орнатылатын тор есіктер де құлыпқа жабылады.

      Шахтаның желдеткіш оқпаны және шурфы қосымша шығыс қызметін атқарса көлденең қазбалардың қиылысында орнатылатын тор есіктер құлыпсыз жабылады, ал шахта оқпаны немесе шурфтар ауыздарындағы оқпаны немесе шурфтар ауыздарындағы есіктер ішінен кілтсіз ашылатын болады.

      Тор есіктер адамдар өткен соң автоматты түрде жабылады.

20. Тазалау оймалары
1-параграф. Жалпы ережелер

      592. Тазалау оймалары жобаға сай жүргізілуі тиіс. Кен орындарына немесе шахта алаңына арналған өндіру жүйесінің өзгерістері (негізгі элементтері), жаңа өндіру жүйесін тәжірибелік өндірістік тексеруге және қолданыстағы өндіру жүйесін және олардың көрсеткіштерін жетілдіруге жоба бойынша рұқсат етіледі.

      Ескерту. 592-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      593. Жобамен қаралған дайындау және кезу қазбаларын желдету шараларын, жұмыс қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын жүргізбей тұрып тазалау оймасын қазуды бастауға болмайды.

      594. Тазалау кенжары параметрлері, тұтастықтар мөлшері және қалпы және төбе көлемдері тұтастық және төбе мықтылығын қамтамасыз ету және олардың пайдалану жағдайына сәйкес есептеледі.

      595. Кентіректерде және төбелерде олардың беріктігін төмендететін кемшіліктер анықталғанда, геомеханикалық қызмет тарапынан кентіректер мен төбелердің беріктігін қамтамасыз ететін шаралар қабылданбайынша және орындалмайынша, тазалау жұмыстары тоқтатылады.

      Ескерту. 595-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      596. Тазалау кенжарын уақытша тоқтатқан жағдайда (тәуліктен жоғары) кенжарлық кеңістікте төбе құлауын, кенжар газдалуын және басқа, болуының алдын алу шаралары қабылданады.

      Тазалау кенжарларындағы жұмыстары кенжар қауіпсіз жағдайға келтірілген соң, бақылаушы тұлғаның рұқсатымен қайта жалғастырылады.

      Тазалау кенжарындағы авариялар салдарын жойғаннан кейінгі жұмыстарды жалғастыру шахта техникалық жетекшісі рұқсатымен жүргізіледі.

      597. Бір бірінің үстінде екі аралас қабаттарда орналастырылған блоктарды қатар пайдалануға болмайды.

      Аралас қабаттарда бір мезгілде тазалау жұмыстарын жүргізуге болады егер жоғарғы қабаттың тазалау кенжары төменгі қабат тазалау кенжарынан жобада көрсетілген және жұмыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін қашықтыққа озып кетсе.

      598. Қиғаш және тік қазбалардың жүру алаңдары торлармен жабылады, ал көтерілгіш желдеткіш кеніш түсіргіштер – темір торлармен немесе қазба адамдар құлауынан сақтайтын амалдармен жабылады.

      599. Тербелістік немесе қырғыштық қазбалар горизонтына шығатын дучектер орналасуы жобамен анықталады.

      Қырғыш қуақаздардағы дучкаларда тау сілемдері ілініп қалғаны анықталғанда, сонымен қоса тау сілемдерімен толтырылмаған дучкалардағы шығыс тесіктері дұрыстап жабылмағанда қыру немесе жұмыстарды жүргізуге болмайды.

      Шығару дучкаларын немесе люктарын қазба төбесіне сонымен қоса тау сілемдерін төмен жатқан горизонттарға жіберуге қызмет ететін қарама – қарсы қазбаларға орналастыруға болмайды.

      Бұзылған тау сілемдерінің құақаздарға түсу кезінде және тау сілемдерінің үстін қырғанда қазба биіктігінің 2/3 кем емес биіктігі сақталады.

      600. Тазалау кеңістігі шамалары (ені, биіктігі) блок пайдалану (панель) жобасымен анықталады.

      601. Камераларда, қырғыш қуақаздарда, тербеліс камераларында және шығару горизонты үстінде орналасқан қазбаларда оқпан аузынан 3 метрден артық емес шығару қазбасынан шығатын шығыс қазбалары таусілемдеріне толтырар алдында жару жұмыстарын жүргізуге болмайды.

      602. Беткейлерде жұмыс жүргізу кезінде және көтеру қазбасын үстінен төменге қарай кеңейткенде жұмысшылар сақтандырғыш белдіктер қолданады.

      Беткей биіктігі 4 метрден көп болғанда қиғаш беті бұрышы горизонтқа 80 градустан көп болмайды.

      Беткейлер арасындағы байланыс үшін бұрышы 70 градустан жоғары емес, екі жақты таянышы бар мықты сатылар орнатылады.

      603. Жоғары жатқан камера түбінің тазалау камераларында төбе ретінде қалдыруға, егер дучектер орнатылса (кеніш түсіргіштер) және төбе мықтылығын қамтамасыз етілген жағдайда болады.

      604. Пайдаланғыш тазалау камерасына кіруге болмайды. Бұл камераларға келу қазбалары жабылады. Бұл камераларда арнайы жұмыстар жүргізу үшін кіруге болады. Бұл жағдайларда кіру тәртібі және қауіпсіздік шаралары шахтаның техникалық жетекшісімен орнатылады.

      605. Ауысым басталарда және жұмыс процесстерінде кенжар төбесін және жұмыс процесстерінде кенжар төбесін және қазба қабырғаларын мықтылығына қарау және соққылау арқылы тексеріледі. Жыныс қабаттары ашылуы белгілері анықталған кезде олар бекітіледі, және қосымша бекітпе орнатылады.

      Өзі құлау белгілері анықталса тазалау кенжарындағы жұмыстар тоқтатылады, адамдар қауіпсіз орындарға шығарылады.

      Жұмысты қайта жалғастыру шахтаның техникалық жетекшісі рұқсатымен жүргізіледі.

      606. Қырғыш жұмысы кезінде жұмысшылар қыру жолдарынан және қыру болат арқаны қозғалысы аймағынан тыс жерлерде орналасады.

      Қырғыш шығыршықтар, бір жағынан ені 0,7 метрден кем емес шығыршық қызмет қылуға арналған өтпе қалдырылып, екінші жағында монтаждық жұмыстар жүргізуге арналған ені 0,6 метрден кем емес кеңістік қалдырып орналастырылады.

      607. Тербегіштер мықтап орнатылады және адамдар жүретін жағынан қоршалады.

      Тербегіштер мықтылығы жобамен берілген темір конструкциялық торлармен қоршалады.

      Тербеліс камерасы биіктігі төменнен алғанда 2 метрден кем емес, ал тербегіштен еркін өту кеңістігі 0,5 метрден кем болмайды.

      608. Дучкаларда, кеніш жібергіштерде және люктерде тау сілемдері қыстырып қалғанда жұмысшылар ұзартылған құралдарды қолданады.

      Шабынған тау сілемдерінен пайда болған ілініп, қыстырып қалуларды жою детонациялық сым арқылы қауіпсіз жерден жару арқылы немесе қауіпсіз тәсілдермен жүргізіледі.

      Осы жұмыстарды орындау алдында жақын жатқан қазбалар мен дучкалардан, кен жібергіштер және люктерден шығу жолдары көлденең заттардан және тау сілемдері үймелерінен тазартылады.

2-параграф. Төніп тұрған және бүйірлік жыныстарды құлату арқылы
тазалау жұмыстарын жүргізу

      609. Бүйірлік жыныстар және төбелерді құлату арқылы жүргізілетін жұмыстар кезінде:

      1) төбені құлатуы кешігуі паспортта орнатылған қадамнан артып кеткенде күштеп құлату қолданылады, бұл жағдайларда жабын құлатылуына дейін тазалау жұмыстарын жүргізуге болмайды;

      2) күштеп құлату жұмыстары шахтаның техникалық жетекшісімен бекітілген шаралар бойынша жүргізіледі;

      3) құлату жұмыстарын жүргізу кезінде адамдардың аралас кірістерде орналасуына болмайды, ал жарылыс жұмыстары көмегімен отырғызғанда төмен орналасқан қабаттарда орналасуына болмайды;

      4) шашылмалы кен орындарындағы тазалау кеңістігінде уақытша сақтандырғыш тіреуіштер орнатпай бекітпені кесуге болмайды, төбе мықты тау жыныстардан тұрғанда дыбыстық тіреуіштер орнатылады.

      610. Құлату учаскесі шығыстары құлату жұмыстары басталар алдында материалдар және қондырғылардан босатылады, керек болған да қосымша қатайтылады.

      611. Кенді және аралас жыныстарды өндіру жүйесін, жатқан жыныстарда жүргіштер, кептірілмеген құмдар, құмдақтар болғанда, сумен немесе газбен толтырылғанда қолдануға болмайды.

      612. Төбені отырғызу учаске бастығының көмекшісінен төмен емес бақылау тұлғасының тікелей басшылығымен ЖҰЖ бойынша жүргізіледі.

      613. Құламалы жынысты және жұмсақ төсенішті (матаны) қабықтық құлату жүйесін қолданып отырғызғанда:

      1) кірістер және лаваларды сендіру кезіндегі бекітпені жару электродетонатор немесе детонациялық сым қолданылып жүргізіледі;

      2) көтеруші қазба үстері мықтап жабылады;

      3) оймадағы тазалау жұмыстарын, жұмсақ төсеніш құлатқанда ілініп немесе қыстырылып қалғанда, олар жойылғанша, сонымен қоса жабқыш жыныстардың құлауы және қозғалуы мезгілінде жүргізуге болмайды;

      4) өндіріліп жатқан кендердің бірінші қабатын ою кезінде жұмсақ төсеніш құратын күшейтілген төсеніштер төселеді, алты метрлік жыныстық жастықты жасау үшін шаралар қабылданады. Қазба төбесінде қазылған ұңғыларда қуаттармен жару арқылы жасанды жолмен жасалады;

      5) құлатылған кеңістік және пайдаланушы кірістермен лавалар арасында біреуден көп емес және үштен көп қазылған кірістер немесе мұқият қатырылатын тілмелер қалдырылады;

      6) аралас қазбадағы жарылыс жұмыстарынан соң кенжарды бұзуға болмайды.

3-параграф. Тазалау оймасы кезіндегі тау сілемдерін бұрғылау,
соғу және құлату

      614. Қабат астылық қуақаздармен өндіру жүйесінде ашық тылындағы тау сілемдерін құлату жұмыстары сақтандыру белдіктерін қолданылып жүргізіледі.

      Жарылған және тұрақсыз сілемдерде ашық тылдан тау сілемдерін құлатуға болмайды.

      615. Тау сілемдерін жинау арқылы өндіру жүйесінде:

      1) магазин камерасында жұмысшылардың орналасуына тау сілемдерін шығару кезінде, бұрғылау жүргізу және тау сілемдерін төбе және бүйір шетіне дейін майдалау;

      2) төбе мен ойылған бөлінген тау сілемдері арасындағы ара қашықтық 2,5 метрден көп болмайды;

      3) әлсіз тау-кен жыныстармен жиналған камера бүйірлері және төбе учаскелері бекіту паспортына сай немесе шахта техникалық жетекшісі мен бекітілген жобаға сай бекітіледі;

      4) тау сілемдерін магазин биіктігіне дейін ойғанда, магазинге кірістер жабылады;

      5) тұтастық қалдырмай аралас блоктар өндіргенде бір жүйе сызығы екіншісінен озады, ал озу шамасы жобамен анықталады;

      6) жұқа және аз қазбалы жыныстарды өндіру кезінде төсеніш құралдарынсыз магазинде тазалау жұмыстарын жүргізуге болмайды. Төсеніштерді орнату тәртібі паспортпен анықталады.

      616. Өздігінен жанғыш пайдалы қазбаларды игергенде, жер асты өрттерінің шығуын болдырмайтын шаралар жобамен қарастырылады.

      617. Қабаттық құлату арқылы игеру жүйесінде:

      1) әрбір келесі кіріс алдындағы кірістегі төбені толық отырғызған соң игеріледі;

      2) қуақаз үстінде тұтастықтар болғанда бірмезгілде бірнеше кірістер пайдаланғанда.

      618. Қабаттық құлату жүйесінде:

      1) толықтай құлатуға дайындалған қазба блоктарында адамдар орналасуы болмайды;

      2) блокты пайдалану кезінде контурлық қазбалармен байланысқан қазбалардан құлату процессін, қарау сбойкасын немесе терең бақылау ұңғылары арқылы бақылау;

      3) тау сілемдері құлауы кешіккенде оны шығару тоқтатылады.

      619. Тау сілемдерін терең ұңғылармен ою жүргізу:

      1) қуаттар жару кезінде жарық пайда болғанда терең ұңғыларға адамдардың құлауының алдын – алатын қорғаушылар салынады;

      2) бұрғылау қуақазын және терең ұңғыларды қазғанда құлау жүйесінен бір қуақаз алда болады.

      620. Жарылған кенжардың жиегі маңының төменгі кемеріндегі теспелерді немесе ұңғымаларды жоғарыдан төменге қарай бұрғылау алдында еңіс жиегінен кемінде 0,5 метрде орналасқан берік қоршау қойылады.

4-параграф. Қалау жұмыстары

      621. Қалау жұмыстарының қажеттілігі, қалау амалдарын таңдау, қалау қоспасын және материалдарын тасымалдау технологиялары жобамен негізделеді.

      622. Қалау материалдарын дайындау, қалау кешендеріндегі қондырғыларды пайдалану, қатты пайдалы қазбаларды өңдеумен айналысатын, өндірістік объектілері үшін бекітілген өнеркәсіп қауіпсіздігі талаптарына сәйкес орындалуы керек.

      Қалау жұмыстары, қалау жұмыстарын жүргізуге арналған, ұйымның техникалық жетекшісімен бекітілген. Технологиялық регламентке сай жүргізіледі.

      623. Қалау материалдары ретінде құрамында өзі жануы мүмкін, улы газ және заттар бөлінетін қоспаларды қолдануға болмайды.

      624. Қалаулар шахтаның техникалық жетекшісімен бекітілген, қазылған кеңістіктерді толтыру қамтылған жобаларға (паспортқа) сәйкес жүргізіледі.

      625. Толтырым жұмыстарының өндірісіне қазылынды кеңістікті шахтаның техникалық басшысының бекітуінсіз комиссияның оның толтырымға дайындығы туралы келісімінсіз қабылдауға жол берілмейді.

      626. Магистральды құбырларды төсеу және оны жабдықтау жобаға сәйкес орындалады, ал телімдік – шахтаның техникалық басшысы бекіткен үлгі мен төлқұжаттарға сәйкес.

      Магистральды құбырлар қысым бақылау құралымен, толтырым қоспалары мен суды апаттық жағдайда лақтыру құрылғысымен жабдықталады. Толтырымдағы магистральды құбырлар жолы толтырым комплексінің (қондырғының) операторымен және шахтаның диспетчерімен телефонды байланыспен жабдықталады.

      627. Қазып алынған телімдерді негізін қаламай және бітпеген толтырыммен жобадағы уақыттан көп қалдыруға жол берілмейді.

      Әр телім бойынша толтырым жұмыстарының бітуі шахтаның техникалық басшысы бекіткен келісім бойынша хатталады.

      628. Қатып бара жатқан толтырымы бар көлденең қабаттар жүйесінде:

      1) үдемелі қабаттап алу кезінде қатып бара жатқан толтырымның тазартылыс қазбасының табанында қалыптама беріктілігі оның үстінен пайдаланатын өздігінен жүретін жабдықтың қауіпсіз жүруіне жол береді;

      2) құлдырамалы қабаттап алу кезінде толтырымның көтерем қабаты төменгі қабатты қазымдау басында, оның астында тазартылыс жұмыстарын жүргізу кезінде қауіпсіздік қамтамасыз ететін қалыптама беріктілігі бар.

      Қатып бара жатқан толтырымы бар қазу жүйесінде жол берілмейді:

      1) қопарылған кен массасының үстіне толтырым салуға;

      2) камераларды (блоктарды) толтырудың кезегі бойынша жобадан ауытқуға;

      3) толтырымның шөгуінен болатын бос қуыс қалдыруға.

      629. Толтырым массивінің тұрақтылығын бағалау қатып бара жатқан толтырымның қалыптама беріктілігінің сұрауларына сәйкес өтеді: тазартылыс қазбасының беткейі жалаңаштанған кезде – жалаңаштанған жердің биіктігіне байланысты, тазартылыс қазбасының төбесінің жалаңаштанған кезінде – қазба аралығының еніне байланысты.

5-параграф. Тазартылған қазбаларды бекіту

      630. Нашар, тұрақсыз жанас жынысында кергі бекітпе бойынша кішкентай шоғырларда (қаттарда) қауіпсіз жұмыс қамтамасыз ету үшін тазартылыс кенжарының төбесіне тартпа жүргізіледі, ал құламалыда – төнбе және сұлама бүйірлерінде жобаға сәйкес.

      631. Құламалы және қиғаш кен денелерін қазу кезінде кергі бекітпе жүйесімен алу кеңістігінің ені 3 метрден аспайды.

      632. Қабаттың, аралық этаждың, қуақаз алуының (қияқаздың) енбелермен қиылысқан жерлері енбелердің алуының басына дейін мықтап бекітіледі (тұрақты толтырымдар астында тұрған қазбалардан басқасы).

6-параграф. Тазарту қазбаларында жұмысшылардың жүруі

      633. Тазарту кенжарларымен хабарласу қазіргі Қағидаларға сәйкес жауап беріп жабдықталған, кендерден тазартылған және пайдалануға лайықты жағдайдағы жүру бөлімдерімен өткізіледі.

      634. Құламалы және қиғаш кен денелерін кергі бекітпемен қазу жүйесінде адамдар тазарту кенжарына бекітілген адам жүрістігімен кіреді және кертпештен кертпешке баспалдақ арқылы қозғалады.

      635. Аралық этаждық құлатып қазу жүйесінде құлатылып жатқан кеңістікке кіруге жол берілмейді.

      636. Аралық этаждық қуақазбен қазу жүйесінде адамдардың ашық камерада тұруларына жол берілмейді.

      637. Этаждық еріксіз құлатып қазу жүйесінде адамдардың қазбадан қуыстыққа, қималау және массивті құлату кезінде пайда болған, қималау қазбасының сыртына шығуға жол берілмейді.

      638. Этажды және аралық этажды қазбалардың камераға шығатын жерлері қоршалады.

7-параграф. Тазарту жұмыстары

      639. Камералы, камера - діңгекті қазу жүйесінде кентіректердің және өрлеме бойынша камераның теңдігі сақталады. Кентіректердің және камералардаң теңдігі сақтала алмайтын жағдайда олардың арасында ені жоба бойынша анықталатын таспалы кентірек қалдырылады.

      640. Камералық - бағандық өндіру жүйесімен қалыңдығы 18 метрге дейінгі көлденең және жайпақ (шоғырлардың құлау бұрышы 20 градусқа дейін) кен шоғырларын қазымдау үшін кен денелерін ойымдау екі кезеңмен жүргізіледі:

      камералық қорларды ойымдау, одан кейін кентіректерді ойымдау (қайта қазымдау).

      Жұмыс басталғанға дейін технологиялық регламент әзірленеді.

      1) Қалыңдығы 18 метрден астам шоғырларды қазымдау екі кесу қазбасымен – төбе астында және қабат астындағы қалған орта бөліктегі табан бойынша жүргізіледі;

      2) көлбеу (2050 градус) және тік құлама (50 градустан артық) кен денелері қазылған кеңістікті толтырымдау арқылы өндіру немесе толық құлату жүйелерімен қазымдалады. Әрбір өндіру жүйесінің қауіпсіз қазымдау шекаралары жобамен анықталады;

      3) тазаланған кеңістікте адамдар жүрген жағдайда камералық - бағандық жүйемен шоғырларды қазымдау қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін кентіректерді қайтадан ойымдаған кезде қазылған кеңістіктің геомеханикалық жай-күйіне, тау-кен массивінің үздіксіз геомониторингінің негізінде жыныстардың жанасу қалыңдығының сырғуына және опырылуына геомеханикалық қызмет тарапынан бақылау жүргізіледі;

      4) кентіректердің жаппай бұзылған, тау-кен жыныстарының жанасу қалыңдығы опырылған аймақтарға түйісетін учаскелерді қазымдау және опырылу процесінің одан әрі таралуына жол бермеу, төбелерді және қазылған қабаттарды басқару үшін опырылу шекараларында өлшемдері в/һ>1,0 (мұндағы в – кентіректің ені, һ – оның биіктігі) қатты бөлу сызықтарын қалдыра отырып, таспалы кентіректермен жүргізіледі;

      5) тау-кен жұмыстары жүргізілетін кен бөлу шегіндегі жер бетінің сырғу аймағында инженерлік желілер мен коммуникациялардың, ғимараттардың, құрылыстардың болуына жол берілмейді, адамдардың кіруіне жол берілмейді, аумақ қоршалады.

      Ескерту. 640-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      641. Аралық этаждық қуақазбен қазу жүйесінде:

      1) аралық этаждың енбесінің ені тұрақты кен болғанда 2 метрден кем болмайды, биіктігі – 2,5 метр. Енбе табанасты көлденең. "Жабық" енбелердің биіктігі 3 метрге дейін жол беріледі;

      2) аралық этаждың кертпеш төбелі болып орналасуы тұрақты кендерді қазу кезінде рұқсат етіледі; кертпештердің шығуының барынша көлемі 6 метрден артық болмайды;

      3) аралық этаждардан (қуақаздардан, қияқаздардан) келген кендерді уату кезінде осы қазбалардан жарылыс ұңғымасының тарамын камераға алдын ала үштен кем емес ұңғыма тарамы бұрғыланбаған болса жаруға жол берілмейді;

      4) кен уату жоғарыда жатқан аралық этаждың төменде жатқандағыға қарағанда жоба бойынша бекітілген арақашықтықпен озып уатумен жүргізіледі.

      642. Қабаттап құлатып қазу жүйесінде:

      1) енбе ені және қабат биіктігі 3 метрден артық болмайды;

      2) блокты қазымдау бір уақытта бірнеше қабатта жүргізу қажет, егерде бір қабаттағы жұмыстың қалуы басқасынан иілгіш төсенішті және жынысты қалыпты отырғызуға жол беретін арақашықтықта болса ғана, бірақ 10 метрден кем емес.

      643. Бірнеше аралық этажды аралық этаждық құлату жүйесімен біруақытта қазымдау кезінде жоғарға аралақ этаж төменгіні жобамен бекітілген арақашықтыққа озады, бірақ ұзындығы бір аралық этаждың биіктігінен кем болмайды.

      644. Блокты (этажды) құлатып қазу жүйесінде:

      1) бақылау өрлемесі, құлату процесін бақылау үшін арналған, блоктың (камераның) контурының сыртынан бұзушылық болдырмайтын арақашықтықта жүргізіледі;

      2) бұрғылау қазбасы тасымалдық горизонтпен қосылады немесе екінші ұсатыс горизонт (ысырмалау) өрлемесімен, желдеткіш қазбасымен түйіскен.

      645. Суланған кен массасын кенқұдықтан шығару ЖҰЖ сәйкес жүргізіледі, егер кенқұдықтың тықпа қақпағы алыстан басқарылатын люкпен немесе ысырма шығырығымен жабдықталып қолданған болса, адамдарды кенқұдықтың астында болдырмау үшін құралдармен жәнеәрекетпен жабдықталады.

8-параграф. Жерасты қазбаларындағы тау-кен массасын уату

      646. Жерасты уату комплекстері және уату блоктары, сыннан өткен ұйымдармен және қалыптасқан тәртіп бойынша бекітілген жобаға сәйкес жабдықталады.

      647. Ұсатқыштардан материал бөлшектерінің лақтырындысы-ның алдын алу мақсатындағы тиегіш тесіктері:

      1) конусты ұсатқыш үшін – бітеу шешілетін қоршаумен жабылады;

      2) жақты ұсатқыш үшін – биіктігі 1 метрден кем емес ұсатқыштың жұмыс аймағынан материалдар бөлшектерінің лақтырындысына жол бермеу үшін қабағы бар бітеу бүйірлі қоршаулармен қоршалады.

      648. Камерадан желдеткіштер мен аспирациялық қондырғылармен кетірілетін ауа, бүкілшахталық шығатын ағыншаға немесе шаңның шоғырлануына дейін, берілген мөлшерден аспайтындай болып тазартылады.

      649. Ұсатқыштың жұмыс кеңістігіне адамдар түскен кезде сақтандыру белдіктері мен ұсатқыштың тиегіш тесіктерінің үстінен төсеніш құрылғысымен пайдалану міндетті түрде. Сонымен қатар ұсатқышты өз бетімен жұмысқа қосуға жол берілмейді. Ұсатқышқа түскен металлды кесу осы Қағидалардың 1433, 1564-тармақтарына сәйкес өтеді.

      650. Ұсатқыштың апатты жағдай кезінде "опырылым" астында тоқтаған кезінде оны ашу және іске қосу технологиялық регламентке сәйкес өткізіледі.

      651. Ұсақтаған кезде жарылысқауіпті шаң пайда болатын материалдарды ұсату, оның жарылуына жол бермейтін шараларды орындап өткізіледі.

      652. Ұсатқышқа материалдарды жіберіп оның жұмысын бақылайтын оператордың жұмыс алаңы торкөз (торлы) көзінің көлемі 30 x 30 миллиметрден көп емес, алаңға ұсатқыштан кен массасы бөлшектерінің лақтырылуына жол бермеу үшін, металлдан жасалған қорғауы бар.

      Жұмыс алаңының 1,5 метр биіктікте орналасқан кезінде одан адамдар мен заттардың құлауына жол бермейтін қорғауы бар.

      653. Ұсақтағыштың жұмыс кеңістігінде материалдардың үлкен бөлшектері тұрып қалған жағдайында олар ұсатқыштан жүккөтергіш құралдармен алынады. Тұрып қалған бөлшектерді қолмен алуға, сонымен қатар оларды жұмыс кеңістігінде қол саймандармен сындыруға жол берілмейді.

9-параграф. Кентіректі ою

      654. Кентіректі ою ЖҰЖ сәйкес жүргізіледі. Камерааралық, штрекүстілік және төбелік кентіректерін алу кезінде:

      1) төбелік және камерааралық кентіректерін құлату алдында горизонттың тасылымдылық қазбасының бекітпесі тексеріледі және егерде оның сенімсіз жағдайында жақсылап бекіту жүргізіледі;

      2) камерааралық кентіректерді шектес камераларының кенмен (жыныспен) салынбаған және толтырылмаған жағдайында кен қазбасын өткізілуін талап ететін жүйелерімен алуға жол берілмейді;

      3) кентіректі оюға дайындау немесе олармен шектес камераларды алу үшін кентіректерде олардың орнықтылығын бұзатын және жобамен қаралмаған қазбаларды өтуге жол берілмейді;

      4) төбелері, түбі және камерааралық кентіректер камера толмаған кезде толық құлатудың бір амалымен алынады;

      5) төбелерді және камерааралық кентіректерді құлату бойынша барлық дайындық жұмыстары камералық алу біткенге дейін өткізіледі; қандай да болса жұмыс жүргізуге және салынбаған камера төбесінің қазбасында, миналық камера мен ұңғыманы оқтау жұмыстарынан басқа, адамдар болуға жол берілмейді;

      6) қазбаланған және төгілген камера үстінен төбенің құлаған кезінде терең ұңғымамен оларды бұрғылау құлаған қазбаға қатысты қауіпсіз төбе контурының сыртында тұрған жерден өткізіледі;

      7) қуақазүстілік кентіректі ою кезінде кентіректе шпур бұрғылау, кенді шығару қуақаз немесе қияқаз бекітпесінің астынан өткізіледі; жалпы бекіту кезінде бекітпенің кейбір рамаларын алып тастауға болады, арасын ашып бекіту кезінде – тартпаны шамалап алуға болады;

      8) кентіректерді кен қазбаларын елеу деңгейжиегінің үстінен өткізуді талап ететін жүйемен алуға толтырымдаудан кейін немесе қазбаланған камера құлатылғаннан кейін жол беріледі;

      9) кентіректерді салынбаған камераларда бір этаждан көп емес биіктікке және салынған камераларда екі этаждан көп емес биіктікке қалдыруға жол берілмейді;

      10) кентіректердің жалпы құлатылуы кезінде ауа соққысының қауіпті салдарын болдырмайтын шаралар қолданады. Барлық жағдайда жаруға екі тәуліктен кем емес уақыт қалғанда АҚҚ хабарланады;

      11) жынысты отырғызу кідірген кезде, кентіректер құлату кезінде немесе оларды толық емес қылып құлату кезінде берілген телімде кептелуді жоюға немесе толық отырғызуға дейін жұмыстар жүргізуге жол берілмейді.

10-параграф. Жерасты сілтісіздендіру тәсілімен тазартылған ойық

      655. Кен орындарды (телімдерді) жерасты сілтісіздендіру тәсілімен қазбалау жобаларында жұмыс және өнім ерітіндісінің көлік қазбасына және адамдар жүретін қазбаға бармауына жол беретін шаралар қаралады.

      Ерітіндінің оларды ұстау аймағының сыртына ағып кететін жағдайларын бақылау жүргізу үшін бақылау ұңғыма жүйесін бұрғылау қаралады.

      656. Тазартып алу аймағын сілтісіздендіруге дайындау кезінде оның нақты нұсқасын бақылау аймақтың айналасы бойынша бақылау ұңғымасымен өткізіледі. Табылған қуыстылық жарылумен жойылады.

      Блокты ерітінділеуге дайындау кезінде ұйымның маркшейдерлік қызметімен жыныстардың жылжуы мен деформациясын бақылау өткізіледі.

      657. Сілтісіздендіру бойынша жұмыстардың басына дейін блокта барлық алдында бұрғыланған ұңғымалар тығындалады (геологиялық - бағдарлау, гидрогеологиялық), бақылау ұңғымаларынан басқасы, даярлау және тілгі қазбалары жүргізіледі, өнім ерітіндісін ұстау және жинау үшін дренажды горизонттың құрылысы бітеді.

      Блокқа жұмыс ерітінділерін жіберудің алдында су жіберіліп кен массасының сүзгі сипаттамасы және ерітіндінің ағу мүмкіндігі тексеріледі.

      658. Дренажды және сусепкіш горизонттары шығыстары екіден кем емес, олардың бірі адамдарға жоғары жатқан горизонтқа шығуға жол береді.

      659. Дренажды және сусепкіш горизонттарды желдету шығу ағымының тікелей жоғарыға оқшау лақтырымы бар үдету сұлбасы бойынша жүргізіледі. Бүкілшахталық желдетудің кері бағытқа жіберілгенде ерітінділеу телімінде ауа ағыншасын өзгертуге жол берілмейді.

      660. Қышқыл ерітінділерді беру және сорып алу үшін арналған құбыршектер қышқылтұрақтылық материалдардан (болаттың арнайы маркасынан, полиэтиленнен) жасалады. Қышқылшектердің фланец қосылымдары қорғаныш бүркенішімен, астары жарылған кезде ерітіндінің жан жаққа шашырауына жол бермейтін, жабылады.

      661. Полиэтилен құбыршектерін пайдалану кезінде жобада қауіпсіздік шаралары қаралады, өрт қауіпсіздігі және статикалық электрден қорғау. Құбыршектерді кен қазбаларында салу күштік кабелінен 500 миллиметрден кем емес арақашықтығында жүргізіледі. Шахталарда полиэтилен құбыршектерін пйдалануға, газға немесе шаңға қауіпті, кеннің өздігінен жануына немесе жыныс сыйдыратын, полиэтилен құбыршектерін жерасты кен қазбаларында сақтауға жол берілмейді.

      662. Ыдыстар мен резервуарлар реагенттермен, қышқыл және өнім ерітінділерімен жоғарғы жиегінен 150 миллиметрден кем емес қашықтықта толтырылады және толу деңгейін автоматты бақылаумен және шамды дабылдатқышымен жабдықталады. Ерітінділері бар ыдыстар мен резервуарлардың люктері, 200 миллиметрден артық өлшемі жабылуы тиіс, оларды ашуға ерітінділерден толық босатылғанда рұқсат етіледі. Ерітінділері бар ыдыстарды күту алаңында биіктігі 1,2 метрден кем емес қоршауы бар.

      663. Құбыршектер мен жабдықтарды техникалық күту, жөндеу ерітінділердің құбыршек бойынша және жабдықтарға берілуі толық жоқ болған шаралар қолданбай жүргізуге жол берілмейді.

3-кіші бөлім. Тау соққысына бейім және қауіпті шахталарда
тау-кен жұмыстарын жүргізу кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті
қамтамасыз ету
21. Жалпы ережелер

      664. Тау-кен қазбасы қауіпсіз, тау соққысына бейім және қауіпті болып бөлінеді.

      665. Тау соққысына бейім немесе қауіпті әрбір шахтада аттестацияланған ұйымдармен тау соққысын болжау және болдырмау бойынша әдістерді жаңарту бойынша зерттеулер өткізіледі.

      666. Тау соққысына бейім қазбалар қатарына, аймағында жыныстар мен жоғары серпімділік қасиеттері бар кендер, жүктеменің астында морттылық бұзылуға қабілетті, көрші жатқан шахтада сол кен денесінің маңайында соған ұқсас геологиялық жағдайларда жыныстың атылуы, іліктастардың қарқынды түрде пайда болуы, сілкініс немесе тау соққысы орын алған.

      667. Қазбаларды тау соққысына бейім деген қорытындыны берілген объектте тау соққысы мәселесі бойынша жұмыс орындайтын аттестацияланған ғылыми - зерттеу ұйымы береді.

      668. Тау соққысына бейім және қауіпті шахталарда тау соққысын болжау және болдырмау қызметі ұйымдастырылады.

      669. Тау соққысына бейім және қауіпті шахталарда тау соққысын болжау және болдырмау қызметінің жұмысын бақылау шахтаның техникалық директорымен жүзеге асырылады.

      670. Қазбалардың айналасындағы кен массивінің телімдері дәрежесі бойынша екі дәрежеге бөлінеді: "Қауіпті" және "Қауіпсіз".

      671. "Қауіпті" дәрежесі қазбаның шет жағы бөлігіндегі массивтің тау соққысы болуы мүмкін қуатты жағдайына сәйкес келеді. Қазбаның мұндай телімі соққықауіпсіз жағдайға келтіріледі. Соққықауіпсіз жағдайға келтіру ЖҰЖ бойынша жүзеге асырылады. Қазбаны соққықауіпсіз жағдайға келтіруге дейін кен жұмыстарын жүргізуге және адамдардың жылжуына, алдын алу шараларына байланыстысынан басқаға жол берілмейді.

      672. "Қауіпсіз" дәрежесі соққықауіптілігі жоқ жағдайға сәйкес және соққыға қарсы шаралар жүргізуді талап етпейді. Сонымен қатар соққының қауіптілігіне болжаулар жүргізіледі.

      673. Тау соққыларын болдырмау бойынша шараларды қолдану олардың тиімділігін жергілікті әдіспен бағалау арқылы қоса жүреді.

      674. Тау соққылары бойынша қауіпті қазбалар, сонымен қатар олардың көрінетін жерлері кен жұмыстарының жоспарында осы Қағидалардың 10-қосымшасында келтірілген Таукен жұмыстары жоспарларындағы шартты белгілерге сәйкес көрсетілуі тиіс.

      675. Төмендегілер негізінде, тау соққысына бейім және қауіпті әрбір объектіде барлық болған кен соққы, микросоққы және толқындардың, атылулар, қарқынды іліктас пайда болу және түлеу оқиғаларының, қазбалардың соққыға қауіптілік санатын анықтау нәтижелерінің, тиімділігіне баға беріле отырып таукен соққыларының алдын алу бойынша қабылданған шаралар есепке алынады:

      1) осы Қағидалардың 11-қосымшасына сәйкес нысан бойынша тау соққыларының, микросоққылардың, толқындардың, атылулардың, іліктас пайда болуының және түлеу қарқындылығының есеп журналы;

      2) осы Қағидалардың 12-қосымшасына сәйкес нысан бойынша кен жұмыстарын жүргізу барысындағы зиянды факторларды тіркеу журналы;

      3) осы Қағидалардың 13-қосымшасына сәйкес нысан бойынша алдын алу шараларының тиімділігін болжау және бақылау журналы.

      676. Шахтаның бастығы әрбір тау соққысы және микросоққы оқиғасы туралы уәкілетті ұйымның аумақтық бөліміне дереу хабар береді.

      677. Соққықауіптілігінің сырттай белгісі табылған жағдайда ол жайында диспетчерге немесе кен шеберіне хабар беріледі.

      678. Соққықауіптілік қазбаларының кенжарлары телефон байланысымен қамтамасыз етіледі.

      679. Тау соққылары апатқа жатады және талапқа сай тергеу жүргізіледі.

      680. Микросоққылардың, толқындардың, атылулардың, іліктас пайда болуының және түлеу қарқындылығының ай сайын, ал олардың тәулік бойында бірінші пайда болуында шахтаның техникалық жетекшісі инженерлік қызметімен және уәкілетті ұйымның мемлекеттік инспекторының қатысуымен себептерін табу және онымен күресу шараларын зерттеу мақсатында қарастырады.

      681. Тау соққысының салдарын жою бойынша жұмыстары комиссия төрағасымен, берілген оқиғаны тергеген, тау соққысының ықпалына түскен қазбалардағы соққы қауіптілігінің дәрежесін болжау нәтижесі негізінде беріледі.

      682. Тау соққысының салдарын жою бойынша ЖҰЖ құрылады.

      683. Тау соққысы кезінде жыныстардың (кендердің) лақтырылуы нәтижесінде пайда болған қуыстар жанбайтын және уыттылықсыз материалдармен бекітіледі, бітемеленеді немесе тығындалады. Тау соққысы нәтижесінде пайда болған қуыстарды толтыруға, кен қазбаларын жүргізу процессінде жасырын жұмыстар орындау үшін кесім жасалады.

      684. Тау-тектоникалық соққылардың, тау соққыларының және микросоққылардың барлық жағдайларына осы Қағидалардың 14-қосымшасына сәйкес нысан бойынша кен соққысының карточкалары жасалады, олар шахтада тау соққысы бойынша зерттеу жүргізетін аттестацияланған ұйымға жіберіледі.

      685. Жылдық қорытынды бойынша, шахтада тау соққысы бойынша зерттеу жүргізетін мекеме уәкілетті ұйымға тау - тектоникалық соққылардың, тау соққыларының және микросоққылардың шолу (аналитикалық) мәліметін береді.

      686. Шахта персоналы тау соққысының көріну белгісімен таныстырылады және қауіпсіздік шараларына нұсқау алады.

      687. Жаңа горизонтты жобалау және ашу, жұмыс істейтін шахталардың бар деңгейжиегін қалыпқа келтіру кезінде, оларды тау соққысы бойынша бейім немесе қауіпті қатарына кіргізу кезінде, жобалық және технологиялық құжаттамаға тау соққысын болдырмау бөлімі кіргізіледі.

      688. Жобада тау соққысын жобалауға және алдын алуға арналған аспаптар мен жабдықтар қаралады.

      689. Құрылыс ЖҰЖ-да тау соққысына бейім және қауіпті жыныс (кен) бойынша кен қазбаларын жүргізу кезінде, қазбаның қимасының түрін, уақытша және тұрақты бекітудің түрі мен құрылымы шахтада жүретін бекіту бойынша кепілдемеге сәйкес, сонымен қатар уақытша бекітуі бар қазба телімінің ұзындығына дәйектемелеу жүргізіледі.

      690. Бекіту түрі, тұрақты бекітудің кенжардан қалуы және бекітуді талап ететін қазба ұзындығы, берілген шахтада зерттеу жүргізетін ғылыми – зерттеу, аттестатталған ұйым жасаған технологиялық регламентпен анықталады.

      691. Шахтаны пайдалану және құрылыс кезінде тау соққысының алдын алу шараларының жиыны кен мен жыныстардың барлық түрлерінің физико - механикалық қасиеттерін есепке алып отырып анықталады.

      692. Жұмыс істеп тұрған шахталарда кен жұмыстарын жүргізу кезіндегі жобалық шешімді өзгерту уәкілетті ұйымның аумақтық бөлімшесімен жобалық ұйыммен үйлестіріледі.

      693. Қазымдау жүйесінің тәжірибелі - өнеркәсіптік сынақтары, қазбаны үңгілеу амалдары, тау соққыларын болжау және болдырмау бойынша кен-тәжірибелі жұмыстары жоба бойынша өтеді.

      694. Тау соққыларына бейім және қауіпті шахталарда әр айға кен жұмыстарын жоспарлау кезінде осы Қағидалардың 15-қосымшасына сәйкес болжау карталарын салу негізінде тау соққыларын болжау және болдырмау бойынша жұмыстар қарастырылады.

      "Қауіпті" дәрежелі кен массивті учаскесі анықталған жағдайда кен жұмыстары тау соққыларын болдырмау бойынша алдын алу шаралар өткізгеннен кейін жүргізіледі.

      695. Тау соққысына бейім шахталарда, соққы қауіптілігіне уақтылы жатқызу мақсатында ағымдық болжауы ең жүктемесі көп (ең қызу) телімдерде жобаға сәйкес өткізіледі.

      696. Соққаға қарсы шаралардың параметрін өзгерту және соққықауіптілігінің жоба бойынша қаралған дәрежесінің ағымдық болжауын зерттеу, өнеркәсіп қауіпсіздігі саласында жұмыстар жүргізу құқығына аттестацияланған ұйымның сараптама қорытындысы негізінде жүзеге асырылады.

      697. Қиын кен - геологиялық жағдайларда (қазбаның үлкен тектоникалық бұзушылығы және тереңдігі, қазіргі тектоникалық қозғалыс және аудандардың үлкен сейсмалық белсенділігі, жер бетінің таулы бедері және тау - тектоникалық соққылардың пайда болуы мүмкіндігінің алғы шарты) тау соққылары бойынша қауіпті аймақтарды үздіксіз табу үшін сесмостанциялар құру қаралады.

22. Тау-кен орнын ашу, дайындау және қазу тәртібі

      698. Тау соққысына бейім және қауіпті шахталарда қазу жүйесін ашу, дайындау және анықтауды жобалау кезінде сақталады:

      1) кен орнын шахта алаңдарына бөлу және оны қазу тәртібі кен массасын қолдан келгенше кентіректер құрамай, сүйір бұрышсыз, тазартылыс жұмыс шебінің шығуысыз жоспарлап алуды қамтамасыз етеді;

      2) ашық тазартылыс алаңы бар камералық қазу жүйесін пайдалануды қысқарту;

      3) тазартылыс жұмыс шебінің қасында жүргізіліп жатқан, оның ішінде тіректік қысым аймағында, кен қазбалар санын азайту;

      4) кездесулік және жетулік тазартылыс жұмыс шебінің шектелуі;

      5) тау-кен қазбаларын кен жыныстары массивіндегі ең көп күш - қуат бағыты бойынша артықшылықпен өткізу;

      6) шахта оқпанын, горизонттарын және оқпан маңайындағы жиын қазбаларын орналастыратын орын таңдау соққықауіпсіздігі жоқ немесе қауіпсіздігі төмен жыныстарда жүзеге асырылуы;

      7) тау-кен жұмыстарын қатты кентіректерді қалдырмай артықшылықпен айырылып тазартылу шебімен немесе бір шебті қазумен жүргізу;

      8) массивті түсіріп алу шаралары жоғары концентрациялы күш-қуаттан, массивтің басып озатын жұмыс жасау немесе жұмысты толықтыруды, жергілікті түсіру әдістерін пайдалану арқылы, құрылымның жасанды тиімділігіне жол беріп, толтырым берілген компрессиялық қасиетімен қалыптасады.

      699. Бір - біріне жақын массивті қазу кезінде бірінші қатарда қауіпсіз немесе қауіпі аз массивті алу өткізіледі.

      700. Тау соққысы бойынша қауіпті шахталарда жұмыстар қорғауы бар аймақта жүргізіледі. Қорғалатын аймақтардың шекараларын салу әдістемесі осы Қағидаларға 16-қосымшада келтірілген.

      701. Қорғауы бар аймақтарда кен жұмыстарын соққы қауіпсіздігі жоқ жағдайдағыдай жүргізуге жол беріледі.

      702. Тау соққысына бейім және қауіпті күшті массивті құламалы, көлденең, тік қабатпен (блокпен, таспамен) қазу кезінде бірінші жұмыс істеп тұрған қабат (блок, таспа) соңғыларына қарағанда қорғаныш болып келеді.

      703. Массивтерді қазған кезде, көрші массивтердің қазуына кедергі келтіретін кентіректер қалдырылмайды. Егерде бұл талапты орындау мүмкін болмаса, онда салынған қазбалар орны кентіректердің қазбаларға соққықауіптілігіне әсерін есептей отырып алынады. Салыну орындары жобамен анықталады.

23. Тау жыныстары мен кен массивтер учаскелерінің соққыға
қауіптілігін болжау

      704. Массив учаскесінің соққыға қауіптілігін болжау аймақтық және жергілікті болып бөлінеді. Аймақтық болжау көмегімен шахта алаңындағы соққыға қауіпті аймақтарды айырады.

      Аймақтық болжау көрсеткіштері жобалау, жоспарлау, кен жұмысын жүргізу кезеңінде есептеледі және кен қазбасында жергілікті әдіспен нақтыланады.

      Соққыға қауіптілікті аймақтық болжаудың әдістері осы Қағидаларға 17-қосымшада келтірілген.

      Аймақтық болжау геодинамикалық аймақтау көрсеткіштерінің келесі әдістерін есептей отырып жасалады:

      1) жыныстар мен кендердің барлық түрлерінің мықтылық және деформациялық сипаттама көрсеткіштері бойынша;

      2) геологиялық бағдарлау жұмыстарын жүргізу кезінде жынысөзек материалын талдау негізінде жынысөзекті табақшалау қарқындылығы бойынша;

      3) бақылау көрсеткіштері бойынша кен жыныстар массивтерінің қуатты жағдайын және соққықауіптілігін үздіксіз автоматтандырылған бақылау жүйесін қолдану бойынша;

      4) деформация мен ығысу көлемінің (жылдамдық) өзгеруі бойынша;

      5) аспаппен анықталатын массивтегі қуаттың өзгеруі бойынша;

      6) кен жыныстар массивінің қуатты жағдайын және соққыға қауіптілігін оның блоктық құрылысын болжау картасымен құрылуын ескеріп аналитикалық есеп бойынша;

      7) геодинамикалық полигон мәліметтері бойынша.

      Аймақтық болжау сейсмостанциямен, шахтаның кен соққысын болжау және болдырмау қызметімен жүргізіледі.

      Тау соққысының пайда болуы мүмкін қауіпті кен жынысты массивінің телімдері, әр шахта үшін жоба бойынша анықталады.

      705. Кен жыныстар массиві учаскесінің соққыға қауіптілігін жергілікті болжау, тау соққысын болдырмау шараларының тиімділігін бағалау осы Қағидаларға 18-қосымшаға сәйкес кен жыныстары массиві учаскелерінің соққыға қауіптілігін болжау әдістері негізінде жүргізіледі.

      Соққыға қауіптілігін бағалау әдістермен, шахтаның нақты жағдайларына қолданып әзірленетін әдістермен жүзеге асырылады. Жергілікті болжаудың әдістері мен санаттарын қолдануды ұйым шешеді.

      Соққыға қауіптілігін болжау әдістері және оның кезеңділігі жобамен анықталады.

      706. Тау соққысына бейім шахталарда соққыға қауіптілігін бағалау ең көп артылған телімдерде өткізіледі, оларға жататындар:

      1) аймақтық болжау кезінде табылған қауіпті аймақ;

      2) тазартылу жұмыстарынан тіректік қысым аймағындағы массив учаскелері;

      3) геологиялық бұзылым және жыныстардың қабаттасып жату учаскелері;

      4) кенді және кенсіз кентіректер және массивтің шыққан бөліктері;

      5) жыныстардың литологиялық түрлерінің үйлесіп жатқан аймақтары;

      6) қазбалардың тоғысуы және алдыңғы қазбалар.

      707. Кен - геологиялық және кентехникалық жағдайы өзгеруі кезінде, тау-кен жұмыстарын жүргізу ертеректе "Қауіпті" дәрежесі қойылған жерде немесе соққыға қауіптіліктің сыртқы белгісі пайда болған қазбаларда соққыға қауіптілігін бақылау ағымды өткізіледі. Қазбалардағы бақылаудың ағымдылығы, оның ішінде соққықауіптілігі жоқ жобамен анықталады.

24. Тау-кен қазбаларын соққыға қауіпсіз жағдайға келтіру

      708. Соққыға қауіпті жыныстарда қазбалар өткізу кезінде соққыға қауіптілікті болжау және тау соққысының алдын алу бойынша шаралар тікелей үңгілеу технологиясына кіреді.

      Кен қазбаларын, әр мақсаттағы камераларды және "Қауіпті" санатындағы кен жыныстар массивінің учаскелерін соққыға қауіпсіз жағдайға келтіру жарықшақтық жарылыстың, шығару ұңғымасының, шығару саңылауының, қуысының көмегімен қорғаныш аймағын құру жолымен және келтірілген амалдардың біріктіре отырып жүзеге асырылады.

      Басқа да нақты геологиялық және кентехникалық жағдайларға жасалған амалдарды қолдануға жол беріледі. Амалдарды және олардың көрсеткіштерін таңдау жобамен анықталады.

      709. "Қауіпті" санатты қазбалар учаскелерін соққыға қауіпсіз жағдайға жыныс массивінің шет жақ бөлігінен ені "n", бірақ 2 метрден кем емес қорғау аймағын жасау арқылы келтіреді.

      Тазарту кенжарынларында қорғау аймағының енін нақты геологиялық және кентехникалық жағдайларды ескере отырып, тәжірибелі түрде орнатуға және жобамен регламенттеуге жол беріледі.

      Қорғаныс аймағы, массивтің шеткі (кенжаржанылық) бөліктерінде бұзылған жыныс жолдарын (қабатын) немесе біркелкі саңылауды жасау арқылы, келесі шарттар сақталған жағдайда құралады:

      1) бұзылған жыныстардың жазықтығы (шығару саңылауы) массивтегі көп қуат әрекетінің бағытына перпендикулярлы;

      2) қазбаның ұзындығы (созылуы) бойынша қорғаныс аймағының мөлшері дайындық қазбасында әр жағынан соққыға қауіпті учаскенің ұзындығын кем дегенде 2 метрге және тазартым қазбасында кем дегенде 3 метрге асады.

      710. Кен қазбаларын соққыға қауіпсіз жағдайға келтіру ЖҰЖ бойынша орындалады.

      711. Жарықшақтық жарылыс кезінде келесі талаптар орындалады:

      1) бірнеше шпурларды (ұңғыманы) бір уақытта жарған кезде миллисекундты бәсеңдетумен электр детонаторлары қолданылады;

      2) адамдарды жарылыс жеріне жіберуге жарылыстан кейін 30 минуттан соң жүзеге асырылады;

      3) бір уақытта жарылатын шпурлардың (ұңғымалардың) саны және жарықшақтық көрсеткіштері тәжірибелі жарылыс жолымен және жобаға сәйкес оның тиімділігін бағалау арқылы нақтыланады.

      712. Тау соққысын қоздыруға арналған сілкілемелік жарылыс төлқұжатпен анықталатын қауіпті аймақта адамдар жоқ кезде жасалады. Сілкілемелік жарылыстардың түрлерінің бірі жалпы жарылыс болып табылады.

25. Күрделі және дайындық қазбаларын өткізу және сақтау

      713. Тау соққысына бейім және қауіпті шахталарды жобалау, құру және пайдалану кезінде келесі талаптар сақталады:

      1) оқпандар ірі геологиялық бұзушылықтың әсер ету аймағынан тыс оқпан қабырғаларының арасында 50 метрден кем емес қашықтықпен орналастырылады. Оқпандарды өткізу кезінде, бақылау геологиялық ұңғыма кен жыныстарының және кендердің тау соққысына бейімділігін арнайы анықтаумен оқпанның қимасы маңайында бұрғыланады;

      2) отырмалы, сүйемелі, кергі немесе қорғау типті, құранды, қарнақ бекітпелерді икемді элементтерімен қолданады;

      3) қазбаға полигонды (тұрақты) көлденең қимасының қалыпы беріледі;

      4) шығару саңылауы мен ұңғыманы бұрғылау, саңылауды жарықшақтық немесе жобалық жарылысымен құру;

      5) "Қауіпті" санатының кен қазбаларын тоқтату немесе уақытша пайдаланудан шығару;

      6) технологиялық процесстерді және тау соққысын болдырмау амалдарын кеңістікте және уақыт бойынша регламенттеу;

      7) тазарту жұмыстарынан тіректік қысым аймағында қазба жүргізуге шек қою;

      8) қазба трассасы бойынша соққықауіптілігі болжауын жүргізу және соққыға қарсы шаралардың тиімділігін бақылау.

      714. Камераларды қоса алғанда, негізгі жазық және ылдималы қазбалар оқпан маңайындағы аулаларда түртілмеген массивтің ең көп жазық қуаты бағытында көрсетіледі.

      715. Таукен-тектоникалық соққылары болған шахталарда қазбаларды өткізу және сақтау, келесі шаралар орындалған жағдайда жүзеге асырылады:

      1) төбе жыныстырының және беткейлердің құлауына жол бермейтін қазбаны бекіту, тұрақты жоба құру, шығару саңылауы мен ұңғыманы бұрғылау, айналма жарылыс (осының қасында бекітудің отырмалы типіне басымдылық беріледі);

      2) "Қауіпті" санатының қазбаларын соққыға қауіпсіз жағдайға келтіру;

      3) геологиялық бұзылу ықпал ететін аймақтарда қазбаны бекіту (бекіту отырмалы элементі бар ұдайы бекітпемен жасалады);

      4) бекітпе типі, тұрақты бекітпенің кенжардан қалуы және бекітуді талап ететін қазба учаскесінің ұзындығы жобамен анықталады.

      716. Кен денесінде дайындық қазбасы тіректік қысымның тазартым жұмыстарынан тыс аймақта жүргізіледі. Тазартым жұмыс аймағынан рұқсат етілген қашықтық жобамен анықталады. Жобалау кезінде бұл қашықтық, соның ішінде жатқан беткейінде де, 40 метрден кем емес шамада қабылданады.

      717. Қазбаның полигоналды (шатырлы) пішіні кезінде бұрыштың (шатырдың) ұшы қазбаның бұзылуына (атылуы, қабыршықтануы) тән жеріне орналастырылады.

      718. Оқпанды тереңдету мен үңгілеу кезінде күнделікті бекітудің кенжардан оқпанның бір диаметрінен көп емес қалуына жол беріледі. Дәл оқпаннан қазбаны үңгілеу оқпанда уақытша немесе күнделікті бекітпе құрғаннан кейін өткізіледі.

      719. Тау соққысына бейім және қауіпті учаскелерде кенжарлар арасындағы қашықтығы 15 метр аралықпен екі қазбаның түйісімі бір кенжармен жүргізіледі, басқа кенжар тоқтатылады. Түйісім кезінде пайда болған кентірек "Қауіпті" санаты кезінде барлық алаң бойынша қауіпсіз жағдайға келтіріледі.

      720. Қазбаның көлденең қиысуы тік немесе өзіне жақын бұрыштан өтеді. Қазбаның өту кезектігі жоба бойынша анықталады.

      721. "Қауіпті" санатты учаскелерде оқпанды тереңдету мен үңгілеу кезінде алдыңғы қатардағы шығару саңылауларын саңылау жазықтары ең көп горизонтты қуаттың бағытына көлденең орналасатын есеппен қолданылады.

      Оқпандар тау соққысына қауіпті жыныстарда орналасқан кезде, жобамен орнатылған тереңдіктен оқпан қабырғасындағы қуаттың концентрациясы қауіпсіз жағдайға төмендетілуін қамтамасыз ететін шаралар жобаланады және орындалады. Тау соққыларын болдырмайтын шаралар оқпанда тұрақты бекітулер құрғанға дейін өткізіледі.

      Тау соққысын болдырмайтын шаралар ұйымның ұйымның техникалық басшысымен бекітіледі.

      722. "Қауіпті" санатты учаскелерде камералар мен үлкен қиысу қазбаларын өткізу кезінде алдыңғы шығару саңылауымен қазбаның кенжар қасындағы кеңістігінің төбесі мен беткейлеріне икемді элементтерімен ұзартылған қарнақ бекітпесі қолданылады.

      Бекітпе элементтерінің көрсеткіштері жобамен анықталады.

      723. "Қауіпті" санатты үлкен қимасының көлденең қазбасын үңгілеуді жоғарға қабатты алдын ала соққықауіпсіз жағдайға келтіріліп бірінші кезекпен алып кезеңмен өткізу ұсынылады.

26. Тазарту жұмыстары

      724. Тау соққысына бейім және қауіпті учаскелердің блогында (панелінде) тазарту жұмыстары жоба бойынша жүргізіледі.

      725. Тау соққысына бейім және қауіпті телімдердің тазарту жұмыстары бойынша жобасында мына талаптар сақталады:

      1) қорғаныс кен шоғырларын немесе қабаттарын бірінші кезекті қазу;

      2) тазарту жұмысы аймағының жалпы дамуы қазылынды кеңістіктен алдыңғы қатардағы қазбалар мен кентіректердің саны ең аз массивке қарай бағытталып өткізіледі. Кентіректерді қолдану керек кезде олардың қауіпсіздігі жасанды икемділік құру, қуаттылықтың деңгейін азайту, саңылаулар жасау және алдын алу шаралар жасау арқылы қамтамасыз етіледі.

      3) тазартылым кенжары алдыңғы қатардағы қазбаға немесе қазылынды кеңістікке L қашықтығынан бастап (тіректік қысым аймағының өлшемі) тақалған кезде, соққыға қауіптілігі дәрежесінің болжауын алдыңғы қатардағы қазбада қалай өткізілсе, жылжып келе жатқан кенжар жағынан да солай өткізіледі;

      4) алдыңғы қатардағы қазбалар "Қауіпті" санаты кезінде соққыға қауіпсіз жағдайға n көлеміне келтіріледі, ал тазартылым кенжар жағынан n+b көлеміне;

      5) тазартылым кенжар мен алдыңғы қатардағы қазба (қазылынды кеңістік) арасындағы кентіректердің ені, соған байланысты барлық аймақ бойынша оларды соққыға қауіпсіз жағдайға келтіру керектігі жобамен анықталады;

      6) блоктарда эллипс жобасында кесілген саңылаулар қолданылады, эллипстің ұзын осі ең көп көлденең қуаттылық әрекет бағытында басымдырақ болып орналасқан.

      726. Қазбалардағы тау-кен жұмыстары атқылау және іліктастардың пайда болуының қарқындылығы басылғаннан кейін өткізіледі.

      Тазартым кенжарында кенді (жынысты) жинау қашықтан басқарылатын тиеу машиналарымен немесе шөміштің алдыңғы шеткі жағынан немесе тиеуіш органынан 4 метрге жақын емес қылып қорғаныс қоршауымен жабдықталған машинистің кабинасымен жүргізіледі.

      Ескерту. 726-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      727. Тау соққысына бейім және қауіпті кенорнын қазбалау кезінде, тазартылым жұмыс аймағының шахта алаңында (телімде), сондай-ақ жалпы кен орны бойынша жоспарлап жылжыту қараыстырылады.

      728. Үлкен кен денелерін (шоғырларда) қазу кезінде еріксіз қабатты құлату жүйесімен блоктардың астын қорғау үшін кенді алдын ала уатқаннан кейін жеткізу және шығару қазбасын үңгілеу қолданылады.

      729. Жақындатылған соққыға қауіпті кен денелерін қазу кезінде, қорғау ретінде ең созылған және жазылымы бойынша құлауы бойынша тексерілген кен денесін пайдаланып, бірінші кезектегі қазу қазылынды кеңістікте кентіректер қалдырмай өткізіледі. Егер кенорнындағы барлық кен шоғырлары қазбаланып жатқан этаж аймағында шамалы созылса, онда озып қорғаныс алуы кейбір жақын орналасқан шоғыр немесе қорғау аймағы жабық қабатын кезекпен қазбалау қамтамасыз етіледі.

      730. Қорғау шоғырын қазбалау кезінде кенсіз аймақтар ұңғымалардың қатарын, қорғаныс кен шоғырымен қатар бір жазықтықта үңгіленген, жарықшақтық жарылыс көмегімен бұзылады.

      731. Үлкен кен денелерін қазылынды кеңістік толтырымымен қабаттап қазбалау жүйесі кезінде кен шоғырының төбесі (табаны) бойынша қорғаныс қабатын алдын ала қазымдау немесе массивті үлкен диаметрлі 15 метрден көп емес ұңғымалармен тиімділігін арнайы бағалаумен шығару жүзеге асырылады.

      732. Қорғаныс кен денесін (қабатын) озып қазымдаудың тазарту қазбаларын қорғау үшін созылуы бойынша одан қорғалатын кен денесіне (қабатына) дейінгі норма бойынша қашықтықтан кем емес.

      733. Күрт құлама үлкен кен денелерін қазбалау үшін бірқалыпты этажды немесе этажастылық еріксіз құлатудың кенді уатумен қысылған ортада өткізу ұсынылады.

      734. Қорғаныссыз аймақтарды кен денелерін қазбалау кезінде тазарту жұмыстар аймағының қазылынды кеңістікке, сонымен қатар өрлеме бойынша жылжуын қолдануға жол берілмейді.

      735. Күрт құлайтын орташа кен денелерін қазбалау кезінде этажастылық құлату жүйесін немесе этажастылық қуақаздардың (қияқаздардың) этажастылық қазбалармен төмендеу тәртібімен, қататын қоспалары бар қазылынды кеңістіктің толтырымымен, кенді шеттетіп шығару қолданылады.

      Қабатты құлату жүйесін қолданған кезінде тазарт жұмыстарын шоғыр ортасынан шеттеріне немесе жалпы аймақпен бір шетінен екінші шетіне жүргізуге жол беретін аула дайындалады.

      736. Төмен және бейімді кен денелерін қазбалау басымды түрде шоғырлау жүйесімен немесе қазылынды кеңістіктің соққыға қауіпті кентіректерді қалдырмай құлатуымен жүзеге асырылуы тиіс.

      737. Кен денелерін қазбалау кезінде тазарту жұмыс аймағының жылжуы басымдық түрде соққөықауіптілігі, сынуы, тектоникалық бұзылулар, қуаттылықтың шоғырлануы жоғары аймақтардан жүзеге асырылады. Бұл аймақтар алдын ала соққықауіпсіз жағдайға келтіріледі және бірінші кезекте қазбаланады.

27. Тау соққысын болжау және болдырмау қызметі

      738. Тау соққысын болжау және болдырмау қызметінің жұмысы ұйымның техникалық басшысы бекіткен жоспарға сәйкес жүзеге асырылады.

      739. Тау соққысын болжау және болдырмау қызметінің бастығы болып тау соққыларына бейім және қауіпті шахталарда кем дегенде үш жыл жерасты жұмыс тәжірибесі бар, тау-кен ісінің маманы тағайындалады.

      Ескерту. 739-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      740. Тау соққысын болжау және болдырмау қызметі бастығының жазбаша өкімі жерасты кен жұмыстарын қауіпсіз жүргізуді қамтамасыз ететін барлық учаскелер мен қызмет басшылары үшін міндетті.

      741. Кен жыныстары массивінің қуатты жағдайын үздіксіз болжау және бақылаудың сейсмостанция жүйесін құру кезінде осы станцияларға қызмет көрсететін персонал таукен соққысын болжау және алдын алу қызметінің штатына кіреді.

      742. Тау соққысын болжау және болдырмау қызметінің міндеті қазба учаскелерінің соққыға қауіптілігін болжау және тау соққысының алдын алу, тау соққыларының алдын алу бойынша орындалған шаралардың тиімділігін бағалау, тау соққыларының пайда болу себептерін анықтау, олардың алдын алу бойынша іс-шараларды әзірлеу болып табылады.

      Тау соққысын болжау және болдырмау қызметімен келесілер жүзеге асырылады:

      1) соққыға қауіпті учаскелерді анықтау мақсатында шахта алаңдарының соққыға қауіптілігіне аймақтық болжау жүргізу және кен жұмыстарын қауіпсіз жүргізу бойынша шаралар әзірлеу;

      2) осы Қағидалардың және жоба талаптарының сақталуын бақылауды жүргізу;

      3) тау соққысын болдырмау бойынша жобалар әзірлеу, кен-тәжірибе жұмыстарын жүргізу, тау соққыларын болжау және алдын алудың жаңа әдістерін сынау және енгізу;

      4) жиналған тәжірибені қорыту;

      5) тау соққысын болжау және алдын алу мәселесі бойынша зерттеулерге қатысу, технологиялық регламентке сәйкес ғылыми ұйымдармен, соның ішінде сесмостанциямен қарым-қатынастарды жүзеге асыру;

      6) тау соққысы мәселесі бойынша құжаттама жүргізу;

      7) кен жұмыстары мен ашу жобаларына, кенорнын дайындау мен қазбалауға күнтізбелі және перспективтік жоспар әзірлеуге қатысу;

      8) блоктар (панелдер) қазбалауға жоба және тау соққысына бейім және қауіпті телімдерде қазбалар жүргізуге төлқұжаттар құруға қатысу;

      9) тау соққысының алдын алу бойынша шаралардың орындалуын бақылауды жүргізу;

      10) үлгілер мен массивтерде тау жынысы мен кендердің, олардың әлеуетті энергия жинауына бейімділігін және морт бұзылуын сипаттайтын механикалық, физикалық, құрылымдық және сипаттамаларын анықтау бойынша жұмыстар орындау;

      11) шиленіп-деформацияланған жағдайы, соққықауіптілігі белгісі және тау соққысы, кен жынысының механикалық және физикалық қасиеті, тау қысымы жоғары аймақтарда кен жынысының тәртіп ерекшелігі, тау соққысының алдын алу бойынша пайдаланған шараларының тиімділігі, соққықауіпті телімдерде кен жұмыстарын қауіпсіз жүргізу бойынша шараларды уақтылы әзірлеу және енгізу туралы ақпарат жинау және талдау;

      12) өлшеу станция жобаларын құруға, оларды жабдықтауға және бақылау жүргізуге қатысу;

      13) соққықауіпті кенорнын қауіпсіз қазбалау мәселесі бойынша ұсынысты зерделеу. Талдау нәтижесін пайдалану бойынша шаралар әзірлеу;

      14) аспаптардың түзулігін, пайдаланудың дұрыстығын және ағымдағы жөнделуін тексеру, бақылау.

      743. Тау соққысын болжау және болдырмау қызметі шахтаның маркшейдерлік және геологиялық қызметімен қарым-қатынаста жұмыс істейді. Шахтаның техникалық басшысының өкімі бойынша жұмыстың бөлек түрлерін, тау соққыларын болдау және болдырмау қызметінің мақсаты мен міндетін орындау үшін көрсетілген учаскелер мен бөлімдер өткізеді.

28. Тау соққысына бейім және қауіпті кенорнында кен жұмыстарын
қауіпсіз жүргізу бойынша жоба бөліміне қойылатын өнеркәсіп
қауіпсіздігі талаптары

      744. Тау соққысына бейім және қауіпті кенорнында кен жұмыстарын қауіпсіз жүргізу бойынша жоба бөлімі аңдатпаны, кіріспені, жалпы ережелерді, кен жынысы және кен қазбаларының массивінің учаскелерінің соққыға қауіптілігін болжау әдістерін, оларды соққыға қауіпсіз жағдайға келтіруді қамтуы тиіс.

      745. "Кіріспе" бөлімі кенорнының қысқаша геологиялық және кентехникалық сипаттамасын, оның ерекшеліктерін, жетіп зерттелген тереңдіктерін, ашылулар мен қазбаларын, кен жұмыстарының дамуының келешегін, тектоникалық сипаттамасын, геодинамикалық аудандандыру нәтижесін, блоктық құрылу мен жарылуды, қозғалмаған массивтің қуатты жағдайын, тіректік қысым аймағының мөлшері туралы мәліметтерді құрауы тиіс.

      746. "Кіріспе" бөлімінде жыныстың соққыға қауіптілігі, кен орны тау соққысы бойынша бейімді және қауіпті санатына жатқызылған кен жұмыстарының тереңдігі туралы мәліметтер келтіріледі.

      747. "Жалпы ережелер" бөлімінде соққыға қауіптілігін болжау және бақылау бойынша адамдардың міндеттері көрсетіле отырып, тау соққысының алдын алу шараларын жүзеге асыру және олардың тиімділігін бақылау бойынша жұмыс ұйымдастыру көрсетіледі.

      Тау соққысының, геодинамикалық құбылыстардың, шахтаның геологиялық шарт және қазба технологиясының ерекшелігін көрсететін сипаттамасы.

      748. "Ашу тәртібі, қазбалардың алу учаскелері мен блоктарын алуға дайындау" бөлімінде кен жұмыстарын, алаңдық қазбаларының бағыты мен орналасуын, алу телімдері мен блоктарын реттеп қазбалау бойынша, басып озу қорғаныс алуын пайдалану және кен жынысы массивінің соққыға қауіптілігін азайту бойынша аймақтық және жергілікті шараларды перспективтік жоспарлау бойынша ұсыныстар беріледі.

      749. "Тау жынысы мен кен массиві учаскелерінің соққыға қауіптілігін болжау" бөлімінде мыналар көрсетіледі:

      1) жұмыс орындайтын адамдар мен құрылымдылық бөлімшелер, жұмыс ұйымдастыру, есеп беру, функциялар;

      2) тау жынысы массиві мен кен учаскелерін соққықауіптілігі бойынша жіктеу;

      3) болжау жүргізу орындары мен ағымдылығы;

      4) соққыға қауіптілікті болжаудың әдістері мен техникалық құралы (соққыға қауіптілік дәрежесін номограммамен анықтау);

      5) кен жынысы массивінің учаскелері мен кен қазбаларының соққыға қауіптілігін алдын алу бойынша шаралардың тиімділігін бақылау және болжау бойынша жұмысты іске асыру бойынша негізгі ұсыныстар;

      6) құжаттама жүргізу және болжау нәтижесі туралы хабарлау тәртібі;

      7) соққыға қауіптілігін болжау бойынша жұмыс жүргізген кезде қауіпсіздік шаралары.

      750. "Кен қазбаларын соққыға қауіпсіз жағдайға келтіру" бөлімінде келтіру әдісі мен олардың параметрі көрсетіледі. Жұмыс ұйымдастыру мен орындаушылар, құжаттама жүргізу тәртібі, тиімділік өлшемі және оны бағалау әдісі, технологиялық ерекшеліктер және кен қазбалары мен кен жыныс массиві учаскелерін соққыға қауіпсіз жағдайға келтіру бойынша жұмыстарды жүзеге асыру үшін техникалық құралдар, осы жұмыстарды орындау кезіндегі қауіпсіздік шаралары көрсетіледі.

      751. "Кен жүргізу және сақтау бөлімінде" мыналар көрсетіледі:

      1) қазбаларды соққыға қауіпті жағдайда өткізу және сақтау кезіндегі тау соққысының алдын алу шаралар тізімі;

      2) қауіпсіздік шаралары, тау соққысының алдын алу шараларын жүзеге асыру бойынша жұмыс ұйымдастыру және ерекшеліктері.

      752. Жоба нұсқауы түзетіледі және ғылыми зерттеу арқылы алынған нәтижесі және тау жұмыстарын жүргізу тәжірибесін қорыту негізінде толықтырылады.

4-кіші бөлім. Газ режимінде жұмыс істейтін шахталарда
өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету
29. Жалпы ережелер

      753. Газ режимі жағдайындағы жерасты жұмыстарымен байланысты персонал ұйымның техникалық басшысы бекіткен бағдарлама бойынша шахталық газ анықтағыштардың көмегімен газ өлшемін жүргізуге оқытылады.

      Газ бойынша қауіпті шахталарға жанғыш және улы газдар табылған шахталар жатады.

      Қазбалар мен құрылыстардың жанғыш және улы газдардың кіруі бойынша қауіптілігінің аймағы мен дәрежесін бағалауды, құрамына техникалық басшы, бас маркшейдер, бас геолог, шахтаның шаң-желдету қызметінің басшысы және өнеркәсіп қауіпсіздігі саласында жұмыс жүргізу құқығына аттестацияланған ұйымның мамандары кіретін комиссия, геолого-маркшейдерлік құжаттама негізінде жүргізеді.

      Жанғыш және улы газдардың енуі бойынша қазбалар мен құрылыстардың қауіптілік аумағын және дәрежесін бағалау геологиялық-маркшейдерлік құжаттаманың негізінде құрамында техникалық басшы, бас маркшейдер, бас геолог, шахтаның шаң-желдетіс қызметінің бастығы және ұйымның өнеркәсіптік қауіпсіздік саласында жұмыс жүргізу құқығына аттестатталған мамандары бар комиссиямен жыл сайын жүргізіледі.

      Қазбалар мен құрылыстардың газ қауіптілігін бағалаудың қорытындысы он күннің ішінде жобалау және техникалық қызметтердің мәліметіне жеткізіледі.

      Ескерту. 753-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      754. Газ шахталарында тоқсанына бір рет телімдердің жанғыш және улы газ жиналуы бойынша қауіпті кен қазбаларының тізбегі құрастырылады және шахтаның техникалық басшысымен бекітіледі.

      Геологиялық және кентехнологиялық жағдайлары өзгерген жағдайда көрсетілген қазбалар телімдерінің тізіміне бір тәулік ішінде түзетулер мен толықтырулар енгізіледі.

      755. Кен жұмыстары жоспарына (берілген горизонттағы жағдай көрсетілумен) жанғыш және улы газ шығару бойынша қауіпті тектоникалық бұзылу аймақтары геологозерттеу, құрғатым, газсыздандыру ұңғымалар, жанғыш және улы газ (сүйір бұрыштанған, шайырлы жыныстар, органикалық қалдықтар қосылған жыныстар, ертеректе қазылған телімдер мен қазбалар кеңістігі) жиналуы немесе шығуы мүмкін орындар салынады.

      Аймақтар ұйымның техникалық басшысының шешімімен белгіленеді.

      Газ бойынша қауіпті қазба аймағына 30 метрге жақындаған кезде шахтаның геологиялық-маркшейдерлік қызметтері шахтаның техникалық басшысын және шаңжелдеткіш қызметінің бастығын ескертеді.

      Бұл жағдайларда 30 метр қашықтықтан жұмыстар ЖҰЖ бойынша жүргізіледі, онда тереңдігі 5 метрден кем емес кем дегенде үш озыңқы ұңғыманы бұрғылау қарастырылады.

30. Шахталарда газ тәртібін орнату

      756. Шахтада газ тәртібі орнатылады:

      1) кенорнын қазу жобасымен –геологиялық көрсеткіштер болған кезде;

      2) кен жұмыстарын жүргізу процесінде жанғыш және улы газдар табылған кезде немесе объектті пайдалануда – шахта әкімшілігі уәкілетті ұйым мен мекемеге хабарлау бойынша, шахтаның жобасын қайта қарау (түзету) уақыты газ тәртібі орналасуына байланысты қарастырылады.

      757. Кен орнының ерекшелік жағдайын есепке ала отырып, қазбалардың газдануының алдын алу, жерасты және жер бетіндегі имараттарға бекітілмеген ұңғымалардан, отыру саңылауларынан, кен жыныс массиві жазығының тектоникалық және техногендік бұзылуынан жанғыш газдары кіруі бойынша шаралар әзірленеді, әр шахта үшін ұйымның техникалық басшысының уәкілетті ұйыммен келісе отырып бекітіледі.

31. Желдету ұйымы және қазбаның газдануының алдын алу бойынша
шаралар

      758. Бас желдету желдеткіші тоқтаған жағдайда, желдеткіш бұзылғанда телімдерде жұмыс тоқтатылады, адамдар таза ауаға шығарылады, электржабдықтардан күш - қуат алынады және өздігінен жүретін жабдықтардың қозғалтқыштары сөндіріледі.

      Желдетудің дұрыс тәртібі жөнге келгеннен кейін және газ өлшемін өткізіп шахтаның техникалық басшысы рұқсаты бойынша жұмысты қайтадан бастауға жол беріледі.

      759. Тұйық қазбаларды желдету былай жүзеге асырылады, олардан шыққан ауа тазартылым және тұйық қазбаларға бармайды.

      Жанғыш және улы газ шығуы жоқ кезінде тұйық қазбалардың екіден көп емесін кезектетіп желдетуге жол беріледі.

      Құрылып жатқан шахталарда және шахталардың жаңа деңгейжиегін дайындау кезінде ұйымның техникалық басшысының рұқсатымен уәкілетті ұйыммен келісу бойынша қазбаға шығатын ауаны жұмыс істеп тұрған горизонттың таза ауасымен қосып шығаруға, шығатын ауада жанғыш және улы газдары жоқ болғанда ғана жол беріледі.

      760. Ауа толқынын жүйеге келтіруді шаңжелдету қызметінің бастығының нұсқауы бойынша ғана өткізуге жол беріледі.

      761. Шахта газанықтағышымен кен қазбасының атмосферасында 0,5 пайыз және одан да көп жанғыш газдары (метан + сутегі) немесе улы газдың шектік рұқсатты шоғырламасынан көп болып табылған кезде, өлшем өткізуші дереу бұл қазбада жұмысты тоқтатады, одан адамдарды шығарады, электрэнергияны сөндіреді, іштен жану қозғалтқыштарын сөндіреді және диспетчерге немесе кен шеберіне хабар береді.

      Қазбадағы жұмыстар шахтаның техникалық басшысының рұқсатымен ғана жаңадан басталады.

      762. Газдардың табылуы туралы әр оқиғаны шахтаның техникалық жетекшісі ұйым басшылығына хабар береді.

      Жанғыш және улы газдардың табылуы осы Қағидалардың 19-қосымшасына сәйкес нысан бойынша Газ құрамын өлшеу және газдануды есепке алу журналына тіркеледі, оны шаң желдету қызметі жүргізеді.

      763. Қазбаларды газдан тазарту бойынша шаралар мынаны қарастырады:

      1) электржабдықтары мен электр тармақтарынан күш- қуаттың алынуы және қазбаларда шығатын ауа толқыны жүретін жерлерден жану көздерін жою;

      2) газдан тазарту кезіндегі ауа толқыны шығып жылжитын қазбаларға адамдардың тақалуы мүмкін орындарда (таза ауада) посттар мен тыйым салатын белгілерді қою;

      3) газдан тазарту әдісі мен тәртібін таңдау;

      4) қазбаны газдан тазартылуын және ауаның таза толқынын бақылау. Шығатын және таза ауа қосылатын жердің газ шоғырлануы: жанғыш газы - 1 пайыздан көп емес, улы газдар – шектік рұқсатты шоғырламадан;

      5) қазбаларды газдан тазартқаннан кейін онда адамдарды түсіруден бұрын тексеру.

      764. Қазбаны газсыздандыру бақылау тұлғасының көмегімен учаскенің бөлім бастығының қызметінен төмен емес АҚҚ қатысуымен жүргізіледі.

      765. Жұмыс істемейтін тұйық қазбалар жергілікті желдету желдеткіші көмегімен желдетіледі немесе тегіс немесе торлы далдамен, онда адамдардың кіруіне жол бермей, бөлінеді.

      Далдаланған қазбаларда оларды желдетіп ауа құрамын белгіленген шамаға келтірілгенде ғана жұмысты жаңадан бастауға жол беріледі.

      766. Далдаларды ашу және жабылған қазбаларды газдан тазарту АҚҚ күштерімен өткізіледі. Бұл қазбалардың атмосферасында жанғыш газдары 2 пайыздан көп және улы газдарының шектік рұқсатты шоғырламадан көп болған жағдайда, оларды газдан тазарту шахтаның техникалық басшысы бекіткен шараларға сәйкес өткізіледі.

      Далдаланған қазбаларда оларды желдетіп ауа құрамын белгіленген шамаға келтірілгеннен кейін жұмысты жаңадан бастауға жол беріледі

      767. Газдың орын ауыстыруы нәтижесінде газдануы бойынша қауіпті қатарына жататын қазбалар мен имараттардағы жанғыш газдар (метан, сутегі) құрамын бақылау әр тоқсан сайын шахтаның техникалық басшысымен бекітілетін кестеге сәйкес жүзеге асырылады. Кестелер АҚҚ жіберіледі.

32. Кеніш атмосферасының жағдайын бақылау

      768. Газ шахтасында шаң-желдетіс қызметін басқаруды газ бойынша қауіпті шахтада жер астында жұмыс істеген өтілі 3 жылдан кем емес адам жүзеге асырады.

      Ескерту. 768-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      769. Жанғыш және улы газдар шоғырын өлшеу, сонымен қатар, жару жұмыстары барысында, телім бақылау адамдарымен немесе газөлшеушілермен, ауысымда екі реттен кем болмай өткізіледі.

      770. Кеніш атмосферасында жанғыш немесе улы газдар құрамын өлшеу ағымдылығы:

      1) аталған ауысымда әрекет ететін тұйық қазбаларда, осы қазбалардың алдыңғы ұңғымасының сағасында - ауысымына екі реттен кем емес, соның ауысымдағы жұмыс басталар алдында бір өлшем;

      2) бүкілшахталық жабығу есебімен горизонттағы желдетумен қамтамасыз еткенге дейін және өрлеме қазбаларын комбайнмен өткізу кезінде - ауысымда үш реттен кем емес, соның ішінде ауысым басында және аяғында;

      3) желдетілмейтін қазбаларды бөлетін далдалар алдында – тәулігіне бір реттен кем емес.

      Жанғыш немесе улы газ шығып немесе шоғырланатын басқа орындарға да бақылау, соның ішінде газдаң қабаттап шоғырлануы мүмкіндігіне және олардың алдын алу мен жою шаралары қарастырылады.

      771. Алдағы және геологиялық зерттеу ұңғымаларын бұрғылау кезінде газ құрамын өлшеу ұңғыманың қасында оның аузынан 10 сантиметрден көп емес арақашықтықтан өткізіледі.

      772. Өлшеу қорытындысы тақтаға кіргізіледі. Сол күні олар осы Қағидаларға 19-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Газ құрамын өлшеу және газдануды есепке алу журналына енгізіледі және шахтаның шаң-желдету қызметі бастығымен және сәйкес телімнің бастығымен қол қойылады.

      773. Жанғыш және улы газдар құрамын өлшеу орны және ағымдылығы, сонымен қатар бұл өлшеулердің нәтижесін жазатын тақта орнату орны ай сайын шахтаның шаң-желдету қызметі бастығымен анықталады және шахтаның техникалық басшысымен бекітіледі.

      774. Кен қазбаларында судың пайда болып немесе аяқ астынан көбейген кезінде осы қазбалардың атмосферасында жанғыш немесе улы газдардың құрамы өлшенеді.

      775. Кеніштің ауасының сапалы құрамын лабораториялық талдау арқылы (оның ішінде жанғыш және улы газдарға), оның горизонттар, қанаттар, блоктар және қазбалар бойынша дұрыс таралғанын айына бір реттен кем емес тексеру өткізіледі.

33. Іштен жану қозғалтқышы бар машина мен электр жабдықтарды
пайдалану

      776. Газ шахталарында тұйық қазбаларда және ауаның шығу толқыны бар қазбаларда электр жабдығы жарылысқа қауіпсіздік жағдайда қолданылады.

      777. Жарылысқа қауіпсіз электр жабдығы шахтаға түсіру алдында тексеріледі.

      778. Электржабдықтарды қазбаларда ашуға оны сөндіргеннен кейін және қазба атмосферасында жанғыш газдың жоқтығына алдын ала өлшеу жүргізгеннен кейін жол беріледі.

      779. Жарылысқа қауіпсыз электржабдықты жөндеу рұқсаты бар персоналмен жүзеге асырылады.

      780. Шахтада қолданатын жеке жарықтанудың барлық шамдары жарылыс қорғауының деңгейі реттеу пунктінен төмен емес жарылыстан қорғау деңгейіне ие және беру алдында пломбаланады.

      Оларды шахтада ашуға жол берілмейді.

      781. Лақтырыстар мен суфляр бойынша қауіпсіз шахталардың тұйық қазбаларында түйіспе тоқарбаларын қолдануға:

      1) желдеткіш тоқтаған кезде оның тоқтауын қамтамасыз ететін, жергілікті желдету желдеткіші бар тұйық қазбаның байланыс желісін блоктауды;

      2) байланыс сымының кенжар төсінен 15 метрден артық жақындатпай ілінуін;

      3) тоқарбаның қазбаға әрбір рет кіруі алдында кенжар атмосферасында жанғыш газдың құрамын өлшеуді қамтамасыз еткенде рұқсат етіледі.

      782. Бүкіл шахталық торығу есебімен желдетілетін қазбаларда, сонымен қатар шахтаның лақтыру мен суфляр бойынша қауіпсіз тұйық қазбаларында, уәкілетті ұйымның келісімімен жарылысқауіпсіз орындауда іштен жану қозғалтқышы бар машиналарды пайдалануға жол беріледі, келесі талаптарды сақтаған жағдайда:

      1) қазба атмосферасындағы жанғыш және улы газ құрмын өлшеу ауысымда үш реттен кем емес аусымды бақылайтын адаммен немеесе газ өлшеушілермен және әр 2 сағат сайын звеньевойлармен, аға жұмыскерлермен немеме өздігінен жүретін машина машинистерімен өткізіледі;

      2) АКВ - 2П, "Азот" тағы басқа да ұқсас аппаратура көмегімен бұл қазбаларға берілетін ауа мөлшерін бақылау үнемі өткізіледі. Егерде желдеткіш құбыршегінде ауа жылдамдығы бұл аппаратурамен өлшеуге рұқсат етілгеннен асып тұрса, онда ауа мөлшері шаң-желдету қызметі жұмыскерлерімен аспаптық өлшеу арқылы он күнде екі реттен кем емес анықталады. Өлшеулер қазба кесіндісінде тік телімде кенжар төсінен 20 - 25 метрде желдеткіш бағытының жолы бойынша өткізіледі.

      783. Тұйық қазбаларда жарылысқа қауіпсіз орындаудағы электржабдықты және дизельді жабдықты жанғыш газдың құрамын автоматты бақылауды қолдану кезінде пайдалануға жол беріледі.

      784. Тұйық қазбада, егер онда жарылысқауіпсіз жағдайда орындалған электровоздар немесе дизельді машиналар (дизелі сөндірулі бұрғыларынан басқа) тұрса, сонымен қатар байланыс сымынан күш - қуатты алғанға дейін шпурларды, ұңғымаларды бұрғылауға және жарылыс жұмыстарын жүргізуге жол берілмейді.

      785. Шахталарда газ пайда болуын зерделеу бойынша, оларды болжалау және жанғыш, улы газдардың шоғырлануы мүмкін орындарын аттестацияланған ұйымдарды тартып анықтау жұмыстары жүргізіледі.

      786. Әрекеттегі газ жағдайы өзгергенде шахтаның іс-шаралары қайта қарастырылады.

34. Үңгілеу және тазарту жұмыстары

      787. Өрлемені үңгілеу кезінде ортасы бойынша жоғарыда жатқан горизонт қазбасына оның эжектер аузына орналастыру бойынша ұңғыма үңгіленеді. Бөлек жағдайда бұндай қазбаның жоқ уәкілетті ұйыммен келісіп жұмыстың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін шаралар әзірленеді.

      Шахтаның техникалық басшысының рұқсатымен алдыңғы ұңғыманы алдын ала бұрғылаусыз блоктарды тазартылып алуға дайындау кезінде биіктігі (ұзындығы) 10 метрден көп емес қазба үңгілеуге жол беріледі, егер бұл қазбаларда немесе олардың қасында жанғыш және улы газдар шыққан оқиға орын алмаған жағдайда.

      788. Өрлеме қазбаларын өткізу кезінде кенжардағы атмосфераның құрамында жанғыш және улы газдың бар - жоғын алыстан бақылау жүргізіледі. Бақылау адамдарды кенжарға түсірмей тұрып өткізіледі.

      789. Өрлемеде жұмыс атқаратын адамдардың газанықтағыштары болады және атмосферада жанғыш және улы газдың барлығын ауысымда төрт реттен кем емес бақылау жүргізеді, соның ішінде бұрғылау жұмыстарының басында және соңында.

      790. Ұзындығы 10 метрден асатын тұйық қазбалар үздіксіз айдамалы режимде жергілікті желдету желдеткішімен желдетіледі. Комбайнмен үңгілеу кезінде ұйымның техникалық басшысының рұқсатымен, егерде қазба атмосферасына жанғыш және улы газ шығуы жоқ болса, айдамалы - сору (құрамалау) әдісі бойынша және соруы автоматты түрде айдамалы режимге ауысуымен оларды желдетуге жол беріледі.

      791. Әрбір жергілікті желдету желдеткіштерінде тақта орнатылады, оған қазбаның желдеткіш орнатылған жерінде ауаның нақты жұмсалуы, желдеткіштің нақты өндірістілігі, кенжардың тұйық қазбасында берілген желдеткіш жабдығымен өткізілетін ауаның есеп бойынша және нақты жұмсалуы, жарылыс жұмысынан кейін қазбаны желдету уақыты, толтырылған күні және тақтаны толтырған адамның қолы қойылып жазылады.

      792. Жергілікті желдету желдеткіштері тоқтаған кезде олармен желдетіліп жатқан тұйық қазбаларда орналасқан электржабдығынан күш - қуаттың сөнуін қамтамасыз ететін, блокировкалары болады.

35. Жарылыс жұмыстары

      793. Жарылыс жұмыстарын қорғаныссыз жарылыс заттармен (көмір пласттары мен пропласттары және лақтыру қауіпті пласттарда жарылыс жұмыстарынан басқа) өткізуге электрдетонатор көмегімен жүргізуге жол беріледі. Сонымен қатар шахтада пайдалану үшін уәкілетті ұйыммен рұқсат етілген, газ бойынша қауіпті жарылыс құралдары пайдаланады.

      Шпурлар мен ұңғымаларды әр оқтау, оларды жару алдында және жарылыстан кейін кенжарды қарау кезінде, бақылаушы адам жанғыш және улы газдардың шоғырлануына өлшеу жүргізеді.

      Жарылыс жұмыстарын құрамында тең немесе асатын: кенжарларда олардан 20 м қашықтықтағы жанындағы қазбаларда, сонымен қатар шебер - жарушының тығылған жерінде улы газдардың шектік рұқсатты шоғырлама, жанғыш газдардың (метан + сутегі) – 0,5 % газ болған кезде орындауға жол берілмейді.

      Шебер - жарушы тығылған орындағы көрсетілген газ шоғырлануын өлшеу электржару жүйесін жарылыс құралына әрбір қосу алдында өткізіледі.

      794. Тұйық қазбаларда жарылыс жұмыстары ауысым аралық үзілісте өткізіледі.

      Мекеменің техникалық басшысының жазбаша рұқсаты бойынша жарылыс жұмыстарын ауысым уақытында қазбаны жылдам үңгілеу кезінде, сонымен қатар кенжардың циклдың арғы жағына 1 м көп емес жылжуына жол бермейтін тұрақсыз жыныстарда қазбаларды үңгілеуге, қосымша қауіпсіздік шараларын орындау бойынша өткізуге жол беріледі.

      795. Кеннің кептелуін жою бойынша жарылыс жұмыстарын бекітілген циклограммаға сәйкес, қазбаларда ауысым бойы жарылғыш зат сыртқы оқтауымен екінші мәрте уату арқылы, бүкілшахталық торығу есебімен желдетілетін жанғыш және улы газдардың шығуы жоқ кезде өткізуге жол беріледі.

36. Отты жұмыстар

      796. Бүкілшахталық торығу есебімен желдетілетін қазбаларда пісіру және газжалынды жұмыстарды жүргізуге жанғыш немесе улы газ шығуының жоқ кезінде ғана жол беріледі. Бұл жұмыстар жұмысқа рұқсат бойынша, пісіру және газжалынды жұмыстарын өндіру бойынша талаптарға сәйкес өткізіледі.

      Пісіру және газжалынды жұмыс өндіру орнында әр сағат сайын кеніш атмосферасында жанғыш және улы газдардың бар - жоғын анықталады.

      797. Апатты жағдайларда учаске механигінің тікелей басшылық етуімен және АҚҚ респираторшысының қатысуымен.шахтаның техникалық басшысының жазбаша рұқсаты бойынша пісіру және газжалынды жұмыстарды жергілікті желдету желдеткішімен желдетілетін қазбаларда өткізуге жол беріледі.

      798. Қазба атмосферасында жанғыш және улы газдары табылған немесе жергілікті желдету желдеткіші тоқтаған жағдайда онда пісіру және газжалынды жұмыстар дереу тоқтатылады.

      799. Тұйық кен қазбасында пісіру және газжалынды жұмыстарын жүргізу кезінде онда қалған жұмыстарды өндіруге жол берілмейді.

      Пісіру және газжалынды жұмыстарын аяқтаған соң жұмыс жасалған орын бақылаушы адамның немесе арнайы жіберілген инструкциядан өткен адамның назарында 2 сағат бойы болуы керек.

      Жерасты қазбаларда және оқпандарда (шурфтарда) отты жұмыстарын электропісіргішпен жасау қажет.

      Ацетилен, пропанбутан және жанғыш газдарды қолданатын газ пісіргішпен жұмыс істеуге жол берілмейді.

      Керосинмен кескішпен жұмыс істеуге әркезде техникалық жетекші рұқсат береді. Керосинмен кескішті қолданып отты жұмыс жүргізгенде келесі талаптар орындалуы қажет:

      1) керосинмен кескіштер:

      құбыршек үзілген жағдайда шығатын тесікті бітеуге арналған жабылып қалатын қақпақпен;

      оттегі құбыршегіне қайтара соққыны болдырмайтын қақпақпен;

      ішкі диаметрлері керосин үшін 6,3 миллиметр, оттегі үшін 9 миллиметр және ұзындығы 10-12 метр газбен дәнекерлеуге және металлды кесуге арналған резеңке құбыршектермен жабдықталады. Құбыршек бүтін, жалғасулары және суртқы бетінде жарықтары жоқ. Жеңдердің бөшке мен кескіге қосылатын жерінде екі еселік бекітпе болуы қажет;

      2) бөшкелерді толтыру тек жер бетінде, және отты жұмыстарды жүргізудің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жауапты адамның қатысуымен жүзеге асырылуы керек;

      3) керосинмен кескіш бөшкенің монометрі оны механикалық ақаулардан сақтайтын қосымша темір қақпақпен қорғалады;

      4) бөшке мен керосин келетін құбыршек 1,0 мегаПаскаль (10 шаршы сантиметрге килограмм-күш) гидравликалық қысыммен беріктікке сыналды, нәтижелері журналға жазылады.

      Қайтадан сынау әрбір 6 айдан кейін жасалады. Кері қақпақтың техникалық жағдайын тексеру оны әрбір жұмысқа қосқан кезде жүргізіледі;

      5) жұмыс кезінде бөшке от көзінен 5 м жерде болуы шарт. Бұл шартты орындау мүмкін болмаған жағдайда, бөшкенің алдына жанбайтын заттан жасалған экран қойылады.

      Отты жұмыстарды келесі жағдайда жүргізуге болмайды:

      отты жұмыстар кезінде пайда болатын жанудың қалдықтары түсетін қазбаларда адамдар болған жағдайда;

      ағаш бекіткісі бар және жер бетіне шығатын тік және еңкіш қазбаларда.

      Келесі жұмыстарды жүргізуге жол берілмейді:

      аккумуляторлы электр тасымалдағыштары бар электр гараждарында батарейлерді зарядтаған кезде және зарядтағаннан кейін 30 минут ішінде отты жұмыстарды жүргізуге;

      электр тасымалдағышты әкетудің түйісу сымынан электр дәнекерлеу жұмыстарын жүргізуге.

37. Геологиялық барлау ұңғымаларын бұрғылау

      800. Геологиялық барлау, пайдалану және қосымша ұңғымаларды жер бетінен және кен қазбаларынан бұрғылау, газ лақтыруларының (атқымалардың) алдын алу бойынша, ашық от болдырмайтын және ауа құрамын бақылайтын шаралары қарастырылған жобаға сәйкес өткізіледі.

      801. Геологиялық зерттеу және пайдалану және қосалқы ұңғымаларды бұрғылау алыстан басқарылып жүзеге асырылады. Бұрғыланып жатқан ұңғыма оқпанында адамдардың болуына жол берілмейді.

      802. Ұңғыма қасында жанғыш және улы газдар құрамын өлшеу жұмыс ауысымының әрбір 2 сағатынан кем емес бұрғылау жұмысшысымен бұрғылау кезінде, бақылаушы адамымен – бұрғылаудың алдында нәтижесін журналға жазып жүзеге асырылады.

      803. Ұңғымадан газ шыққан кезде бұрғылау тоқтатылады, электроэнергия сөндіріледі, қазбада бұрғылау станогының қасында газ құрамын өлшеу өткізіледі. Кейінгі шаралар осы Қағидалардың 763 – 766 тармақтарына сәйкес қазбаларды газдан тазарту туралы шараларына сәйкес орындалады.

      804. Бұрғылау біткеннен кейін ұңғымалар геологиялық картаға, тілігіне және кен жұмысының жоспарына енгізіледі және сапалы бітеледі. Газдың ауысуы бойынша қауіпті және қатерлі аймақтарда орналасқан ұңғымаларға осы Қағидалардың талаптарына сәйкес бақылау ұйымдастырылады.

5-кіші бөлім. Радиациялы қауіпті өндіріс қатарына енгізілген
шахталарда өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету

      805. Радиациялы - қауіпті факторы бар екендігі анықталған шахталар радиациялы - қауіпті өндірістерге жатады. Шахталарды радиациялы - қауіпті өндіріске жатқызу ұйым әкімшілігімен уәкілетті ұйымның санитарлық қадағалауымен бірге кеніш атмосферасының радиоактивті ластануы жағдайын тексеру нәтижесі және радиациялық жағдайды бағалау негізінде жүзеге асырылады.

      806. Радиациялы қауіпті өндіріс қатарына енгізілген шахталарда өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарына сәйкес әкімшілікпен әзірленген және бекітілген ұйымдастыру - техникалық шараларының кешені жүзеге асырылады.

      807. Шахтаның кеніш атмосферасының радиоактивті ластану дәрежесін табу мақсатында радиациялық жағдайды тексеру уәкілетті ұйыммен және санитарлы қадағалау ұйымымен келісіп үш жылда бір реттен кем емес уақытында өткізіледі.

      808. Шахта әкімшілігі жыл сайын радиациялық қауіпсіздік бойынша шаралар құрады, олар мынаны қамтамасыз етеді:

      1) персоналды сыртқы және ішкі сәулелеуден қорғайды;

      2) негізгі радиациялы-қауіпті іштен сәулелену факторын араластыру үшін шахтаға жеткілікті мөлшердегі ауаны жіберу – кеніш атмосферасында (жасырын энергия бойынша) екінші кезектегі радон өнімдерін әр жұмыс орнында;

      3) желдететін қазбаларда және тегіс шахтада құрамында радон бар ауаның болу уақытын көпке қысқарту;

      4) шахтаның жұмыс аймағында радонның желдету жағына шығуын қысқарту;

      5) ауаның және жабдық үстінің, жұмыс орындарының дұрыс пайдалану кезінде ластануына жол бермеу және жөндеу жұмысын жүргізу.

      809. Шахтаның жұмыс орындарында және адам болатын аймақтарында, санитарлық қадағалау ұйымымен келістіріліп, нәтиже журналында тіркелумен радиациялық қадағалау жүргізіледі. Радиациялық қадағалау орнатады:

      1) жұмыс орындарында және жұмыс жүргізетін шектес аймақтарында радиациялық - қауіпті дәрежелерін;

      2) радиациялық жағдайдың шектік шамаға сәйкестігі;

      3) жоғары радиациялық қауіптіліктің негізгі көздерін табу және бағалау;

      4) жер бетінде және жерастында жұмыс істейтін адамдарға радиациялық қауіпті фактор жиынының әсерінің дәрежесі;

      5) қоршаған ортаны радиоактивті заттармен ластану дәрежесі және шахта орналасқан ауданда тұратын адамдарға радиациялық фактор әсерінің дәрежесін бағалау.

      810. Радиациялық қауіпті өндіріске жататын шахтаға жұмысқа түсетін персонал бекітілген бағдарлама бойынша қосымша оқытылады және білімі тексеріледі.

      811. Радиациялық қауіптілігі жоғары шахталарды құру және пайдалану бойынша жобалар, жұмыс жүргізу кезінде ауа ауыстырудың ең тиімділігін мынадай жолмен қарастырады:

      1) кенорнын кен денелерін тазартып алуға аулалық дайындықпен пайдалануға ашу және дайындау әрекетінің оңтайлығы. Кен дайындығын пайдалану жобамен негізделеді;

      2) шахта ауласын кері тәртіппен қазбалау – ауа шығаратын оқпаннан ауа беретінге қарай;

      3) қазу жүйесін пайдаланудың артықшылығы, радонның және оның көмекші өнімдерінің кен атмосферасына ең төмен шығуын қамтамасыз етеді және кен қазбаларын желдетудің ең қолайлы жағдайлары.

      812. Радиациялық қауіптілігі жоғары шахталарды желдету желдетудің айдама әдісімен жүргізіледі. Желдетудің құранды және сорма әдістері уәкілетті ұйымның келісуімен жүргізіледі. Шахталарда жұмыс орындарын (телімдерді, блоктарды, камераларды, кенжарларды) тізбектік желдетуге жол берілмейді.

      813. Үнемі жұмыс орындарын шахтаның, горизонттың, үңгілеу кенжарының, блоктың (камераның) ауасының шығу ағымына ұйымдастыруға жол берілмейді. Астамшылық жағдайда ғана ауаның шығу ағымына үнемі жұмыс орындары ұйымдастырылуы мүмкін, адамдардың радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін шаралар қолданған жағдайда ғана.

      814. Шахталарда горизонттарды, телімдерді, блоктарды (камераларды) олардың қазбалануы бойынша оқшаулау жүргізіледі. Шахтадан шығатын ауа ағымы атмосфераға тек қана диффузор арқылы жоғарыға бағытталған ағыммен беріледі.

      815. Радиациялық аясы жоғары шахталарда демалу мүшелерін шаңнан және радиоактивтік аэрозольден қорғау үшін барлық жерасты персоналы респираторлармен қамтамасыз етіледі, ал кен ауасының температурасының 26 градус Цельсиядан жоғары болған кезде және адамға ауыр жүктеме түскен кезде клапанды респираторымен қамтамасыз етіледі.

      816. Жерасты қазбаларында шахта сулары кеніш сужиғыштарына жабық жыралары немеесе арнайы құбыршек бойынша жіберіледі және кенді қайта өңдеу бойынша технологиялық процесінде молынан пайдаланады.

      Шахта суларын жер бетіне санитарлық қадағалау ұйымымен келіспей тастауға жол берілмейді.

      817. Кен жабдықтары жөндеуге жіберілуден бұрын дозиметриялық бақылаудан өтеді және радиоактивті ластану табылған кезде оған дезактивация жүргізіледі. Жабдық темір - терсекке өткізілуден бұрын дезактивациялауға жатады. Жөнедеуге жіберілетін және темір - терсекке өткізілетін жабдықтың үстіндегі гамма - сәулеленуінің экспозициялық дозасының қуаттылығы сағатына 50 микрорентгеннен көп болмайды. Шахта жабдығының дезактивациясын арнайы қатты жабуы бар алаңда және суы ыдысқа ағатын жерде өткізу керек. Жуатын суды жер бетіне ағызуға жол берілмейді.

      818. Шахтаның негізгі өндіріс алаңының айналасына санитарлық - қорғау алаңы орналасады, оның мөлшері жобамен анықталады.

      819. Радиациялық қауіпті өндіріске жататын шахта персоналы денесінің тазалығы радиометриялық бақылаудан өтеді. Персоналдың арнайы киімдерін жуу жетісіне бір реттен кем емес өткізіледі.

      820. Жердің радиоактивтік аясы жоғары шахтаны жою, өндірістік қызметі нәтижесі бұзылғанда рекультивацияға жатады. Санитарлық-гигиеналық рекультивация жобаға сәйкес өткізіледі, жобалау ұйымымен әзірленіп, санқадағалау, уәкілетті ұйымдарымен келістірілген.

6-кіші бөлім. Қазба тереңдігі 60 метрге, өндірістік қуаттылығы
жылына 30 мың тонна кен массасына және пайдалану мерзімі 2
жылға дейінгі шахталарда өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету

      821. Қазба тереңдігі 60 метрге дейінгі, өндірістік қуаттылығы жылына 30 мың тонна кен массаға дейін және пайдалану мерзімі 2 жылға дейінгі шахталар үшін осы Қағидалардың төмендегілерден басқа барлық талаптары қолданылады:

      1) 101, 130, 390, 888, 1085, 1128, 1129 (2), 3) және 17) тармақшалары), 1136 (1) тармақшасы), 1434 тармақтарының талаптары;

      2) 848-тармақтың ауаны қазбалардан опырылым мен құлату арқылы шығару бөлігіндегі талаптары;

      3) 881-тармақтың бас желдету қондырғысында қосалқы қозғалтқыштың бар болуы бөлігіндегі талаптары;

      4) 882-тармақтың бас және көмекші желдеткіш қондырғыларды шығын өлшеумен жабдықтау бөлігіндегі талаптары;

      5) 1495-тармақтың шамханалардың ағаш құрылымдары сылақпен қапталып немесе отқорғау бояуымен жабылған жағдайда шамханаларды жанбайтын бөлмелерде орнату туралы талаптары.

      822. Ұйымның басшысымен бекітілген өртке қарсы іс-шараларды өткізген жағдайда (өрт өтпейтін жабу, өрт сөндірудің қосымша құралдары) 1534, 1536, 1565-тармақтарының (жерасты қоймаларын ұйымдастыру бөлігінде), 1569, 1570, 1571, 1579, 1590, 1591-тармақтарының талаптарынан ауытқуларға жол беріледі.

      823. 1678-тармақтарының талаптарынан ауытқуға жол беріледі.

7-кіші бөлім. Жерасты қазбаларын желдету кезінде өнеркәсіптік
қауіпсіздікті қамтамасыз ету
38. Кеніш ауасы

      824. Шахталар газсыз және газды болып бөлінеді, олардан метан, сутегі, күкіртсутегі, жарылыс бойынша қауіпті сульфид шаңы бөлінеді.

      825. Адам бар немесе адам болатын қазбалардың ауасында оттектің құрамы 20 пайыздан кем емес (мөлшері бойынша). Кеніш ауасында жұмыс орындарында көмірқышқыл газдың құрамы 0,5 пайыздан көп болмауы керек; шахтаның шығу ағыны жалпы қазбаларда – 0,75 пайыз және опырылым бойынша қазбаларды өткізу және жөнге келтіру кезінде – 1 пайыз.

      826. Жұмыс істейтін жерасты қазбаларында улы газ (бу) құрамы осы Қағидаларға 20-қосымшада көрсетілген шекті рұқсат етілген шоғырланудан аспайды.

      827. Жарылыстың улы өнімдерінің сұйылуын тексерген кезде 1 литр азот қышқылын 6,5 литр көміртек тотығуына, 1 литр күкірт газын – 4,5 литр көміртек тотығуына және 1 литр күкірт сутегін – 2,4 литр көміртегіне тең деп қабылдау керек.

      828. Қазбаларды желдетуге керек ауа мөлшері, бір уақытта жерастында жұмыс істеп жатқан адам санының көптігімен есептеледі; көмірқышқыл газ, улы және жанғыш газдары, шаңдар, жарылыс жұмыстарын өндіргенде пайда болатын улы газдар бойынша, іштен жану қозғалтқышы бар жабдықтар пайдаланған кезде шығатын газдардың зиянды жиыны бойынша, ауа қозғалуының жылдамдығының аз болғаны бойынша, соған байланысты жоғарыда көсетілген шартты есептеген кезде пайда болатын ауаның көп мөлшері есепке алынады.

      829. Ауа мөлшері адам санына байланысты есептеледі, бірақ ауысымда жұмыс істеп жатқан адам санының ең көп санын есептегенде бір адамға минутына 6 метр кубтан кем емес.

      830. Жарылыс жұмыстарын өндірген кезде телімдерге керек ауа мөлшері, сонымен қатар шахтаға керек ауа мөлшері жарылыстың улы өнімдерінің мөлшеріне байланысты анықталады, бір мезгілде жарылған жарылыс заттарының мөлшерімен анықталады, 1 килограмм жарылыс заттарын жарған кезде орташа мөлшермен 40 литр көміртек тотығуы пайда болады, соның ішінде азот тотығуы.

      Есеп үшін бір уақытта жарылатын жарылғыш заттың ең көп мөлшері алынады:

      1) ауысым аралық 2 сағаттық үзілісте және жарылыс жұмыстарын үзілістің басында 30 минут ішінде өткізгенде ауысым аралық үзілісте пайдаланатын ЖЗ барлық мөлшері. Ауысым бойы пайдаланатын жарылғыш заттың мөлшері (екінші уату, бөлек қазбаларды үңгілеу), берілген шығынға қосылмайды, егерде бұл мөлшер жоғарыда көрсетілген есеп үшін аз болса және бұл есеп бойынша осы параграфтың 2 тармақшасына сәйкес есеп жүргізілмесе;

      2) жарылғыш заттың ең көп мөлшері ауысым бойы екінші уату (жалпы уату қазбалау жүйесі) және қазбаны үңгілеу үшін жұмсалатын жағдайда, есеп үшін 6-7 сағаттық ауысымда ауысым бойы пайдаланатын жарылыс заттарының 1/3 мөлшері, егерде жарылғыш заттың бұл бөлшегі ауысым аралық үзілісте пайдаланатыннан көп болса.

      831. Ауаның пайдалану мөлшерін қолданатын жарылғыш заттардың газдану шамасын есепке ала отырып анықтауға жол беріледі, оның кейбір кенжарларға және қазбаларға есептеу жолымен кейін оны қосып телімдерге, қанаттарға, горизонттарға және шахтаға тағайындаумен ағып кетуін, дұрыс таратылмауын есепке ала отырып, егерде бұл жобамен қаралған болса. Берілген есептер жарылу жұмыстарын жүргізген кезде ауа - депрессиялық сурет нәтижесімен және жарылғыш заттың газдануы бойынша түзетіледі.

      832. Жарылыс жұмыстары жүргізілетін әрбір кенжарға берілетін ауа мөлшері былай қабылданады, берілген кенжарға жұмыскерлердің түсу кезінде жарылыстан пайда болған улы өнімдер 0,008 пайыздан кем емес мөлшермен сұйылтылуы керек көміртек тотығуының мөлшерлеу есебіне келген кезде бұл сұйылту 30 минуттан көп емес уақытта жетеді; кенжарды улы газдан босатуға керек уақыт пен ауа мөлшері талдаумен тексеріледі. Жұмыскерлер түскеннен кейін 2 сағаттан кем емес уақытта ауа жарылыс орнына жіберіледі жарылыстан кейін жұмыскерлерді кенжарға жібермей тұрып жіберген мөлшерде.

      833. Шахталарда тазартылым жұмыстары тәулігіне бір немесе екі ауысым бойынша жүргізілетін жағдайларда, тазартылым кенжарын жарылыс жұмыстарынан кейін желдетудің тәртібі мен ұзақтығы, желдетудің жалпы үлгісін және шахтада жұмыс ұйымдастыруды есепке ала отырып, улы газдардың құрамын санитарлық нормаға жеткізіп жобамен анықталады.

      834. Тау-кен қазбаларын жалпы жарылысқа дайындау және өткізгеннен кейін желдету жарылыс жұмыстары кезіндегі қолданыстағы қауіпсіздік нормаларының талаптарын қадағалау арқылы жалпы жарылыс жобасына сәйкес жүзеге асырылады.

      Ескерту. 834-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      835. Радиациялық қауіпті өндіріске жататын шахтаның кен қазбаларын желдетуге керек ауа мөлшері радиоактивтік заттардың жасырын энергиясын есепке ала отырып есептеледі.

      836. Ауа келетін ағымы бар оқпан мен штольняларда калориферлі жабдық орнатылады, ауа температурасын калорифер каналының оқпанмен (штольнямен) тоғысуынан 5 метр жерде + 2 градус Цельсиядан кем емес қылып ұстап тұратын.

      Шахтаға берілетін ауа температурасының жылуы жобамен анықталады. Шашылу кенорнын қазбалау кезінде және жынысты жасанды қатыру оқпанын өткізгенде ауаны жылыту керектігі және шамасы геологиялық және кентехнологиялық жағдайға байланысты орнатылады.

      837. 20 градус Цельсияға дейінгі температурадағы тазартылым кенжарындағы ауа жылжуының жылдамдығы секундына 0,5 метр, дайындау және тілім қазбаларында - секундына 0,25 метрден кем емес, оқпан жүргізу кезінде - секундына 0,15 метрден кем емес.

      Ауа жылжуының жылдамдығының келесі шамадан көп болуына жол берілмейді:

      1) тазартылым және дайындау қазбаларында - секундына 4 метр;

      2) квершлагтарда, желдету және бас тасымалдық қуақаздарында, күрделі еңістерде - секундына 8 метр;

      3) басқа қазбаларда - секундына 6 метр;

      4) ауа көпірлерінде (кроссингтерде) және бас желдеткіш қуақаздарда - секундына 10 метр;

      5) адам және жүк түсіріп-көтеретін оқпандарда - секундына 8 метр;

      6) тек қана жүк көтеріп түсіретін оқпандарда - секундына 12 метр;

      7) апат жағдайларда адамдарды көтеруге арналған көтергіш жабдықтармен жабдықталған оқпандарда және оқпандарды тексеруге арналған желдеткіш камераларында - секундына 15 метр;

      8) желдеткіш ұңғымаларда және баспалдақтары жоқ өрлемелерде ауа ағымының жылдамдығы шектелмейді.

      838. Дайындау, тазарту және жұмыс істейтін қазбалардағы ауаның температурасы 26 градус Цельсиядан көп емес. 26 градус Цельсиядан көп температура кезінде оны төмендетуге арнайы шаралар қолданылады.

      839. Оқпандарда жөндеу жұмыстарын жүргізу және адамдардың баспалдақ бөлімімен жүруге ауаның жылдамдығы секундына 8 метрден көп емес болған жағдайда ғана жол беріледі.

      840. Камералық-стобтық жүйемен қазбалау кезінде және ауа жылдамдығы секундына 0,15 метрден кем емес болып қамтамасыз етілетін ені 5 метрден көп кенжарға ең төмен ауа жылдамдығы секундына 0,5 метр тазартылым кенжарына жатпайды.

      841. 20 градус Цельсиядан көп температурадаға ауа жылдамдығы жобамен анықталады.

39. Жалпы талаптар

      842. Барлық шахталар тұрақты желдетумен жабдықталады. Қазбаларды жергілікті желдету желдеткішімен 10 метрге дейін қысымды әдіспен желдету кезінде, желдету құбырларының кенжардан қалуына жол беріледі.

      Жергілікті желдету желдеткішін автоматты бақылау құралы болмаған жағдайда, оқытылған адамдар қызмет көрсетеді.

      Жобалау кезінде кен қазбаларын, блоктарды, шоғырларды, панельдерді тиімді желдетуге жағдай жасайтын кенорнын ашу схемасы қарастырылады.

      843. Қазбаларда жұмыс кезінде осы Қағидалармен орнатылған улы газ табылған кезде немесе ауа спасының шамаға қарсы төмендеген кезінде, сонымен қатар желдету бұзылған кезде осы қазбалардағы адамдар таза ауаға шығарылады.

      Желдетілмейтін қазбалар торлы қалқамен жабылады. Жабылған қазбалардағы жұмысты қайта бастауға ауаның құрамын орнатылған шамаға жеткізгеннен кейін ғана жол беріледі.

      Жарылыс жұмыстарынан кейін желдетілетін қазбалар "Кіріс жабық, кенжар желдетіліп жатыр" деген жазуы бар алдын алу дабылымен қоршалады.

      844. Тәуелсіз желдетілетін шақталарды бір желдету жүйесіне біріктіру аттестацияланған кәсіпорынның жобасы бойынша жүзеге асырылады. Бір желдету жүйесіне біріктірілген шақталарға біріктірілген шаң - желдету қызметінен қызмет көрсетіледі және бір ғана АЖЖ болады.

      Тәуелсіз желдетілетін және бір желдету жүйесіне біріктірілмеген екі шақтаны біріктіретін қазбаларда жарылысқа төзімді отқа төзгіш далдалар орналастырылады. Қатпарлардың орналасу орны мен конструкциясы жобамен анықталады.

      845. Аккумулятор батареясын зарядтау камералары мен жарылғыш заттар қоймалары таза ауаның бөлек ағынымен желдетіледі. Олардан шыққан ауа ағынын таза ауа ағыны бар қазбаларға жіберуге жол берілмейді.

      Зарядтау камераларын бөлек желдетусіз тағайындау келесі шарттарда кәсіпорынның техникалық басшысының рұқсатымен жүзеге асырылады:

      1) ілектіру салмағы 5 тоннаға дейінгі электровоздың үштен аспайтын аккумуляторлық батареяларын немесе қалыпты типтегі бір батареяны бір мезгілде зарядтау;

      2) осындай камералардан басқа қазбаларға келетін ауа ағынында сутегінің мөлшері, батарея зарядынан сутегінің ең жоғары мөлшердегі шығуы кезінде 0,5 пайыздан аспайтын болғанда;

      3) құрамында сутегінің болуын анықтау үшін ауаны жүйелі түрде сараптаудан өткізуде.

      Барлық машиналық және трансформаторлық камералар таза ауа ағынымен желдетіледі; ұзындығы 6 метрге дейінгі камераларды, олардың торлы есікпен жабдықталған кірісінің ені 1,5 метрден кем емес болғанда диффузия есебінен желдетуге болады.

      846. Тік немесе көлденең бір ғана шақта оқпанын бір мезгілде ауа ағынының шығысы мен кірісі үшін пайдалануға болмайды.

      Рұқсат етілу жағдайлары тек оқпан мен қазбаны басқа оқпанмен немесе желдетудің біріктірілу жеріне дейін жүргізілуі үшін қарастырылады. Бұл жағдайларда оқпанда сәйкесінше диаметрлі желдету құбырлары орналастырылады.

      847. Ауаның қозғалысы кезінде оның кездейсоқ ағысын болдырмау үшін мынадай шаралар қолданылады:

      1) желдету және кен қазбаларының технологиясы мақсаттары үшін пайдаланылмайтын ауа өткізбейтін қатпарлармен оқшаулау;

      2) пайдалы қазбаларды төсем кентірегін қалдырмай қазымдау кезінде ауа өткізбеуге кепілдік беретін, бос жыныс немесе кенмен жабумен әкету қазбалары үстіндегі құрылғы;

      3) шығыс және кіріс ағысы бар қазбалар арасында желдету жалғастырғыштарын тұрғызу.

      Осындай шаралар ескірген қазбаларда да ауаның кездейсоқ ағысын болдырмау үшін де қолданылады.

      848. Таза ауаны жұмыс барысындағы дайындау және тазарту кенжарларына жіберуге, олардан ауаны үйінділер мен опырылу арқылы шығаруға жол берілмейді.

      Бұл талап апатты жою бойынша уақытша жұмыстар кезінде қарастырылмайды.

      849. Шақтаның желдетілуі жеке блоктар мен камералар жалпышахталық депрессия есебінен бір - біріне тәуелсіз желдетіліп, кейбір блоктар мен камералар жалпы схемадан қалған блоктар, камералар мен телімдер желдетілуін бұзбай ажыратылады.

      Екіден аспайтын тазарту камераларды (блоктарды, лаваларды) бірінен соң бірін желдетуге рұқсат етіледі, бұл кезде екінші камерада ауа құрамының сапалы болуы қамтамасыз етіледі (қосымша таза ауа ағысы, су себу, су тұманын жасау).

      Кен өндіру жерлерін камералық, камера - столб жүйесі бойынша, қабатпен опырылу, тығыздалатын толтырым төменгі қабаттық қазып алумен өндірген кезде тазарту кенжарларды жергілікті желдету желдеткіштерімен желдетуге болады.

      850. Газсыз шақталарда жұмыс барысындағы қазбалардың 10 метрге дейінгі түптерін диффузия есебінен желдетуге рұқсат етіледі.

40. Газ немесе шаң бойынша қауіпті шахталарды желдету

      851. Атмосферасында жанатын газдар (метан + сутегі) 0,5 пайыз және одан жоғары болатын, немесе улы газдардың мөлшері шекті рұқсат етілу шамасынан жоғары болатын қазбаларда барлық жұмыстар тоқтатылады, адамдар таза ауа ағысына шығарылып, электр энергиясы берілмейді, іштен жану двигательдері тоқтатылады және газдан босату шаралары жасалынады. Мұндай қазбаларды желдету үшін қажетті ауа мөлшерін анықтау кезінде 1 метр куб сутегіні 2 метр куб метанға эквивалентті етіп қабылдау қажет.

      Қазбадағы жұмыстар техникалық жетекшінің рұқсатымен қайта жалғасады.

      852. Газ шығару және суфлярлар бөлу қауіптілігі бар қабаттар немесе учаскелерді өндіретін шахталарға берілетін ауа мөлшері жалпы шығыстық ағындағы жанатын газдардың (метан + сутегі) 0,5 пайыздан аспайтын, бірақ, тау - кен массасының орташа тәуліктік өндірісінің 1 метр кубына минутына 2,1 метр кубтан кем болмауын қамтамасыз етуі тиіс.

      853. Күкірт кеніштерінің шахталары газ (күкіртті сутегі) бен шаңның құрамына қарай қалыпты жұмыс режимімен улы газ және шаң бойынша қауіпсіз, улы газдар бойынша қауіпті және шаңныің жарылуы бойынша қауіпті болып бөлінеді.

      Улы газдар мен шаң бойынша қауіпті емес күкіртті шахталарға құрамында күкірттің орташа өңделуі 12 пайыздан кем болатын шахталар жатады.

      Улы газдар бойынша қауіпті болатын күкіртті шахталар үшін негізгі және дайындау қазбаларын ұңғылау кезінде алға кететін (5-10 метрге дейін) бұрғылауды қолдану, құрамында ерітілген күкірт сутегі болған жағдайда, жабық науалар немесе құбырларда шахталық суларды шығару, шахтаға түсіру кезінде барлық адамдарды оқшауланған өздігінен қорғау құралдарымен қамтамасыз ету бойынша талаптар міндетті болып табылады.

      Шаң жарылысы бойынша қауіпті күкіртті шахталар кендегі күкірттің орташа құрамына байланысты екі топқа бөлінеді, I топ – 12-ден 18 пайызға дейін, II топ – 18 пайыздан жоғары.

      Шаң жарылысы бойынша қауіпті шахталар үшін

      1) I топтағы шахталар үшін - қазбалардың қабырғаларынан күкіртті шаңды шаю және жарылыс жұмыстары алдында кенжарды сумен бүрку;

      2) II топтағы шахталар үшін - кенжарды сумен бүрку, қазба қабырғаларынан жүйелі түрде күкірт шаңын шаю және жарылыс бойынша қауіпсіз болатын электр қондырғыларын пайдалану талаптары міндетті болып табылады.

      Күкірттік шаң бойынша қауіпті болатын шахталарда кеніш жолдары үшін балласт инертті жыныстан ғана қолданылады.

      Күкіртті шахтаның әрбір кенжары үшін шахтаның техникалық басшысы шпурлардың орналасу сызбасын және жарылыс заттары зарядының шекті шамасын бекітеді.

      Жарылғыш заттарды бос кеңістіктер мен жарықтарға оқтауға жол берілмейді.

1-параграф. Сульфидті шаңның жарылысын ескерту

      854. Талаптар кеннің құрамында пириттің мөлшері 65 пайыздан асатын шахталарға тиісті.

      Сульфид кендерінің жарылысқа қауіптілік деңгейі жекелеген қазбаларға белгіленеді.

      855. Сульфид шаңының жарылысына қауіпті қазбалар екі топқа бөлінеді:

      1-ші топқа кендегі пириттің мөлшері 35 пайыздан асатын, М.М. Протодьяконов шәкілі бойынша қаттылық коэффициенті 16-дан аспайтын таужыныстар бойынша өтілген қазбалар жатады;

      2-ші топқа кендегі пириттің мөлшері 35 пайыздан асатын, М.М. Протодьяконов шәкілі бойынша қаттылық коэффициенті 16-дан асатын таужыныстар бойынша өтілген қазбалар жатады;

      856. Жарылысқа қауіпті қазбалардың тізімін (қай топ екені көрсетіледі) ай сайын техникалық жетеші бекітеді.

      857. Екінші топқа сонымен қатар шаңның жарылысы орын алған қазбалар жатқызылады.

      858. Істеп тұрған және жоспардағы кенжарлардың (қазбалардың) қауіптілігін бағалау мен оларды жарылысқа қауіптілік санатына жатқызу, шахтаның геологиялық қызметінің геологиялық сынмалауының негізінде жүзеге асырылады.

      859. Қауіпті қазбалардың тізімін (қауіптіліктің қай тобы екені көрсетіледі) ай сайын геологиялық қызмет анықтап, және техникалық жетекші бекітеді.

      860. Сульфидті шаңның жарылысқа қауіптілігін озық бақылауды кен орынның ашылатын бөліктерінде, терең деңгейлерде және жаңа кен деңгейліктерінде жүргізіледі.

      861. Жарылысқа қауіптіліктің бақылау жататын негізгі белгілері ретінде кендегі пиритті күкірттің құрамы, М.М. Протодьяконовтың шәкілі бойынша кеннің қаттылық коэффициенті, фракциялық құрамы және пиритті шаңның ылғалдылығы жатады.

      862. Жарылысқа қауіптіліктің сандық мәндерін анықтау, кеннің үлгісін және сульфид шаңының сынамасын физика механикалық сынау бойынша жасалады.

      863. Сынау мен геологиялық сынамалаудың нәтижелері негізінде пиритті күкірттің құрамы 35 пайыз және одан жоғары болатын кенді аймақтардың бөліктері М.М. Протодьяконовтың шәкілі бойынша кеннің қаттылық коэффициентінің көрсетілуімен бірге контурланады.

      864. Қазуға жоспарланған кенжарларға (тазалау және өту) қауіптілік тобы тағайындалады.

      865. Жаппай жарылысты жүргізу жобасында жаппай жарылыспен уатылатын кеннің көлемдік беріктігі мен пириттік күкірттің құрамы көрсетілген кен денесі учаскесінің геологиялық сипаттамасы келтіріледі.

      Жаппай жарылыс жобасында сульфидті шаң жарылысының алдын алу бойынша шаралар тізімі және қолданылатын техникалық құралдар келтіріледі.

      Ескерту. 865-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      866. Өту кенжарларындағы жарылыс жұмыстарының паспортында жарылысқа қауіптіліктің I және II тобына жатқызылатын қазбаның қауіпті бөліктері жөнінде мәлімет келтіріліп, және сульфидті шаңның жарылысын ескерту бойынша техникалық құралдар мен шараларда келтіріледі.

      867. Кенді екінші қайтара ұсату және кенқұдықтардағы іліністі жою кезінде сульфидті шаңның жарылысын болдырмайтын қажетті қауіпсіздік шаралары, сол жұмыстарды жүргізудің ЖҰЖ-да анықталады.

      868. Жарылыс жұмыстары аяқталғаннан кейін, сульфид шаңының жарылысына қауіпті кенжарға адамдарды кеніштің атмосферасының күйін тексергеннен кейін ғана жіберуге рұқсат.

      869. Жарылыс жұмыстары, жарылыс жұмыстары жүріп жатқан бөліктен шығатын ауа ағынына адамдардың түсіп қалмауын қамтамасыз ететін жарылыс жұмыстарының кестесіне сәйкес жүргізіледі.

      870. Жарылыс жұмыстарының алдында барлық жанғыш заттар жарылыс болатын жерден шпурлық немесе сырттан жару кезінде кем дегенде 50 метр жерге және ұңғымамен оқтағанда 150 метрге алыстатылады.

      871. Жарылыс жұмыстарына қатысы бар жұмысшылар және техникалық бақылау тұлғалар оқшаулайтын құтқарғыштармен жасақталады

      872. Шахтаның шаңжелдету қызметі сульфидті шаңның жарылысын журналда есептеп тіркеп отырады.

41. Желдету құрылғылары

      873. Желдету есіктері, қазбаның периметрі бойынша герметикалылығын қамтамасыз ететін, қазбаның бүйір жағы мен төбесінің созылымы бойынша орналасатын тосқауылдарға орналастырылады. Үңгіменің тереңдігі кемінде 0,5 метр.

      Есігі бар желдету тосқауылының құрылысы қозғалатын құрамның (жол көлігінің) ең шығып тұрған бөлшегінен ойықтың маңдайшасына дейін кемінде 0,5 метр және бүйір саңылауы кем дегенде 0,25 метр болатын тесігі болуы шарт.

      Тасымалдау қазбаларында бір аспалы есікті орнатқанда тосқауылдарда адам өтуге арналған ені 0,7 метрден кем емес есік қарастырылады.

      Екі ашпалы есігі бар желдету тосқауылдарының адам өтуіне есігі жоқ ойықтарында ойықтың әйтеуір бір жағының саңылауының шамасы 0,7 метрден кем болмауы керек. Бұл талаптар автоматты түрде ашылатын есіктерге тиісті емес.

      Интенсивті тасылымды басты тасылым жолдарында желдету есіктері автоматты түрде ашылып жабылады, немесе кезекші қызметшілермен қызмет етіледі.

      50 декаПаскаль және одан да көп шлюздерді қысу кезінде желдету шлюздері олардың ашылуын жеңілдететін құрылғылармен жабдықталады.

      Әрбір желдету тосқауылда негізгі (тура) және қарама қарсы жаққа ашылатын реверсивті есіктері бар.

      Қажеттілігі жоғалғаннан кейін желдету есіктері мен тосқауылдарды алып тастайды.

      874. Егер есіктің ашылуы нәтижесінде шахтаның қалыпты желдетілуі бұзылатын болса, екі немесе бірнеше есік, біреуінен көлік өткен кезде екіншісінің жабылуын қамтамасыз ететін қашықтықта орнатылады.

      875. Ағындарды бөлетін есіктерді орналастыру кезінде желдету ағынының қысқа тұйықталуын болдырмау үшін, келесі талаптар сақталуы тиіс:

      1) есіктердің саны екіден кем болмай, есіктердің арасындағы қашықтық вагонеткалар составының ең үлкен ұзындығынан артық болады;

      2) есіктер ауа өткізбейтін болып, металдан, темір листімен қапталған ағаштан, немесе жанбайтын материалдан жасалады;

      3) қазбада темір жол болған жағдайда есіктің табалдырығынан ауаның кездейсоқ шығуын болдырмайтын шаралар жасалады.

      Оқпандарды (ауа жіберетін және шығаратын) біріктіретін қазбаларда екі тас немесе бетон тосқауылдар орналасады, олардың әрқайсысында әртүрлі жаққа қарай ашылатын екі есіктен болады.

      876. Ауа ағындарын жалпышақталық қазбалар бойынша реттеу тек қана шаң-желдету қызметі басшысының нұсқауымен, ал блоктар ішіндегі қазбаларда – шаң-желдету қызметімен келісілген жағдайда, телім бастығының нұсқауымен жүзеге асырылады.

      877. Кроссингтердің құрылысын жүргізу кезінде жанғыш материалдардың қолданылуына жол берілмейді.

42. Желдету қондырғылары

      878. Жерасты қазбалары үздіксіз жұмыс істейтін бас желдету желдеткіштерінің көмегімен желдетілуі керек. Жұмыстағы шахталарда уәкілетті органдардың рұқсатымен жерасты қосалқы бас желдету желдеткіштері орналастырылады.

      879. Оқпанды жүргізу кезінде желдету үшін желдету қондырғысы жер бетінде оқпаннан 15 метрден кем емес қашықтықта орналастырылады.

      Оқпанды жүргізу кезінде желдету құбырларының кенжардан қалыс қалуы ЖҰЖ-мен анықталады, бірақ ол 15 метрден аспайды, грейфермен тиеу кезінде бұл қашықтық 20 метрге дейін арттырылады.

      Құбырлар жанбайтын материалдан жасалынып, арқандарға ілінеді немесе бекітпеге тығыз бекітіледі.

      880. Бас желдету қондырғылары жердің бетінде орналастырылады. Герметикалы жабық шақта, штольнялардың ауызында жыныстардан қауіпті газдардың тектоникалық бұзылған, жарылған жерлер мен скважиналардан түсуіне жол бермеу шаралары жасалады. Желдету әдісі сорылатын, үрленетін немесе соратын - үрлейтін болады.

      Бас және қосалқы желдету қондырғыларының желдету арналары айына бір реттен кем емес тексерістен өтіп, кезеңмен тазаланып отырылады.

      Бас желдету қондырғысының арналарында, оны тексеруге, тазалауға, сондай - ақ, ауа, депрессия шамасын өлшеуге мүмкіндік беретін жоғарғы жағынан өтетін жолы болады.

      Арналардың оқпанмен тоғысу жерлерінде қоршау торлары орналасады.

      881. Бас желдету қондырғылары екі жеке желдету агрегатынан тұруы керек, олардың біреуі резервті. Желдеткіштер бір түрде және мөлшерде орнатылады.

      882. Бас желдету желдеткіштерінде және бас желдетудің қосалқы желдеткіштерінде депрессиометрлер және шығысты өлшегіштер, ал қайыс жетекті болғанда тахометрлер орнатылады.

      883. Газды емес шақталарда бас немесе қосалқы желдету қондырғылары 30 минуттан асатын уақытқа тоқтатылған кезде, адамдар барлық осы желдеткіштермен желдету схемасына қосылған және таза ауа ағысындағы кен қазбаларынан шығарылады.

      Жұмыстарды қайта бастау тазарту және тұйықталған қазбаларды желдетіп, кеніштік атмосфера жағдайын бақылау қызметкерлері тексергеннен кейін жүзеге асырылады. Бас желдету қондырғысы 2 сағаттан артық уақытқа тоқтатылған кезде персонал шақтадан жер бетіне шығарылады. Шақтадағы жұмыстарды қайта бастау техникалық басшы немесе оның міндетін атқарушының рұқсатмен жүзеге асырылады.

      884. Бас желдету қондырғылары қазбаларға жіберілетін желдету ағынының реверстенуін қамтамасыз етуі керек.

      Қосалқы желдету қондырғылары АЖЖ қарастырылған жағдайларда желдету ағынының реверстенуін қамтамасыз етуі керек.

      Желдету қондырғыларын реверстену режиміне ауыстыру 10 минуттан аспайтын уақытта жүзеге асырылады.

      Бас қазбалар бойынша реверсивті желдету режимі кезінде өтетін ауа шығыны, олар бойынша қалыпты режимде өтетін ауа шығынының 60 пайыздан кем болмауы керек.

      885. Желдету қондырғысының реверсивті құрылғысының жұмыс қабілеттілігін ағынды ауыстырмай тексеруді айына кемінде бір рет, механик (энергетик) және шаң - желдету қызметінің басшысы жүзеге асырады.

      Реверсивті құрылғыларды ағынды ауыстыра отырып тексеруді алты айда бір рет, жұмыс істелінбейтін кезде, шақтаның техникалық басшысының басқаруымен шаң - желдету қызметінің бастығы, шахтаның механигі мен энергетигі уәкілетті органның, АҚҚ өкілдерінің қатысуымен жүргізіледі және актімен рәсімделеді, ол АЖЖ қоса тігіледі. Реверсивті құрылғылардың жағдайы, реверстеуді тексеру нәтижелері мен желдеткішті реверсивтілікке ауыстыруға жұмсалатын нақты уақыт шамасы осы Қағидалардың 21-қосымшасына сәйкес нысан бойынша Желдеткіш қондырғыларын қарау және реверсия тексерулері журналына жазылады.

      886. Ауа ағынын реверстеу кезінде желдеткіш электр қозғалтқышының, оның шамадан артық тиелуіне жол бермей бақылау жүргізілуі керек.

      887. Ауа ағынын реверстеу кезінде тағайындалып, реверстеу актісіне келесі мәліметтер жазылады:

      1) желдеткіштің реверсияға дейін және реверсия кезінде түзетін депрессиясы;

      2) желдеткіштің реверсияға дейінгі және реверсия кезіндегі өндіру қабілеттілігі (секундына метр куб шамасында);

      3) ағын бағытын өзгертуге жұмсалған уақыт және қалыпты бағытқа кері қайту;

      4) ауыспалы ағын кезіндегі желдеткіш жұмысының ұзақтығы;

      5) желдету қондырғысы мен реверстеу құрылғыларында байқалған барлық ақаулар;

      6) АЖЖ реверсивті позицияларына енген қазбалар бойынша өтетін ауаның құрамы мен мөлшерін қалыпты және реверсивті желдету кезіндегі өлшегендегі нәтижелері.

      888. Бас желдету қондырғылары мен бас желдетудің қосалқы желдеткіштерін тәулігіне кемінде бір рет шахтаның бас (аға) механигі тағайындайтын қызметкерлер тексереді. Аптасына кемінде бір рет желдету қондырғыларын шахтаның бас (аға) механигі мен шаң - желдету қызметінің бастығы немесе оның көмекшілері тексереді. Тексеру нәтижелері журналға жазылады.

      Желдету қондырғыларының жеклей сипаттамасын түсіе отырып екі жылда бір реттен кем емес ревизия мен жөндеу жұмыстары жасалады.

      Желдету қондырғысының машинистсіз жұмыс істеуіне келесі шарттар орындалған жағдайда рұқсат етіледі:

      1) желдету қондырғылары желдеткіштің өндіру қабілеті мен ол түзетін депрессияны қалыпты түрде тіркейтін өздігінен жазу приборымен, желдеткіштің берілген параметрлерден (өндіру қабілеті, депрессия, электр двигательдерінің подшипниктері мен желдеткіштердің температурасы) ауытқуы туралы дистанциялы басқару пультіне сигнал беретін құрылғылармен жабдықталған;

      2) желдеткіштің электр двигателінің дистанциялы қосылуы мен тоқтауы және желдету ағынының дистанциялы реверстелуі қамтамасыз етілген;

      3) дистанциялы басқару мен желдету қондырғысының жұмысын бақылау пульті диспетчерлік пунктте, немесе – шақта бетіндегі үнемі қызмет етілетін стационар құрылғы орналасқан, телефондық байланысы бар мекенжайда орналасып, ол жерде сигнал беруші аппаратуралардың көрсеткіштеріне үнемі бақылау жасау және келіп түскен сигналдардың барлығын журналға тіркеу қамтамасыз етілген.

      Бас желдету қондырғыларынан басқа автоматтандырылған желдету қондырғыларын өздігінен жазатын приборларсыз қолдану (1 тармақша) басқару пультінде желдету қондырғысындағы барлық өзгерістерге дистанциялы бақылау жүргізу қамтамасыз етілген жағдайда рұқсат етіледі.

      889. Желдету қондырғысының ғимаратында тұрақты және резервті (тасымалданатын шамшырақтар) жарықтандыру болады, онда тазалық пен тәртіп сақталуы тиіс.

      Дистанциялы басқару кезінде желдету қондырғысының ғимараты жабылады. Ғимаратта ішінде артық дыбыс өткізбейтін, шығарылған шақыру құрылғысы бар кабинада, жер бетіндегі шақта диспетчерімен тікелей байланыста болатын телефон орнатылады. Ғимаратта желдеткіштің реверстеу схемасы, желдеткіштің жеке сипаттамасы, желдету қондырғысына қызмет көрсетудің технологиялық регламенті ілінеді.

      Желдету қондырғысының машинисті немесе желдеткішті қашықтықтан басқару кезіндегі басқару тетігінің кезекшісі желдеткішті қашықтықтан басқару кезінде желдеткіштің жұмысын осы Қағидалардың 22-қосымшасына сәйкес нысан бойынша Желдеткіш жұмысын есепке алу журналына есепке алуды жүзеге асырады.

      890. Бас желдету желдеткіштерінің жөндеу жұмыстарына тоқтатылуы немесе олардың жұмыс режимінің өзгертілуі шахтаның техникалық басшысының жазбаша түрдегі нұсқауымен жүзеге асырылады.

      Жұмыстан шығу немесе энергия берілудің тоқтатылуы салдарынан желдеткіштердің кенеттен тоқтауы туралы диспетчерге, техникалық басшыға, бас (аға) механик пен энергетикке, шаң-желдету қызметінің бастығына және шақта бойынша кезекшіге хабарланады. Тоқтатылудың ұзақтығы мен уақыты осы Қағидаларға 22-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Желдеткіштің жұмысын есепке алу журналына жазылады.

      Жұмыс істеп тұрған желдеткіштің тоқтап, резервті желдеткішті қосуға мүмкіндік болмаған жағдайда, оқпан үстіндегі шлюзді ғимараттың есіктері ашылуы тиіс.

      891. Барлық шақталардың бас желдету қондырғыларында электр подстанциялары мен электр станцияларынан тәуелсіз екі кірісі болуы тиіс, олардың біреуі резервті.

      892. Желдеткіш қондырғылар үшін газ бен шаң бойынша қауіпті шақта үстінде қалыпты жағдайда орындалған электр жабдықтарын қолдануға рұқсат етіледі, ол үшін диффузор мен оған бекітілетін арна электр машиналық бөлімшесінде орналасқан жағдайда герметикаланады.

      893. Подстанция, электр станцияларының кезекшілері техникалық басшыны немесе шақта бойынша кезекшіні (диспетчерді) мүмкін болатын электр энергиясының тоқтатылуы жөнінде, желдеткіштің тоқтауына байланысты дер кезінде шаралар қолдануы үшін хабарландыруы тиіс.

43. Тұйықталған қазбаларды желдету

      894. Әрекеттегі тұйықталған қазбалардың кенжарлары үздіксіз түрде жергілікті желдету желдеткіштерімен үрленетін, сорылатын немесе құрастырылған әдістермен желдетілуі тиіс.

      Тік қазбаларды автоматты кешендармен жүргізген кезде, сондай - ақ, қазбаларды ұзындығы 7 метрге дейін етіп өткізгенде кенжарларды ауа-су араласқан қоспамен желдетуге болады.

      Тұйықталған қазбаларды міндетті түрде эжекторлар қолдана отырып, сығылған газбен желдетуге болады.

      Тұйықталған қазбаларда шақта оқпанының түйісіміне дейін желдету жақтауы ретінде жанбайтын материалдардан жасалған құбырлар қолданылуы тиіс.

      Тік және 15 градусқа дейін көлденең қазбалардың кенжарын эжектор-тұмантүзушілерін қолдана отырып жергілікті желдету желдеткіштерімен желдету кезінде желдету құбырларының қалыс қалуы 20 метрден аспауы тиіс.

      Қазбаларды комбайнмен жүргізген кезде желдету құбырларының комбайнды басқару пультінен қалыс қалуы 10 метрден аспауы тиіс.

      895. Тік оқпанды қазбаларды жүргізу үшін шахтаның техникалық басшысы бекітетін ЖҰЖ құрастырылады. ЖҰЖ-на бекіту және бұрғылау-жару жұмыстарының төлқұжаттары, жергілікті желдету желдеткіштерін орнатудың есептеулері мен сызбалары енгізіледі. Ауаның сапалы құрамын қашықтықтан бақылау құралдарымен жабдықталмаған тік оқпандарды жүргізуге, жоғарғы желдету деңгейжиегімен қосылмаған, ұзындығы 5 метрден асатын қазбаларды ұңғылауға жол берілмейді.

      Тік оқпандарды жүргізуге қатысатын барлық жұмысшылар газды анықтаушымен жабдықталып, оны пайдалануға үйретіледі.

      Қазбаларды жоғарғы желдету горизонтымен жапсарланбаған тік оқпандардан жүргізу тек уәкілетті органмен келісілген жоба бойынша жүзеге асырылады.

      896. Жергілікті желдету желдеткіштерін тұйықталған қазбаларда орналастыру шахтаның техникалық басшысы бекіткен ЖҰЖ бойынша жүзеге асырылады. Бұл жағдайда жергілікті желдету желдеткіштерінің өндіру қабілеті жалпышақталық депрессия есебінен оның сорғышына берілген ауа мөлшерінің 70 пайыздан аспайды, жергілікті желдету желдеткіштері таза ауа ағынында шығыс ағыннан 10 метрден кем емес қашықтықта, шығыс ағындағы ауа желдеткішке сорылмайтындай болатындай есеппен орналастырылады.

      Үлкен қашықтықтағы тұйықталған қазбаларды желдету үшін турбо ауа үрлегіштер пайдаланылады.

      Газ бойынша қауіпті емес шахталарда, ұзындығы 200 метрден асатын тұйықталған қазбаларды аралас әдіспен желдету кезінде, уәкілетті органның келісімімен, жергілікті желдету желдеткіштерін қазбаның тұйықталу бөлімінде орналастыруға болады және қажетті жағдайда, оларды сорғыш құбыр бойымен әр жерге орналастырады. Бұл жағдайда ауа құбырларының орналасуы ауаның рециркуляциясына жол бермейдіс.

      Желдетудің аралас әдісі барлық желдеткіштердің бірдей жұмыс жасауына қажетті бақылау жүргізу қамтамасыз етілген жағдайда қолданылады.

44. Кеніштік атмосфераның жағдайын бақылау

      897. Ауаның горизонттар, қанаттар, шоғырлар мен блоктар (камералар) бойынша дұрыс таралуын тексеру үшін оның мөлшерінен айына кемінде бір рет, сондай - ақ, желдету режимінің барлық елеулі өзгеруі кезінде өлшемдер жасалынады.

      Кенжардың жарылыс жұмыстарынан кейінгі газдануы мен желдетілуін бақылау кенжарға адамдарды жіберуге дейін экспресс - құралдар арқылы жүзеге асырылады.

      Оқпан жүргізу кезінде ауаның сапалық құрамын бақылау ретіндегі тексеру газды емес режимдегі шахталардың оқпанында айына кемінде бір рет жасалынады. Ауадан сынақ екі жерден алынады: кенжарда және жұмыс сөресінде.

      898. Температурасы 20 градус Цельсиядан асатын шахталарда ауаның мөлшеріне сынақ алумен қатар, сол мерзімдерде ауа температурасының өлшемдері алынады.

      Температура өлшемдерінің, ауаға жасалған талдаудың нәтижелері осы Қағидаларға 23-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Желдету журналына жазылады.

      899. Әрбір шақтада өлшеу станциялары болуы тиіс. Шахтаның ауаның өлшемдері алынатын горизонттарының, қанаттарының бас кіріс және шығыс ағыстарында ұзындығы 4 метрден кем болмайтын стандартты конструкциялы өлшеу станциялар орналасады. Өлшеу станцияларын жабдықтау үшін қазбаның бетонмен бекітілген немесе комбайнмен жүргізілген және тегіс бетті телімдерін пайдалануға рұқсат етіледі.

      Қалған қазбаларда ауаның өлшемдерін алу қазбаның қабырғасына тығыз орнатылған бекітпесі бар тікбұрышты телімдерде, немесе, қабырғалары мен төбесі тегістелген телімдерде 30 метрден кем емес қашықтықта жүзеге асырылады.

      Ауаның өлшемдері алынатын барлық жерлерде тақтайша орнатылып, онда келесі мәліметтер жазылады: өлшем алынған күн, қазбаның (өлшеу станциясының) көлденең кескендегі ауданы, ауа мөлшерінің есептік және нақты шамасы, ауа ағының жылдамдығы.

      900. Барлық шахталарда кемінде үш жылда бір рет ауа - депрессиялық съемка жасалынады. Эквивалентті саңылауы 1 метрден кем болатын қиын желдетілетін шахталарда ауа - депрессиялық съемка кемінде жылына бір рет жасалынады.

      Ауа - депрессиялық съемка нәтижесінде кәсіпорынның техникалық басшысы орын алған кемшіліктерді жою бойынша іс - шаралар мен олардың орындалу мерзімдерін бекітеді.

      901. Ауаның мөлшері мен құрамын анықтау үшін келесі құралдар қарастырылады: газды емес шақталарда – анемометрлер, секундомерлер, пылемерлер және ауадағы көміртегі газының, күкірттік қоспалардың, көміртегі қышқылының және азот қышқылының құрамын анықтауға арналған экспресс-құралдар. Барлық құралдар жұмысқа жарамды жағдайда болуы, аттестацияланған зертханаларда тұрақты тексерілуі және оқытылған персоналмен жөнделуі керек.

45. Желдету жоспарларын құрастыру

      902. Әрбір шахтада желдету жоспарлары құрастырылады.

      Желдету жоспарлары негізгі деңгейжиектердің таукен жұмыстары жоспарларының көшірмелеріне барлық желдету құрылғылары мен жабдықтарын түсіру арқылы құрастырылады.

      903. Кендерді өндіретін шахталарда, жұмыстарды бірнеше горизонттарда жүргізген кезде, негізгі горизонттарды желдету жоспарлары мен желдетудің аксонометриялық схемалары құрастырылады.

      Бір кен залежін өндірген кезде және жұмыстар бір горизонтта жүргізілген кезде тек қана желдету жоспары құрастырылады.

      Горизонтта бірнеше залежь біріккен желдету жүйесінде болатын ортақ қазбамен ашылған кезде, жалпы горизонттық желдету жоспары жасалынады.

      Желдету жоспары мен схемасын шахтаның техникалық басшысы бекітеді, ал өзара жапсарлаған шахталар үшін – кәсіпорынның техникалық басшысы бекітеді.

      904. Желдету жоспарына осы Қағидалардың 24-қосымшасында көрсетілген шартты белгілер түсіріледі:

      1) ауаның желдету ағының қозғалысы: тазасы – қызыл және жұмыстан кейінгісі – көк түсті бағыттауышпен;

      2) желдету құрылғылары: көлденең қиындысы көрсетілген өлшеу станциялары, ағындағы ауа мөлшері мен оның жылдамдығы, тосқауылдар, кроссингтер, желдету есіктері;

      3) аварияны жоюға қажетті коммуникациялар мен өрт сөндіру құралдары: өрт сөндіру гайкалары мен желдеткіштері бар жерасты су құбырлары мен ауа құбырларының тораптары; ауа құбырларының су берілуге ауыстырылатын орындары, көлемі көрсетіле отырып насостар мен су жинағыштардың орналасу орны, авариялық сумен жабдықтау камераларының орналасу орындары, өртке қарсы материалдар сақтау қоймалары, өртке қарсы есіктер.

      Коммуникациялар мен өрт сөндіру құралдары туралы барлық мәліметтердің орналасуын қолайлы ету үшін оларды қосалқы жоспарлардың жеке парақтарына түсіруге болады.

      905. Шахтаның желдеткішінің аксонометриялық сызбасында:

      1) ауаның желдету ағынының қозғалысы: тазасы – қызыл және жұмыстан кейінгісі - көк түсті бағыттауышпен;

      2) секундына метр куб шамасында нақты және номиналды өнімділігі және су бағанының миллиметрінде қысымы көрсетіле отырып, бас желдетудің негізгі және қосымша желдеткіштері;

      3) калориферлік қондырғылар;

      4) өртке қарсы су бүрку құрылғылары;

      5) телефондардың орналасу орындары;

      6) өрт сөндіру құралдарының орналасу орындары;

      7) өздігінен қорғау құралдарының топталып сақталу орындары;

      8) жергілікті желдету желдеткіштерінің орналасу орындары, олардың өндіру қабілеті мен оған берілетін ауаның мөлшері;

      9) шахтаға, горизонтқа, қанаттарға, телімдерге және блоктарға (камераларға) берілетін ауа мөлшері;

      10) шахтадан, горизонттан, қанаттардан, телімдерден шығатын ауа мөлшері;

      11) шахталық және блоктық қосалқы шығу орындары түсіріледі.

      Шахтада бір горизонт болған жағдайда 2), 3), 5)-тармақшалардың талаптары желдету жоспарына қойылады.

      906. Желдетудің аксонометриялық схемасының кестесінде немесе желдету жоспарында келесі мәліметтер көрсетіледі:

      1) жіберілетін ағындағы, шығыс ағынындағы өлшеу станцияларының саны және станциялардың жалпы саны;

      2) шахтаға берілетін ауаның жалпы мөлшері;

      3) сыртық және шахта ішіндегі кездейсоқ ағыстар: желдету оқпанының аузынан, герметикалық ғимараттар, тосқауылдар, ағынды ауыстыруға арналған ауыспалы клапандар, оқпан жанындағы мекенжай, телімдік штректерге дейінгі ауаның қозғалысы кезіндегі желдету құралдары арқылы және телімдердегі өндіріліген кеңістіктер бойынша;

      4) жеке желдеткішпен, сондай - ақ, жалпы шахта бойынша қызмет көрсетілетін шахтаның әрбір қанаты (телім) бойынша эквивалент саңылау.

      907. Желдету жоспарына келесі мәліметтер көрсетілетін түсіндірме жазба беріледі:

      1) бас желдетудің жұмыстағы және резервті желдеткіштерінің типтері, реверсивті құрылғылар мен телефон байланысының болуы, шақта коммутаторын телефонмен шақыру тәртібі;

      2) жергілікті желдету желдеткіштерінің саны, типтері мен өндіру қабілеті;

      3) дайындау қазбаларын жалпышақталық депрессия есебінен және жергілікті желдету желдеткіштерімен желдету (кенжарлар саны);

      4) бірінен кейін бірі желдетілетін тазарту кенжарлар (камералар, блоктар, лавалар) саны. Бұл жағдайда бірінен кейін бірі желдетілетін екі камераның екіншісі ғана есепке алынады;

      5) қолдануға дайын өлшеу құралдарының тізімі және олардың қажеттілігі.

      908. Желдету жоспарларын құрастырған кезде шақтадағы желдетудің жағдайын жақсартатын іс-шаралар қарастырылып, оларды орындау мерзімдері мен қажетті жабдықтар көрсетіледі. Шақтаның желдету шаруашылығын жақсарту бойынша іс - шараларды құрастырған кезде төмендегілер қарастырылады:

      1) желдету қазбаларын осы Қағидалардың талаптарына сәйкестендіру;

      2) жекеленген телімдер мен блоктарды желдету таза ауа ағынын жеке параллельді ағындарға бөлу;

      3) жаңадан желдету сбойкаларын, желдету шурфын, скважиналарды жүргізу арқылы желдету қазбаларының ұзындығын қысқарту, әсіресе, кездейсоқ ағыс едәуір көп кездесетін шахталарда;

      4) желдету құрылғыларын салу: ауаның ішкі шығарылуын азайту үшін тосқауылдар, жыралар, есіктер, кроссингтер;

      5) аз қуатты желдеткіштерді едәуір жоғары қуаттылармен немесе жоғары депрессиялылармен ауыстыру, резервті желдеткіштер орнату бас желдету қондырғыларын ауа ағынын реверстеу құрылғыларымен жабдықтау.

      909. Желдету жоспарлары:

      1) жарты жылда бір рет үш данада құрастырылып, ай сайын толықтырылады, онымен қатар, желдету құрылғыларының (есіктер, далдалар, желдету терезелері), жергілікті желдету желдеткіштерінің, желдету ағыншаларының бағыттарының барлық өзгерістері екінші күннен қалдырмай желдету жоспарына енгізіледі және оны шаң - желдету қызметінің бастығы мен шахтаның техникалық басшысы бекітеді де, жоспарда өзгеріс енгізу күні қойылады;

      2) бір данасы шахтаның шаң - желдету қызметінің бастығында, екіншісі – АҚҚ-же және үшіншісі – шахтаның техникалық басшысында АЖЖ бірге сақталады.

46. Желдетуді бақылау

      910. Әрбір шахтада шаң - желдету қызметі қалыптастырылады.

      911. Газды өлшеушілер ретінде жерасты жағдайында бір жылдан кем емес еңбек өтілі бар, оқытудан, өлшеуге жіберу үшін тексерістен өткен жұмысшылар тағайындалады.

8-кіші бөлім. Кеніштік көлік пен көтерілудегі өнеркәсіптік
қауіпсіздікті қамтамасыз ету
47. Көлденең қазбалар бойынша адамдар мен жүктерді тасымалдау
1-параграф. Жалпы ережелер

      912. Көлденең кен қазбаларында жұмыс орнына дейінгі қашықтық 1 км және одан жоғары болған жағдайда адамдарды тасымалдау міндетті.

      Қазбалардағы өздігінен жүретін көліктің қозғалатын жолдарының конструкциясы жобамен анықталады.

      Қазбалардағы өздігінен жүретін көліктің қозғалатын жолдарының төсемесі тегіс, машинаның итеру және сілкусіз қозғалысын қамтамасыз етіледі. Қазба табаны машинаның қозғалысы кезінде тегіс емес жерлер түзетін, тұрақты емес жыныстардан болған кезде, жолдарды тығыз төсемемен қаптайды.

      913. Адамдардың өтуіне арналған жерлердегі қазбаның табасты жерлері тегістеліп, немесе төсеме жабылады. Бос өту орнындағы сутөкпе арналары алынып-салынатын қалқандармен жабылады.

      Рельсті емес көлікті пайдаланған кезде адамдардың өту жолы мен көлік жүру жолы шектеледі.

      914. Адамдарды тасымалдау үшін вагонеткалар, автобустар, адамдық көліктік арбашалар мен жабдықталып, уәкілетті органның келісімімен пайдалануға жіберілген автокөліктер қолданылады.

      Адамдарды тасымалдауға арналған автокөліктерге (тракторларға) арналған тиегіштер тежеуіштермен жабдықталады.

      915. Адамдарды көліктерге отырғызу және одан түсіру орындары жарықтандырылады.

      916. Адамдарды тасымалдауға арналған көліктерде салмағы 20 килограммнан аспайтын, көлемі көліктен тыс шығып тұратын саймандар мен қосалқы бөліктерді ғана тасымалдауға жол беріледі.

      Бұл ретте:

      1) адамдарды тасымалдауға арналған көлік құралдарында жарылғыш, тез жанатын және улы материалдарды тасымалдауға;

      2) адамдар отырғызылған құрамдарға жүк вагоншаларын тиестіруге, саймандарды тасымалдауға арналған бір-екі жүк вагоншаларын есепке алмағанда жол берілмейді.

      917. Тәулік бойы адамдардарды тасымалдау шахтаның техникалық басшысы бекіткен кестеге сәйкес жүзеге асырылады.

      Адамдарды уақытша жолдар бойынша тасымалдауға жол берілмейді.

      918. Тасылым қазбасының бойынан қазбаның атауын, пикеттердің нөмірін, жолдардың қиылысуын, тиеу және айырбастау пункттеріне жақындауын, адамдарды отырғызу орындарын, жылдамдықты шектеудің қажеттілігі мен шамасын, тежеудің басталуы мен жөндеу жұмыстарын орындау орындарын көрсететін типтік белгілік таңбалар орнатылады.

      Өздігінен жүретін машиналар қозғалатын қазбаларда қозғалысты реттейтін типтік жол таңбалары орнатылады.

      Тасылымдық қазбаларда адамдарға арналған бос өту орындары мен көлік жүру жерлері анықтап шектеледі (түрлі - түсті жолақпен, рейкамен) Тазарту блоктарының (камераларының) қазбаларында адамдардың өту жолдары бағыттаушылармен көрсетіледі. Машинаның қозғалыс жылдамдығы сағатына 20 километрден асатын қазбаларда және көлденең көліктік қазбаларда, адамдардың жүру жолдарын орналастырған кезде, оларды машина басып кетуден сақтандыру мақсатында міндетті түрде уатылымдық білеулер орнату, адамдардың өту жолын көтеру және тағы сол сияқты қарастырылады. Жол таңбаларының орналасу орындарын шахтаның техникалық басшысы анықтайды.

      919. Адамдарды локомотивтерде, жабдықталмаған жүк вагоншаларында, платформада тасымалдауға жол берілмейді.

      Поезға қызмет көрсететін адамдарды тасымалдау локомотивтің конструкциясында қарастырылған арнайы жабдықталған орындарда, немесе осыған арнап жабдықталған вагонша арқылы жүзеге асырылады.

      920. Адамдарды рельсті емес көлікпен тасымалдаған кезде қозғалыс жылдамдығы сағатына 20 километрден аспайды. Жолайрықтарда жылдамдық сағатына 10 километрден аспайды.

      Ұзындығы 500 метрден асатын көлденең қазбаның тікбұрышты телімдерінде адамдарды тасымалдауға арналған тиелген немесе бос машинаның ең үлкен жылдамдығын шахтаның техникалық басшысының рұқсатымен сағатына 40 километрге дейін ұлғайтуға болады.

      921. Көлденең қазбаларда тасылым мен адамдарды тасымалдау кезінде келесі максимальді жылдамдықтар рұқсат етіледі:

      1) қолмен тасылым кезінде сағатына 4 километрден аспайтын;

      2) шексіз арқанмен тасылым кезінде сағатына 3,6 километрден аспайтын;

      3) электровозды тасылым кезінде сағатына 10 километрден аспайтын;

      4) жабдықталған жүк вагоншаларында адамдарды тасымалдау кезінде сағатына 12 километрден аспайтын;

      5) адамдарды тасымалдау жабдықталған вагоншасымен сағатына 20 километрден аспайтын.

      922. Қолмен жүргізіп жіберу кезінде тасылымшы вагоншаны тек өзінің алдынан ғана итереді. Вагоншаны өзіне қарай немесе бүйірінен итеруге жол берілмейді.

      923. Қолмен жіберу кезінде жолдың еңістігі 0,005 дейін болғанда вагоншалардың ара қашықтығы 10 метрден кем болмайды, ал үлкен еңісті жолдарда 30 метрден кем болмайды. Вагоншаларды 100 метр қашықтыққа және еңіс 0,01 асатын кезде қолмен жіберуге болмайды.

      924. Составтармен тасылым жасаған кезде, вагоншалардың өздігінен жүрісін болдырмайтын зауытта жасалған іліністер мен прицептік құрылымдар қолданылады.

      Составта ілініспеген вагоншалардың тасылымға жіберілуіне жол берілмейді.

      Тюбингтер мен темірбетонды блоктарды, ұзындықтары осы тюбингтер мен блоктардың екі жағының ұштары буфердің шетіне 10 сантиметрге жетпейтіндей болатын платформалармен тасымалдауға болады.

      Сұйық және жанғыш жөктерді тасымалдау үшін жабдықталған вагоншалар қолданылады.

      925. Локомотив немесе жеке вагонша осы жолда тұрған локомотив, вагонша, тиеу машиналарына және тағы сол сияқты 5 метр жетпей тоқтайды.

      Рельсті жолдарда клеттің оқпан жанындағы ауласында жүктік тармағы жағынан және қабылдау орындарынан бос тармағы жағынан ұстап қалушы стопорлар орналастырылуы тиіс.

      926. Еңістердің төменгі қабылдау орындарында буферлік ұстап қалу орындары орналастырылады. Еңістері бар аралық штректердің қиылысуы кезінде штректерде барьерлер орналастырылады.

      927. Арқандық тасылымды қазбаларда міндетті түрде қазбаның кез келген жерінен машинистке сигнал беретін сигналдық құрылғы орналастырылуы тиіс. Шексіз арқандық тасылым кезінде максималь жылдамдық секундына 1,0 метрден аспайтын, шекті арқандық тасылым кезінде – секундына 1,5 метр болады.

      928. Шығыр немесе электровозды дистанциялы басқаруы бар тиеу және түсіру пункттерінде арқандық және электровоздық тасылым жүргізуге болады.

      Составтың қозғалысы алдында сақтандырушы сигнал беріледі.

2-параграф. Локомотивті тасылым

      929. Локомотивті тасылым жасалатын шахталарда, әрбір жұмыс горизонтында локомотивтер мен вагондарды қарап, жөндеуге арналған локомотивті және вагондық депо жабдықталады, ал локомотивтердің саны үштен асқан жағдайда оларға арналған гараж болады.

      930. Контактілі электровоздармен тасылым жасауға келесі жағдайларда рұқсат етіледі:

      1) газ бен шаң бойынша қауіпті емес шақтаның барлық горизонттарының барлық қазбаларында;

      2) газ немесе шаң бойынша қауіпті шақталарда – ауаның таза ағынымен тазартылатын бас тасылым қазбалары бойынша, кәсіпорынның техникалық басшысының рұқсатымен. Бұл шақталардың барлық басқа қазбаларында газды шахталарда рұқсат етілетін аккумуляторлық электровоздар қолданылады.

      931. Пайдалы қазбалардың, газдың және суфлярлық бөліністердің кенеттен шығып ету қаупі бар шоғырларды қазған кезде, аккумуляторлық электровоздар тек ауаның таза ағыны өтетін қазбаларда қолданылады, бұл жағдайда электровоз тазарту кенжарына 50 метрден аспайтын қашықтыққа жақындамауы шарт.

      Шығыс ауа ағыншасындағы қазбаларда және дайындау қазбаларында РП ретінде жасалған аккумуляторлық электровоздарды пайдалануға жол берілмейді.

      932. Локомотивті тасылым жүргізілетін көлденең қазбалардың барлық бойында оқпан жанындағы аулаға қарай немее штольня сағасына қарай 0,005 аспайтын еңіс болады. Адамдар қозғалысы болатын қазбалардағы еңістің шамасы жобамен анықталады. Қат тәрізді шоғырларды қазу кезінде көлденең кен қазбаларында, жобада қарастырылатын, учаскелік насос станциясына қарай еңіс болуына рұқсат етіледі.

      933. Басым еңістегі составтың тежелу жолы жүк тасымалдау кезінде 40 метрден аспайтын, ал адамдарды тасымалдау кезінде 20 метрден аспайтын болуы керек.

      Адамдардың жүруіне рұқсат етілмейтін ұстамды көлденең профильді тік бұрышты қазбаларда жүктерді тасымалдау кезінде тежелу жолын ұлғайтуға болады.

      934. Газ бен шаң бойынша қауіпті шахталарда электр жабдықтарының ашылуымен байланысты болатын аккумуляторлық электровоздарды жөндеуді, кіріспелердің балқымаларын есепке алмағанда, тек қана электровоз депосында жүргізуге рұқсат етіледі.

      935. Жолдың бір учаскесінде тасылымның түрімен бірге жүргізуге болмайды, сондай-ақ, аккумуляторлық және контактілі электровоздармен бір мезгілде тасылым жасауға Жол берілмейді. Электровоздың эстакадаға (отвалға) кіруі тек составтың соңынан рұқсат етіледі.

      936. Келесі жағдайларда ақауы бар локомотивтерді пайдалануға жол берілмейді:

      1) буферлердің болмауы немесе олардың ақауы болған кезде;

      2) ілініс құралдарының ақауы болған кезде;

      3) тежегіштің істен шығуы немесе дұрыс реттелмеуі;

      4) шырақтардың жанбауы немесе істен шығуы;

      5) сигнал беретін құрылғылардың істен шығуы;

      6) жабдықтардың жарылыс қауіпсіздігінің бұзылуы;

      7) колодкалар енінің 2/3 астамы тозуы және құрсаудың 10 миллиметрден аса иленуі;

      8) аккумулятор локомотивінің батареялық жәшігінің қақпағы ашық болуы немесе оның тежеуіш құрылғысының істен шығуы;

      9) электр жабдықтарының, тежеуіш құрылғылардың және қорғаныс жабдықтарының істен шығуы;

      937. Тасылым кезінде локомотив составтық бас жағында орналасуы керек. Составтың соңында орналасқан локомотивпен тасылым жасау тек 300 метрден аспайтын маневр кезінде, 0,005 аспайтын еңісте, қозғалыс жылдамдығы сағатына 4 километрден аспағанда ғана рұқсат етіледі. Бұл жағдайда сигналдық шамшырағы мен дыбыстағышы бар сигнал беруші анық көрінеді.

      938. Поезбен қоса жүретін адамның бағыттауыштарды ауыстыруына составтың тоқтаған кезінде рұқсат етіледі.

      939. Рельстен шыққан вагоншалар мен локомотивтерді орнына қайта орнату үшін әрбір локомотивте немесе оқпан жанындағы аулада домкрат немесе самостав болады.

      940. Локомотивте материалдар мен жабдықтарды тасымалдауға болмайды.

      941. Локомотивті тасып шығаруда:

      1) жұмыс жүргізу орындарын жарықтандырылған сигналдармен қоршағанда дейін, контактілі желі мен оның жерлестіруін ажыратқанға дейін жөндеу жұмыстарын бастауға;

      2) жолдардың жөнделу жұмыстары жүргізілетін жерлерінде жұмыстардың толықтай аяқталып, жолдардың тексерістен өтуіне дейін сигналдарды алып тастауға;

      3) ілініспеген составтармен тасылым жасауға, жүк тиелген платформаларды, сондай-ақ, кузовтың жоғарғы өлшемдерінен шығып тұратын ағаш материалдары мен жабдықтары тиелген вагоншаларды тікелей локомотивке тіркестіруге. Ұзын өлшемді ағаш материалдарын және жабдықтарын тасымалдау кезінде составтарда тығыз іліністер және осыған арналған вагоншалар мен платформалар қолданылады;

      4) составтың қозғалысы кезінде вагоншаларды ілінісі мен ажыратылуын қолмен жасауға;

      5) тақтайша және заттар арқылы локомотивтермен составтарды итеруге;

      6) ұзын өлшемді материалдары бар платформаны локомотивтің алдынан итеруге;

      7) вагоншалардың ілінісі мен ажыратылуын төңкергіштерден, клеттен, желдету есіктерінен және бөгеттерден 5 метрге дейінгі қашықтықта жасауға;

      8) локомотивтердің маневрлік жұмыстарын электровоздың токтан ажыратушысының контактілі желіге тікелей түйісуінсіз жасаудан;

      9) маневрлік жұмыстар кезінде электровоздың электр схемасына тікелей қосылатын контактілі желінің кабельдік ұзартқыштарын қолдануға. Ерекше жағдайларда (авариялық) электр техникалық бақылау жасайтын адамның қадағалауымен стандартты кабельдік ұзартқыштар пайдалануға болады;

      10) адамдарды тасымалдау кезінде қазбалар ішінде үлкен өлшемді және үзын заттарды тасуға жол берілмейді.

3-параграф. Вагоншалар

      942. Рельсті көлікпен адамдарды тасымалдау үшін орындықтары бар, төбесі мен бүйіріндегі қабырғалары вагоншаның ұзындығымен бірдей металдан жасалған вагоншалар пайдаланылады. Адамдарды отырғызуға арналған аралықтарының ені 0,7 метрден кем болмайды және қорғаныс құрылғыларымен жабдықталады. Вагоншалар локомотив машинистіне сигнал беретін құрылғылармен жабдықталады. Контактілі электровоздармен адамдарды тасымалдау кезінде вагоншалардың төбелері рельске корпусы мен рамасы арқылы жерлестіріледі.

      943. Автоматты ілініспен жабдықталмаған вагоншалар, платформалар мен орынжайлардың екі жағында да ұзындығы 150 миллиметрден аспайтын буферлері болады. Бұл талап рельспен жүретін технологиялық, тау – кен үңгілеу жабдықтарына таралады.

      944. Составтармен тасылым кезінде вагоншалардың өздігінен жүрісіне жол бермейтін іліністер мен тіркеу құрылғылары қолданылады.

      945. Вагоншалардың төңкергіш кузовы вагоншаның қозғалысы кезінде жабық болатын жабу құлыптарымен жабдықталады.

      946. Келесі жағдайларда вагоншаларды пайдалануға Жол берілмейді:

      1) май жағусыз, май жағуға арналған жері ашық және жартылай скаттары істен шыққан жағдайда (дөңгелектерінің босауы, осьтерінде жарықтың болуы, дөңгелектерінде терең жарықтар болуы);

      2) іліністерінің, сырғаларының және трату бөлшектерінің істен шығуы;

      3) буферлері мен тежегіштерінің істен шығуы;

      4) арнайы вагоншалардағы запорлық механизмдердің түбі мен шарнирінің істен шығуы;

      5) вагоншалар кузовтары қабырғаларының 50 миллиметрден аса сыртқа қарай шығуы.

      947. Вагоншаларға кезеңмен жоспарлы түрде ревизия жасалып, май жағылады және жөндеу жұмыстары жүргізіледі, бұл туралы мәліметтер вагоншаның нөмірі, күні мен жөндеу жүргізген адамның тегі көрсетіле отырып, шахтаның техникалық басшысы тағайындаған объект бойынша кітапшаға жазылады.

      Жүк вагоншаларына ревизия әр тоқсанда кеміне бір рет жүргізіледі.

      948. Адамдарды тасымалдауға арналған составтың вагоншалары өзара екі еселенген ілініспен немесе бір ілініс және қорғаныс шынжырымен тіркестіріледі.

      Ұзындығы едәуір материалдар мен жабдықтарды жеткізгенде, составта бірімен-бірі қатаң бекітілген, осы мақстақа арналған вагоншалар мен платформалар қолданылады. Қатаң бекіткінің ұзындығының шамасын екі осындай ұзындығы едәуір материал мен жабдықты таситын платформаның арақашықтығы 300 миллиметр сақталатындай етіп алу керек. Ол өз кезегінде рельс долының бұрылыстары мен айналмаларында жақсы өтіп кетуіне жағдай жасайды.

      949. Іліністің центрлік стержені, адамдарды тасымалдауға арналған вагонша мен клеттің ілгіштері және қорғаныс шынжырларында, максимальді статикалық жүктемеге қарағанда, 13 еселенген беріктілік қоры болуы және олар ілінгенінен 5 жылдан аспайтын мерзімде жаңасымен ауыстырылуы керек.

4-параграф. Жол шаруашылығы

      950. Сыйымдылығы 2,2 метрге дейінгі вагоншалар мен ілініс салмағы 7 тоннаға дейінгі электровоздар пайдаланылатын оқпан жанындағы аулада, негізгі тасылым қазбаларында, еңіс оқпандар мен еңістерде Р-24 типті рельстерді қолдануға болады. Вагоншалардың сыйымдылығы одан артық болғанда Р-33 және Р-38 типті рельстері пайдаланылады.

      Аралық және желдету қуақаздарында сыйымдылығы 1 метрге дейінгі вагоншалар мен ілініс салмағы 4 тоннаға дейінгі электровоздарды пайдалану кезінде Р-18 типті рельсті қолдануға болады.

      951. Локомотивті тасылым кезінде шақталық рельсті жолдар (2 жылға дейін қызметте болатын және табаны қабарған қазбалардан басқа) бері жыныстардан тұратын щебень немесе гравий балластынан салынады. Шпалдың астындағы балласттың қалыңдығы 90 миллиметрден кем болмайды.

      Жоба бойынша қарастырылған жағдайда рельстік жолды бетон төсемеге балластсыз төсеуге болады.

      Рельстік жолды төсегенде және жөндеу жұмыстарын жүргізгенде рельсті жолды оның номинальді енінен 4 миллиметрден аспайтын етіп ұлайтуға және 2 миллиметрден аспайтын етіп кішірейтуге болады.

      Жөндеу жұмыстарын жүргізу орындары олардан 80 метрден кем болмайтын қашықтықта типтік белгілермен қоршалады.

      952. Тасылым жолдарының бағыт ауыстырушыларының механикалық және қолмен реттегіштері адамдардың өту жолының бос жағынан, реттегіштен қозғалыс составының жиегіне дейін 0,7 метрден кем болмайтын қашықтықта орналастырылады.

      Реттегіштен бекітпеге дейінгі қашықтық монтаждауға, қарауға және жөндеуге ыңғайлы болуын қамтамасыз ететін болады.

      Қазбаның ені жеткіліксіз болған жағдайда бағыт ауыстырушылардың реттегіштері оймаларда орналастырылады.

      Оқпан жанындағы тасылым жолдарының және горизонттардағы жүк тасымалының негізгі бағыттарындағы бағыт ауыстырушыларда дистанциялы басқару мен жарықтық белгі беру болады.

      953. Тасылым қазбаларында рельстер щебень және гравий балластында орналастырылады және өзара болттармен біріктіріледі. Рельстің бірігу жерлерін дәнекерлеуге болады. Шпалдардың осьтерінің ара қашықтығы 700 миллиметрден аспайды.

      Рельстің бірігу жерлерінде 5 миллиметрден аспайтын бірігу саңылаулары қалдырылады. Біріктіру шпалының осінен рельстің бірігу жеріне дейінгі қашықтық 200 миллиметр болады. Шпалдың астындағы балласттың қалыңдығы 90 миллиметрден кем болмайды.

      954. Жолдың түзу сызықты бөліктерінде рельстердің бастары бір деңгейде салынады. Ауытқу 4 миллимтерден аспайтын шамада ғана рұқсат етіледі. Жолдың түзу сызықты емес бөліктерінде сыртқы рельс ішкісінен жобамен қарастырылған шамада жоғары орналасады, бірақ ол жолдың 900 миллиметр ені үшін 15 миллиметр және 600 миллиметр ені үшін 10 миллиметрден аспайды.

      955. Рельсті жолдың дөңгелену радиусының қозғалыс составының неғұрлым тығыз базасына қатынасы келесі түрде болады:

      1) қозғалыс жылдамдығы секундына 1,5 метрге дейін болғанда 7 кем емес,

      2) қозғалыс жылдамдығы секундына 1,5 метрден асатын жағдайда, сондай-ақ, қозғалыс жылдамдығына тәуелсіз, айналу бұрышы 90 градус болатын барлық қисық сызықтарда 10 кем емес.

      956. Жолдың дөңгелену радиусы 20 метрден кем болмайтын қисық сызықты бөліктерінде екі рельс жолағының аралығында металл тартылыстар орнатылады. Тартылыстардың арасындағы қашықтық 3 метрден кем болмайды.

      957. Р-18 рельстері үшін рельстің басы вертикаль бойынша 8 миллиметрден аса тозған кезде, Р-24 рельстері үшін 12 миллиметрден асқанда, Р-33 рельстері үшін 16 миллиметрден асқанда, Р-38 үшін 20 миллиметрден асқанда және Р-50 рельстері үшін 24 миллиметрден асқанда, дөңгелек ребордасы болттың басына түйіскенде, рельстерде көлденең және бойымен түзілген жарықтар болғанда, рельстің бас жағы ұсақталғанда, рельстің табанының бөлігі түскенде және қозғалысқа қауіп төндіретін ақаулар болған кезде оларды пайдалануға Жол берілмейді.

      958. Бағыт ауыстырғыштарды мен крестовинаның элементтері қозғалыс составының берік базасына сәйкес болады.

      959. Бағыт ауыстырғыштарды келесі жағдайларда пайдалануға Жол берілмейді:

      1) көлденең және бойы бойынша ұрылған, ұсақталған және майысқан немесе бағыттағыш қанаттар рамалық рельс пен башмактарға тығыз байланыспайтын кезде;

      2) бағыттағыштардың тартушылары ажыратылған кезде;

      3) басылып қалған қанаттың өткір жиегі мен рамалық рельс аралығындағы 4 миллиметрден асатын саңылауда бағыттағыштардың тұйықталуы кезінде;

      4) бағыт ауыстырғыштардың қалпын сақтап қалатын фиксаторлар мен құрылғылардың болмауы кезінде;

      5) бағыт ауыстырғыштардың арналарының ашық кезінде.

5-параграф. Контактілі тармақ

      960. Контактілі электровоздармен тасылым жасау кезінде 600 Вольттан аспайтын тұрақты ток кернеуі пайдаланылады. Жерасты қазбаларындағы тұрақты токтың контактілі тармағы оң, ал рельстілері – теріс полярлы болады.

      961. Мыс контактілі желінің қимасы 65 миллиметрден кем болмауы керек.

      Қимасы 100 миллиметр желі үшін 30 пайыздан аса тозған, қимасы 65 және 85 миллиметр желі үшін 20 пайыздан аса тозған контактілі желілерді қолдануға жол берілмейді.

      Желілердің қимасы нақты жағдайларда пайдалануға мүмкіндік беретін, стандартты қимадағы мыс желісінің (65, 85, 100 шаршы миллиметр) кедергісіне эквивалент болатын электр кедергісін қамтамасыз етуі керек.

      962. Контактілі желі рельстің басынан кемінде 1,8 метр биіктікте ілінеді. Адамдарды отырғызу және түсіру орынжайларында, адамдар жүретін қазбалардың контактілі желілер орналасқан қазбалармен қиылысу жерлерінде, іліну биіктігі 2 метрден кем болмайды.

      Контактілі желіден кен жиылысына немесе вагондағы жынысқа дейінгі қашықтық 200 миллиметрден кем болмайды.

      Оқпан жанындағы аулада адамдардың вагонеткаға отырғызу жерлеріне дейін жүретін учаскелерінде контактілі желі 2,2 метрден кем болмайтын биіктікке ілінеді, ал оқпан жанындағы ауланың басқа қазбаларында – рельс басынан 2 метрден кем болмайтын биіктікте.

      Жұмысшылар ауысымын көтеру және түсіру уақыттарында, оқпаннан оқпан жанындағы аулада орналасқан отырғызу пунктіне дейін контактілі желі ажыратылады.

      963. Шахта немесе штольняның өнеркәсіптік орынжайында контактілі желіні рельс басынан 2,2 метрден аспайтын биіктікке ілуге рұқсат етіледі, бұл жағдайда тасылым жолдары адамдардың жүру жолымен қиылыспауы шарт. Жолдардың қиылысу жерлеріндегі желілердің іліну биіктігі жердегі электрленген теміржолдарды орналастыру қағидаларына сәйкес болады.

      964. Жерасты қазбаларында контактілі желілер майысатын болып орнатылады. Контактілі желілердің орналасу нүктелерінің ара қашықтығы жолдың түзу сызықты бөлігінде 5 метрден аспайтын және қисық сызықты бөліктерінде 3 метрден аспайтын болады.

      Контактілі желінің ілінген жерлеріндегі оның бекітпенің жоғарғы жағына дейінгі қашықтығы 0,2 метрден кем болмауы керек. Электровоз ток қабылдағышы мен қазба бекітпесіне дейінгі қашықтық 0,2 метрден кем есем.

      965. Іліну биіктігі сақталу қажет болған жағдайда контактілі желі тығыз бекітіледі.

      966. Байланыс желінің екі жақ басы троллея ұстағышынан оқшауланады; бұл кезде әр оқшаулағыштың троллея ұстағышына дейінгі қашықтығы 0,3 метрден кем болмайды.

      Троллея ұстағышы оқшаулайтын болтпен бірге қолданылады.

      967. Контактілі тармақ ажыратқыштармен секцияланады, олардың ара қашықтығы 500 метрден аспайды. Секциялы ажыратқыштар контактілі желінің барлық тармақшаларында орнатылады.

      Екі және бірнеше жолақты бөліктердің контактілі тармақтарында контактілі желілерді ажыратқыштар арқылы параллель етіп қосуға болады.

      Секциялық ажыратқыштар мен автоматты түрде сөндіргіштерді қолдануға рұқсат етіледі.

      Контактілі тармақ бірнеше подстанциялардан қоректендірілетін кезде тармақтың әрқайсысы бірінен бірі оқшауланады.

      968. Контакілі тармақ адамдарды электр тогынан жарақат алуынан қорғайтын құрылғылармен жабдықталады.

      Контактілі электровоздар токты қабылдауыштарда жарқынның түзілуін төмендететін құрылғылармен жабдықталады. Токпен жарақат алу қауіпі бар жерлерде контактілі желі қоршауға алынады.

      969. Материалдарды тиеу мен түсіру орындарында контактілі желі вагондармен, платформамен жабдықталып, түсіру (тиеу), сондай-ақ, тией сөресіне көтеру кезеңіне адамдардың оған таянуына жол бермейтіндей етіп жабдықталады.

      Қазбаларда жөндеу жұмыстарын жүргізу жерлерінде немесе оның жанында жұмыстарды жүргізу кезінде контактілі желі оған адамдардың таянуынан қоршалады немесе ажыратылады.

      970. Механикалық төңкергіштерді пайдаланған кезде контаклілі тармаққа төңкергіш двигателінен тежеуіш орнатылады, ол контактілі желіде кернеу болған кезде вагоншаның төңкерілуіне жол бермеу үшін жасалады.

      Контактілі тармақ төңкергіш составтың максимальді ұзындығына тең ұзындыққа әрбір айналымы кезінде ажыратылады.

      971. Контактілі электровозбен тасылым жасау кезінде жұмыстың ауысымнан асатын мерзімге тоқтатылған кезеңдерінде, осы учаскелерегі контактілі желілер ажыратылады.

      972. Контактілі тармақты жөндеу өкім бойынша, кернеуді ажыратып, тармақтың сол бөлігін жерлестіре отырып жүзеге асырылады.

6-параграф. Рельсті тармақ

      973. Контактілі тасылым кезінде рельсті тармақтың кедергісін азайту үшін электр қосқыштары орнатылады:

      1) біріктіруші – рельстердің әрбір бірігу жерлерінде;

      2) айналып өту – стрелка, крестовина және тағы сол сияқты.;

      3) рельсаралық – бір жолдағы рельс жолақтарының арасында 50 метрден жиі болмайтын етіліп, сондай-ақ рельсті жолдың соңында;

      4) жоларалық – екі немесе одан көп көршілес линияялардың рельстері аралығында 100 метрден жиі болмайтындай етіліп, рельсті жолдың басы мен соңында.

      Электрлік қосылулар кедергісі қимасы 50 шаршы миллиметрден кем болмайтын мыс желінің кедергісіне эквивалетті болатын желіден жасалынады.

      Әрбір біріктірудің электр кедергісі бір рельстің құрылыстық ұзындығының кедергісінен кем болмайды.

      974. Контактілі электровоздармен тасылым жасауға арналмаған рельстік жолдар, тогы бар рельстермен тоғысу жерлерінде, соңғысынан екі жерден электрден оқшауланады, олардың ара қашықтығы составтың максимальді мүмкін болатын ұзындығынан тең.

7-параграф. Аккумуляторларды зарядтау

      975. Электролит ерітіндісін дайындап оны аккумуляторларға құю үшін электролиттің шашырауы мен төгілуінен қорғайтын арнайы құрылғылар қолданылады. Бұл кезде жұмысшылар қорғаныс көзілдіріктерін, резеңке қолғаптарды және алжашқыштарды пайдаланады. Зарядтау камерасында терінің кездейсоқ электролитпен күю жағдайы үшін бейтараптаушы ерітінді мен ұнтақ болады.

      976. Зарядтау камералары электровоздардың батареялық жәшіктерін механикалық түрде түсіріп, көтеретін құрылғылармен жабдықталады.

      Аккумулятор батареясын тікелей электровоздың үстінде зарядтауға Жол берілмейді.

      Электровоздар саны екіден аспайтын жаңадан салынатын шақталарда, горизонттарда аккумуляторлық батареяларды тікелей электровоздың үстінде зарядтау камерасында зарядтауға болады.

      977. Аккумуляторлық батареяларды зарядтау кезінде батареялық жәшіктің қақпағы шешіледі, аккумулятор аузының қақпақтары ашылады. Аккумулятор мен батареялық жәшікті жабуға тек қана аккумулятордан газ шығару тоқтағаннан кейін ғана рұқсат етіледі, бірақ ол зарядтаудан кейін кемінде 1 сағаттан кейін жүзеге асырылады.

      Зарядтаушыдан аккумулятор батареясын шығару алдында оның корпусының батарея жәшігінен оқшаулануы тексеріледі. Бір батареяның оқшаулану кедергісі кемінде 10000 Ом болуы керек. Зарядтауға істен шыққан немесе ластанған аккумулятор батареясын қоюға болмайды. Батарея жәшігі зарядтау кезінде жерлестіріледі. Жарылысқа қауіпсіз электр тасымалдағыш желіге шығар алдында батарея жәшігіндегі сутегі құрамы өлшенеді, ол 1,5 пайыздан аспайды.

      978. Аккумуляторлық батареяларды зарядтау кезінде зарядтау камерасында ашық отты пайдалануға жол берілмейді.

      979. Зарядтау орны жанбайтын материалдардан дайындалады. Зарядтау камерасында темекі тартуға жол берілмейді.

      980. Зарядтау камерасындағы электр жабдықтары жарылыс бойынша қауіпсіз немесе беріктігі жоғары деңгейде болады.

      Қалыпты жағдайда жасалған аккумулятор сынақтарын да қолдануға болады, бірақ олармен кернеуді өлшеу батарея жәшігінің қақпағын ашқаннан кейін кемінде 10 минут өткеннен кейін жүзеге асырылады.

8-параграф. Поездық дабыл

      981. Келе жатқан поездың бастапқы және соңғы бөліктерінде жарықтық юадыл белгілері орналастырылады: на локомотивте - фаралар, ал соңғы вагоншада – қызыл түсті шамшырақ. Локомотив вагоншаларсыз қозғалған кезде қызыл түсі бар шамшырақ локомотивтің қозғалыс бойынша соңында орналастырылады.

      982. Деңгейжиекте бір мезгілде екі немесе одан да көп локомотив жұмыс істегенде екіжарықты дабыл қолданылады.

      Электр тасымалдағыштардың деңгейжиекте қиылысусыз жұмысын ұйымдастырған жағдайда, уәкілетті органның аумақтық бөлімшесінің келісімімен екіжарықты дабылды жабдықтамауға болады.

      Жабдықтың орналасу сызбасы және екі түсті дабылдың көлемі ұйымның техникалық басшысымен бекітілген жобамен анықталады.

      Интенсивті электр тасымалдағышпен тасып щығаратын магистральдік қазбаларда пайдалану деңгейжиектерінде орталық одақтасу жүйесі қолданылады.

      983. Контактілі желі ілінген қазбаларда, әрбір 200 метр сайын және олардың қалған қазбалармен қиылысу жерлерінде "Желіден қорған" жарықтандырылған жазбалары орналастырылады. Мұндай жазбалар өртке қарсы қоймалар, инструменттік, электр подстанциялары және машиналық камералар аймағында ілінеді.

      Қазбалардың дөңгелену жерлерінде "Локомотивтен қорған" жазбасы түрінде болатын локомотивтің автоматты түрде алдынан шығатын дабы белгілері орналастырылады.

      Автоматты желдету есіктері орнатылған тасылым қазбаларында тежеліс жолының ұзындығына сәйкес келетін, есіктердің толықтай ашылуы кезінде іске қосылатын, локомотив машинистіне берілетін дабыл белгісі орналастырылады.

      984. Адамдарды тасымалдауға арналған әрбір состав немесе вагонша составтың қозғалысы бойынша бірінші вагоншаға орналастырылатын жарық сигналымен жабдықталады.

      Қолмен жасалатын тасылымда вагоншаның алдыңғы сырт жағындағы қабырғасында жарықтандыратын шамшырақ орналастырылады.

9-параграф. Өндірістік бақылау

      985. Әрбір шахтада жыл сайын шахтаның техникалық басшысы бекітетін тасылым жолдарының, әрбір горизонт бойынша өздігінен жүретін (рельсті емес) жабдықтардың қозғалысының схемасы құрастырылады да, онда келесі мәліметтер көрсетіледі: оқпан жанындағы аула мен тиеу пункттерінің жанында маневрлеу тәртібі, көліктердің қозғалысының рұқсат етілетін жылдамдықтары, составтардың шамалары, сигнал беру құрылғыларының, белгілерінің орналасуы мен олардың мағыналары. Схемалар және жұмыстың ұйымдастырылуымен барлық персонал түгелдей таныстырылады.

      986. Әрбір ауысым сайын жерасты көлігіне бақылау жасаушы немесе арнайы тағайындалған адам адамдарды тасымалдау алдында көліктерді тексереді, басты назар ілініс құрылғыларына, жартылау жүріске, тежегіш пен сигнал берушіге аударылады.

      Локомотивтер оларды бақылау тексергеннен кейін ғана жолға жіберіледі.

      Пайдаланылудағы әрбір локомотив келесі мерзімдерде тексеріледі:

      1) әрбір ауысым сайын локомотивті қабылдаған кезде машинстпен;

      2) әр тәулік сайын кезекші электр слесарі;

      3) әр апта сайын телім механигімен;

      4) әр тоқсан сайын шахталық көліктің телім бастығымен.

      Тексерістің нәтижелері тексеру журналына жазылады. Оның объектісін шахтаның техникалық басшысы бекітеді.

      Жыл сайын локомотивтер комиссиялы түрде тексеріледі. Тексеру нәтижелері кәсіпорынның техникалық басшысы бекітетін актімен ресімделеді.

      987. Жол, жолдың құрылғылары, сутөкпе арналары, бағыт ауыстырғыштар, жол сигналдары, горизонталь тасылым қазбалары мен еңістердегі өту орындары, контактілі тармақты телім бастығы немесе оның орынбасары кемінде айына бір рет тексереді, жол шебері немесе бақылау үшін тағайындалған шахтаның бақылаушы тұлғасы айына кемінде екі рет тексереді.

      988. Жылына кемінде бір рет рельстер мен контактілі желінің тозуы тексеріледі.

      989. Барлық жұмыстағы қазбаларда жыл сайын тасылым жолдарын нивелирлеу жасалып, саңылаулардың осы Қағидаларға сәйкестігі тексеріледі. Тексеріс нәтижелері осы Қағидаларға 9-қосымшаға сәйкес нысан бойынша "Бекітпе мен қазбалардың жағдайын қарау журналына" жазылады.

48. Адамдарды конвейерлік көлікпен тасымалдау
1-параграф. Жалпы ережелер

      990. Шахтада адамдарды горизонталь және аз еңісті қазбаларда (7 градусқа дейін) 500 метрден асатын қашықтыққа, ал еңісті қазбалармен 200 метрден асатын қашықтыққа тоқтаусыз жеткізу мүмкін болатын жағдайда адамдарды ленталық конвейермен тасымалдауға болады.

      991. Адамдарды тасымалдау осы мақсатта арнайы конструкцияланған, адамдарды екі жаққа да тасымалдауға мүмкіншілік беретін, адамдық және жүктік - адамдық конвейерлермен жүзеге асырылады.

      Адамдардың екі жақтылық тасымалын қамтамасыз ету үшін реверсивті конвейерлер мен екі тіреуіш тармағы бар конвейер қолданылады.

      Конвейерлердің ең тиімдісі ретінде адамдарды екі жаққа да бір мезгілде тасымалдауға мүмкіндігі болатын конструкциялысы болады. Бұл жағдайда лентаның тармақтары параллель түрде, сондай-ақ, бірінің үстіне бірі орналаса алады.

      992. Конвейерлерде адамдар тасымалы кезінде жүктерді адамдар отырғызылған тармаққа берілуінен сақтайтын тежегіш болуы тиіс.

      993. Ленталық конвейерлер лентаның басқа жаққа ауытқуын болдырмайтын центрлеуші құрылғылары бар секциялармен, лентаның бүйірге қарай ауытқуын көрсететін, лентаның горизонталь бойынша оның енінен 10 пайыздан асатын шамаға ауытқуы кезінде конвейерді кернеуден ажырататын датчиктермен, лента мен барабанды тазалау құрылғыларымен жабдықталады. Конвейерлерді қарап, роликтердің жұмысын тексеру ауысымда бір рет жүзеге асырылады.

      994. Еңістік бұрышы 7 градустан асатын қазбаларда жұмыс істеуге арналған конвейерлер берік автоматты ұстағыштар немесе лентаның жағдайын бақылау құрылғыларымен жабдықталады.

      Ұстағыштардың құрылғысы қозғалыста болатын лентадағы адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді және лентаның пайдалы қимасын азайтпайды. Ұстағыштардың жұмысқа қосылуы кезінде лента жиектеріндегі жабындының ені лентаның әрбір жағынан енінің 10 пайыздан аспайды.

      995. Тармақтары бірінің үстіне бірі орналастырылған конвейердің барық ұзындығында қатпарланған листілер орнатылады.

      996. Орынжайлар мен соңындағы барабандардан 8-10 метр қашықтықта, сондай-ақ, әрбір 50 - 100 метр сайын конвейердің ортаңғы бөлігінде, лентаның осьтен басқа жаққа қарай оның енінен 10 пайыздан асатын шамаға ауытқуы кезінде немесе конвейердің қозғалмайтын элементтеріне (ұстағыштар, кронштейндер, орынжайлар) тиіп кету кезінде автоматты тоқтауын қамтамасыз ететін бақылау құрылғылары орнатылады.

      997. Адамдарды тасымалдауға арналған конвейердің максимальді еңістік бұрышы 18 градустан аспауы керек. Конвейерлер қолданылатын қазбалар жарықтандырылады.

      998. Адамдарды түсіру мен тиеуге арналған орынжайлары қозғалмайтын конвейерлермен тасымалдау кезінде лентаның қозғалыс жылдамдығы секундына 1,6 метрден аспауы керек.

      999. Автоматты және дистанциялы басқарылатын конвейерлер мен конвейер жолақтарын пайдаланған кезде келесі жағдайдар қамтамасыз етіледі:

      1) конвейерлік жолақтың барлық ұзындығы бойынша анық естілетін, жолақтағы соңғы конвейердің жіберілуіне дейін істейтін автоматты түрде берілетін сигналдың болуы. Бұл жағдайда жіберіліп болған конвейере сигналды тоқтатуға болады. Сигналдың берілуі бірінші конвейердің жіберілуіне 5 сек қалғанда басталады;

      2) автоматтандырылған конвейерлерді линиядағы соңғы конвейерден бастап жіберу (тиеуден бастап санағанда); ажыратылуы – кері бағытта. Линиядағы әрбір келесі конвейердің қосылуы оған дейінгі конвейердің тарту органы жұмыстық жылдамдыққа жеткеннен кейін жүзеге асырылады;

      3) тоқтап тұрған конвейерге жүк беретін барлық конвейерлердің бір мезгілде автоматты түрде тоқтап тұруы (конвейерлердің біреуі тоқтағанда);

      4) конвейер қосқышының келесі жағдайларда автоматты түрде апаттық ажыратылуы:

      электр двигателінің істен шығуы (сәйкесінше электр қорғаныстарының әсерінен);

      конвейердің механикалық бөлігінің істен шығуы (біршынжырлы немесе екішынжырлы ысырушы конвейердің бір шынжырының үзілуі, лентаның үзілуі немесе тоқтауы);

      конвейерді іске қосудың ұзаққа созылуы;

      басқарудың жоқтығына әкеліп соқтыратын, басқару шынжырының істен шығуы;

      жерлестіргіш желінің үзілуі, ол басқару шынжырында қолданылған кезде;

      қайта тиегіш құрылғының опырылымы кезінде (стационар және жартылай стационар конвейер линиялары үшін);

      лента жылдамдығының қалыпты күйіндегіден 75 пайызға дейін төмендеуі (тежелуі);

      5) қорғаныстың іске қосылуы кезінде істен шыққан конвейерді дистанциялы түрде қайта қосуға мүмкіндіктің болмауы;

      6) тиеу және түсіру пункттері аралығында, конвейердің қосқыш құрылғысы мен басқару пульті операторының арасында екі жақты телефондық және дыбыстық байланыстың болуы;

      7) белгілі бір конвейердің басқару пультінен қосылуын болдырмайтын жергілікті тежегіштің болуы;

      8) лентаның жүктік тармағын оның үзілуі кезінде ұстап қалу немесе еңістік бұрышы 10 градустан асатын қазбаларда арқандардың тұтастығына бақылаудың болуы;

      9) қайта тиеу жерлерінде шаңды басу, егер ол жерлердегі ауаның шаңдануы рұқсат етілетін шоғырлану шамасынан асатын болса.

      10) өрткеқарсы ставта судың қысымы болмаған жағдайда конвейерді іске қосуды блокировкалау.

      1000. Еңістік бұрышы 6 градустан асатын қазбаларда барлық конвейерлер қосқышында тежегіштермен жабдықталады. Тежегіштің реттеуіші арқылы лентаның қозғалыс жылдамдығы секундына 0,2-0,3 метрге дейін төмендетілгеннен кейін тежелу күшейтіледі.

      Еңістік бұрышы 10 градустан асатын қазбаларда ленталық конвейерлер лентаның үзілуі кезінде оларды ұстап қалатын, ал пластиналық конвейерлер – конвейердің ұзындығы бойынша орналасатын, шынжырдың үзілуі кезінде оны ұстап қалатын арнайы ұстағыштармен жабдықталады.

      Тарту және жүктасушы функциялары бөлінетін конвейерлік қондырғылар, тарту органының үзілуі кезінде двигательді тоқтататын құрылғылармен жабдықталады.

      1001. Ленталық конвейердің қосқыш, тарту және соңғы станцияларында, сондай-ақ, тиеу және түсіру құрылғыларында, конвейердің жұмысы кезінде барабан жанында төгілген материалдарды қолмен жинақтауға жол бермейтін қоршаулары болады. Қоршаулар конвейер қосқышымен біріктіріледі.

      Конвейерлердің жүктік тарту құрылғылары, тарту арбасының шекті жағдайға етуі кезінде конвейер қосқышын ажырататын шеттік ажыратқыштармен жабдықталады.

2-параграф. Таспаның қозғалыс жылдамдығы секундына 1,6 метрге
дейін болатын конвейерлерді тоқтатуға арналған алаңдары

      1002. Конвейерлерде адамдарды түсіруге және отырғызуға арналған алаңдар болуы тиіс.

      Алаңдар тіреуіш каркастан, настилден, периладан тұрады және адамдардың қазбаның табанына түсетін сатымен (траптармен) жабдықталады.

      1003. Алаң каркасы қазбаның табанында орналасады немесе қазбаның төбесіне ілінеді және конвейер ставына бекітіледі.

      1004. Биіктігі 1,0 - 1,2 метр болатын перилалар қазбаның адамдар өтетін жерлерінде орналастырылады.

      1005. Алаң настилінің беті саңылаусыз және шығып тұраған артық жерлерсіз болады.

      Алаң настилінің жарықталынуы 1 люкстан кем болмайды. Шамшырақтардың ілінуі олардың көз тұндырарлық әсерін болдырмайды.

      1006. Түсу алаңының настилі төменде, ал отырғызу алаңының настилі лентадан жоғарырақ немесе бір деңгейде орналасады. Алаңдардың жоғарылауы немесе төмендеуі 50 миллиметрден аспайды.

      1007. Алаңдардың орналасу орындары конвейер роликтері адамдардың оларға тиіп кетуінен сақтандыру үшін қоршауға алынады. Алаң настилі мен конвейерлік лента арасындағы саңылау жабылады.

      1008. Алаңның конструкциясы конвейерді жөндеуге ыңғайлы, алаңның орналасу орнында қазбаны төгілген тау-кен массасынан тазалауға мүмкіндік беретіндей болады.

      1009. Барабандардың қосқыш немесе ажыратқыш құрылғыларынан отырғызу алаңдары 5 метрге дейінгі қашықтықта, ал түсіру орындары-15 метрден асатын қашықтықта орналасады.

      1010. Алаңдардың жанында конвейерлік линия операторымен немесе конвейерлік линияны басқаратын адаммен тікелей байланысты (немесе шахта коммутаторы арқылы) қамтамасыз ететін телефондар орналастырылады.

      1011. Түсіру және отырғызу алаңдарының ені 0,7 метр болады. Алаң мен қазбаның бекітпесі аралығында немесе қазбада орналасқан жабдықтарың алға шығып тұрған бөліктері аралығында, ені 0,7 метрден кем емес, биіктігі 1,8 метр болатын бос өтетін жер болады.

      1012. Отырғызу және түсіру алаңдарының ұзындықтары сәйкесінше 1,5 және 8,0 метрден кем болмауы тиіс.

3-параграф. Адамдардың түсу орындарынан өтіп кетуі
жағдайларында конвейер қосқышын ажырату құрылғылары

      1013. Түсу алаңдарынан 2 метрден аспайтын қашықтықта адамдардың түсу орындарынан өтіп кетуі жағдайларында конвейер қосқышын ажырататын автоматты құрылғылар орналастырылады.

      1014. Екі тірек тармағы бар конвейерлерде, ажырату барабандарынан 6-8 метр қашықтықта, адамдардың барабанға өтіп кетуіне жол бермейтін қосалқы құрылғылар орналастырылады.

      1015. Таспа жолағынан датчиктің төменгі жиегіне дейінгі саңылау 0,3 метрден аспайды. Датчик лентаның үстінен, адамдар конвейер тоқтамай тұрып оның астымен өте алмайтындай етіп орналастырылады.

4-параграф. Конвейердің кез келген жерінен қосқышты жедел түрде
тоқтату құрылғылары

      1016. Конвейерді оның кез келген нүктесінен жедел түрде тоқтату үшін, қазбаның жүруге арналмаған жағынан конвейердің лентадан тоқтатылуына арналған құрылғы қарастырылады.

      1017. Таспаның екі салмақ түсіруші тармақтарымен конвейерлерді қолдану кезінде құрылғы кез келген тармақтан оңай қол жетерліктей және таспа жолағынан 200-400 миллиметр биіктікте орналасуы тиіс.

      1018. Ажырату құрылғысы атқарушы органына 5 килограмм-күштен аспайтын күшпен әсер еткенде іске қосылуі тиіс.

5-параграф. Адамдардың түсу алаңдарында таянғандығы туралы
белгі беретін құрылғылар

      1019. Адамдарды тасымалдауға арналған барлық таспалық конвейерлер, іргетабанды арқандардан, жолақ түрінде жасалған конвейер таспасынан немесе материалдан жасалатын, түсу уақыты туралы белгі беретін құрылғылармен жабдықталады.

      1020. Адамдардың түсу орнына таянуы туралы белгі беретін құрылғылар конвейер ставына бекітілетін арнайы рамаға немесе түсу орнына дейінгі 8-10 метр қашықтықтағы қазбаның төбесіне ілінеді, бұл кезде құрылғының төменгі жиегінен таспа жолағына дейінгі саңылау 300 миллиметрден аспайды.

      1021. Адамдардың түсу орнында түсу орнының басынан 15 метр қашықтықта сары түсті дабыл белгісі және түсу орнының үстінен қызыл түсті дабыл белгісі орналасады.

6-параграф. Автоматтандыру құралдары

      1022. Адамдарды тасымалдауға арналған таспалық конвейерлерді автоматтандыру құрылғыларында:

      1) адамдардың түсу орындарынан өтіп кетуіне жол бермейтін құрылғылар;

      2) конвейерді оның ұзындығы бойымен кез келген жерінен жедел тоқтату құрылғылары;

      3) таспаның бүйірлік ауытқу тетіктері;

      4) таспаның жылдамдығы 8 пайызға асқанда конвейерді тоқтататын құрылғылар болуы тиіс.

      Бұл құрылғылар конвейер қосқышының ажыратылуына тікелей әсер етеді және олардың бастапқы қалыпқа оралуы кезінде конвейердің өздігінен тоқтауын болдырмайды.

      1023. Конвейер линияларын автоматтандыру аппаратураларында басқару блоктары конвейердің екі режимде жұмыс істеуін қамтамасыз етеді – "жүк көлігі" және "адамдар тасымалы".

7-параграф. Конвейер таспалары

      1024. Адамдарды тасымалдауға арналған конвейерлерде ені 800 миллиметрден аспайтын таспалар қолданылады.

      1025. Конвейерге таспа таңдау, жүктерді тасымалдмау мен адамдарды тасу шарттарынан анықталатын ең үлкен жүктеме бойынша жүзеге асырылады. Бұл кезде адам салмағы 100 килограмм, ал таспадағы адамдардың ара қашықтығы 5 метр етіп алынады.

      1026. Резеңке арқанды таспалардың шеттерін біріктіру тек қана ыстық вулканизациялау арқылы жасалынады. Резеңке маталы таспалардырды ыстық және суық вулканизация арқылы, немесе, лентаның тұтас жеріндегі беріктіктің 70 пайыздан кем болмайтындай үзілуге беріктікті қамтамасыз ететін берік және қауіпсіз әдістермен біріктіруге болады.

8-параграф. Адамдарды тасымалдау

      1027. Адамдарды тасымалдауға арналған конвейерлерді қолдануға жіберуге кәсіпорынның техникалық басшысы тағайындайтын комиссия оны қабылдап алғаннан кейін ғана рұқсат етіледі.

      1028. Конвейерлердің техникалық жағдайының дұрыс болуын шақтаның бас механигі қамтамасыз етеді. Конвейердің қорғаныс құрылғыларының дұрыс жұмыс істеуін және таспаның жағдайын айына кемінде бір рет шақтаның бас механигі немесе оның орынбасары тексереді.

      Конвейерді, басқару аппаратурасын, шығырларды, тарту және босату құрылғыларын, таспаны және олардың жалғанған жерлерін, сонымен қатар конвейерді қауіпсіз тұтынуды қамтамасыз ететін құрылғыларды, ауысымдық инженер техникалық қызметкер немесе осыған тағайындалған адам әр ауысым сайын тексеру керек.

      Басқару және сақтандыру аппаратурасының (таспаның шығып кету және айналып кету датчигі, тиеу деңгейінің, шұғыл тоқтатудың датчиктері) жұмысын, конвейерді қауіпсіз тұтынуды қамтамасыз ететін құрылғыларды (тежегіштер, таспаны ұстап алушылар, қоршаудың блокировкалары), өртке қарсы құралдар мен өрткеқарсы ставтағы судың болуын тексеруді және қарап шығуды бөлімшенің механигі немесе арнайы тағайындалған тұлға атқарады.

      Тексеріс нәтижелері "Конвейердің жағдайы туралы жазбалар журналына" кәсіпорынның техникалық басшысы бекіткен объект бойынша жазылады. Кітапта міндетті түрде тексеріліп, қаралатын объектілер көрсетіледі.

      1029. Бақылаушы адам тәулігіне кемінде бір рет қазбаның бекітпесін, адамдар өтуге арналған жерлердің болуын және жүктік - адамдық конвейердің қауіпсіздік құралдарымен жабдықталуын тексереді.

      1030. Адамдарды тасымалдау кестесінің және қауіпсіздік шараларының орындалуын бақылаушы адам (осы конвейер линиясын бақылайтын), ал ауысым уақытында – адамдарды тасу алдында конвейер құрылғыларының жұмысқа жарамдылығын тексеретін тау - кен шебері қамтамасыз етеді.

      1031. Әрбір отырғызу пункттерінде тасымалдау тәртібі, адамдардың өздерін ұстау қағидалары ілініп, онда дабыл белгілерінің мағынасы көрсетіледі.

      Жарықтық және дыбыстық дабыл:

      1) төрт дабыл белгісі – конвейер "адамдар тасымалы" режиміне ауысады;

      2) екі дабыл белгісі - конвейердің іске қосылуы;

      3) бір дабыл белгісі – конвейердің тоқтауы.

      1032. Конвейер маңында жөндеу жұмыстары жүргізілген кезде бұл учаскеде таспалық конвейермен адам тасымалдауға жол берілмейді. Бұл конвейердің отырғызу орнында алдын ала белгі беру белгісі ілінеді.

      1033. Таспалық конвейерге бір адамнан отырғызылып, олардың араларында 5 метрден кем болмайтын аралық болады.

      1034. Таспалық конвейерде адамдарды тасу кезінде олар "білекте жату" жағдайында болады.

      1035. Конвейерде келе жатқан адамдар олардың арнайы киімі мен инструменттері қозғалыстағы таспа өлшемдерінен шықпауын қадағалайды.

      1036. Түсу орынжайына таянған кезде алдын ала дайындалып, конвейерлік таспадан түсіп, келесі жұмысшыға орын босатылады.

      1037. Өзімен бірге алып жүретін инструменттің қорғаныс қабы болып, салмағы 20 килограммнан көп емес. Инструменттері бар адамдарды тасымалдаған кезде олардың ара қашықтығы 10 метрден кем болмауы керек. Конвейер таспасының бойымен сырғанап, төменірек орналасқан жұмысшыға жарақаттандыратындай құрал-саймандар мен жабдықтары тасымалдауға жол берілмейді.

      1038. Таспаның қалыпты емес қозғалысы кезінде (оның басқа жаққа қарай ауытқуы, "тебіренуі") конвейерді апаттық тоқтату құрылғыларымен тоқтату, одан түсу керек. Таспа үзілген кезде барлық жұмысшылар конвейерден түсіріледі.

      Конвейерді жаңадан іске қосу конвейер линиясындағы қателіктерді жойғаннан кейін жүзеге асырылады.

      1039. Жол берілмейді:

      1) арнайы орындардан басқа жерлерде немесе олар істен шығып тұрған кезде түсу және отыру;

      2) жүкке толтырылған конвейер таспасында жол жүруге;

      3) жеке шамшырақтарды сөндіріп жол жүруге;

      4) өздерімен бірге жарылыс материалдарын алып келе жатқан тау - кен жұмысшыларын тасымалдауға;

      5) 15 градустан асатын еңістерде таспасы дымқыл конвейерлермен адамдарды тасымалдауға.

      1040. Магистральді конвейерлер мен конвейерлік линиялар отқа төзімді етіп жасалған таспамен, автоматты өрт сөндіру құрылғыларымен және дабылмен жабдықталады. Қосқыш, тарту бастарында, тарату құрылғыларында және әрбір 100 метр сайын конвейердің ұзындығы бойымен екі қолмен өрт сөндіру құралы және құм немесе сиымдылығы 0,2 метр инертті шаң салынған жәшік орнатылады. Қазбалар жанбайтын материалдармен бекітіледі.

      Конвейерден өту үшін қазбалардың қиылысу жерлерінде, тиеу мен түсіру құрылғыларында, әрбір 200 метр сайын конвейердің ұзындығы бойымен өту көпіршелері орналастырылады.

      Таспалық конвейерлер орнатылған қазбалар ауысым сайын төгілген кен мен жыныстардан тазартылады.

      1041. Конвейерді оның қозғалыста болатын бөлшектерінің жұмысы кезінде тазартуға және май жағуға, лентасында адамдарды, материалдар мен жабдықтарды тасуға жол берілмейді.

49. Өздігінен жүру көліктері
1-параграф. Жалпы ережелер

      1042. Іштен жану двигательдері бар машиналарды пайдалану мен оларға қызмет көрсету тәртібі, оның ішінде гараждарды, жанар - жағармай қоймаларын, шеберханаларды, бөлшектерді қыздырылған сұйықпен жуу пункттерін, машиналарға жанармай құю пункттері мен олардың уақытша тұрақтарын орналастыру жобаларда анықталады.

      Бензинді қозғалтқыштарды қолдануға жол берілмейді.

      1043. Өздігінен жүретін машиналар қозғалатын қазбаларда оларды үлкен жылдамдықпен басып өтуге жол берілмейді.

      Тоқтап тұрған көлік пен жабдықтарды айналып өту кезінде жүргізуші маневрдің қауіпсіздігіне көз жеткізіледі.

      Айналып өтуді талап ететін стационар жабдықтар "Назар аудар" сигналымен қоршалады.

      1044. Көліктік тоннельдердің қиылысу жерлерінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету шаралары қарастырылады.

      1045. Көлік өтетін жерлердің габариті шамасында жүргізілетін жұмыс орындары, көліктің таянуы кезінде 50 метрден кем емес қашықтықта көрінетін жарықтық белгілермен қоршалады. Егер мұндай қашықтықтан қоршаудың белгісін көрінетіндей етіп орнатуға мүмкіндік болмаса, жұмыс орнынан 50 метр қашықтықта қосымша белгі беруші сигнал қойылады ("Назар аудару!" белгісі).

      1046. Жолдың бойында орналасқан, бекітпе, ағаш, әртүрлі конструкциядағы және қолданыстағы көпірастылары, бетонмен жұмыс жасау учаскелеріндегі опалубкалардың элементтері, жүктерді вертикаль бағытта тасымалдаған кезде автомобильдер немесе өздігінен жүретін және тоқтап тұратын жабдықтардың өтуі кезінде кездейсоқ ұрынуынан қоршалуы тиіс. Көлік өтуінің қауіпсіз жері дөңгелекті бруспен қоршалады.

      1047. Ені көліктердің айналуына бөгет жасайтындай болатын тоннельдерде, олардың айналуын қамтамасыз ету үшін бір - бірінен 200 метрден аспайтын қашықтықта болатын айналым камералары немесе машиналардың айналуы үшін жабдықталған арнайы құрылғылар орнатылады.

      Көліктің артқы жүрісі кезінде автоматты түрде дыбыстық белгі беру сигналы беріледі.

      1048. Автомобильдерді, өздігінен жүретін вагондарды бункерден тиеуге немесе экскаватордан тиеуге берген кезде, жүргізушінің кабинасы бункер немесе экскаватор шөмішінің астынан өтуіне жол берілмейді.

      1049. Жыныстарды экскаватормен тиегенде немесе жүктерді кранмен тиегенде, жүргізуші мен адамдарға арнайы қорғаныс күнқағармен жабдықталмаған кабинаға кіруіне болмайды. Жүргізушінің бұл уақытта болатын жері плакатпен көрсетіледі.

      1050. Қазба ішінде екі жақты көлік жүрісі тағайындалған кезде машинистті алда келе жатқан көліктің фара жарығымен көзталдыруға (жақын жарықты, габариттік шамдарды қосу арқылы) болмайды.

      1051. Өздігінен жүретін машиналар пайдаланылатын қазбаларды жарықтандыру кәсіпорынның техникалық басшысы уәкілетті органның келісуімен, жергілікті шарттарды ескере отырып анықтайды.

      1052. Жерасты қазбаларында жұмыс істейтін барлық машиналарда нөмір болуы және ұйымның белгілі бір адамдардың қарауына бекітілуі керек.

      1053. Машиналарда машинистті төбеден түсетін тау-кен жыныстарынан қорғайтын, бірақ қажетті көрініс бере алатын кабиналар мен күнқағарлар орнатылады.

      Тау - кен жыныстарын тиеу - түсіру жабдықтарын төбесі бекітілген немесе төбесі берік жыныстардан тұратын қазбаларда пайдаланған кезде кабина немесе күнқағар орнату міндетті емес. Бұл жағдайда машинисттің отыратын орнынан төбенің ең шығыңқы бөлігіне дейінгі қашықтық 1,3 метрден кем болмауы керек.

      1054. Істен шыққан машиналарды жерасты қазбаларында буксирлеу тек қана ұзындығы 1 метрден аспайтын қатқыл ілестіру арқылы жасалады.

      Өздігінен жүретін машиналарды олардың өздігінен жүріп кетуінен сақтайтын шаралар қарастырмай қойып кетуге болмайды. Өздігінен жүретін машиналардың жол бойындағы барлық уақытша тоқтау жағдайларында фараларын сөндіруге болмайды.

      1055. Гараждар кеніштік электр жарығымен жарықтандырылады.

      1056. Гараждағы машиналар, олардың арасынан адамдардың өтуі үшін бос орын қалатындай және қазбаның қабырғасына дейін 1 метр қашықтықта орналасады. Көрсетілген өту орындары әрқашан бос.

      1057. Әрбір машина стационар автономды өрт сөндіру құрылғысымен жабдықталады.

      1058. Әр машина үшін машинаны қарау, жұмсалған бейтараптандырудың пайдаланылуын тексеру журналы жүргізіледі. Журналдың объектісі мен оны толтыру тәртібін шахтаның техникалық басшысы тағайындайды.

      1059. Іштен жану қозғалтқышы орнатылған машинаны пайдалану кезінде оның техникалық жай-күйіне өндірістік бақылау жүзеге асырылады:

      1) ауысым сайын машинаның жұмысы алдында машинист машинаның техникалық жай-күйін тексереді.

      Тексеру нәтижесі журналға жазылады. Егер жұмыстың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін қандай да бір құрылғылар істен шықса, машинаны пайдалануға жол берілмейді;

      2) аптасына кемінде бір рет механик учаскеде жұмыс істейтін әрбір машинаның техникалық жағдайына бақылау жүргізеді. Машиналарды жөндеуді және техникалық жай-күйін бақылауды мердігер ұйымның күшімен жүргізуге болады.

      Апта сайынғы техникалық қараудан өтпеген машинаны пайдалануға жол берілмейді.

      Ескерту. 1059-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Инвестициялар және даму министрінің 07.11.2018 № 772 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      1060. Жерастында қолданылатын ІЖД бар әр машинаның түріне келесі мәліметтер болуы қажет:

      1) газды тазалаудың алдында және содан кейінгі двигательдің жұмыс режимінің барлық облыстарындағы игерілген газдың көлемі мен температурасының, ондағы көміртек тотығының, азот тотығының, альдегиттер мен қатты фильтраттардың шоғырламасы мен мөлшерінің өзгеруі;

      2) двигательді жерастында қолдану кезінде рұқсат етілген сериялық отандық жағармайдың маркалары;

      3) пайдаланылған газдың зияндылығының төменгі көрсеткішін қамтамасыз ететін двигательді бақылау және реттеу әдістемесі;

      4) машинаны тұтынудың реті, оның ішінде жасалған мотосағаттың және километрмен жүрісінің шамасына байланысты күнделікті және күрделі профилактикалық қарау мен жөндеу кіреді;

      5) бейтараптандырғыштарды тұтыну бойынша нұсқаулық.

2-параграф. Іштен жанатын қозғалтқышымен машиналарды пайдалану

      1061. Өздігінен жүру машинасы:

      1) машинистің көру аясында болатын және машинаның қозғалыс жылдамдығын көрсететін аспаппен;

      2) дыбыстық сигнализациямен;

      3) мотосағат немесе жүріп өткен километр есебін көрсету есепшісімен;

      4) жарықтандыру құралдарымен: шамдар, ені бойынша габариттік сигналдармен, тоқтаған кезде қосылатын артқы тоқтау белгілерімен жабдықталады. Қажетті жағдайларда машинада артқы жарықтандыру шамы орнатылады.

      Тұрақты жылдамдықпен қозғалатын тау-кен тиеу-түсіру, жеткізу машиналары мен тракторларында әрбір берілісте, бұрғылау күймешелері мен баяу қозғалатын машиналарда жылдамдық көрсеткіштері мен тоқтау сигналын орнату талап емес.

      Іштен жану қозғалтқышы бар машинаны басқаруға, оқудан өткен және жерасты жағдайында машинаны жүргізуге құқық беретін куәлігі бар тұлға жіберіледі.

      1062. Жер асты жағдайларында жабық отбақырдағы от алу температурасы 50 градус Цельсиядан төмен емес және құрамындағы күкірт салмағы бойынша 0,2 пайыздан аспайтын дизельдік жанармайды қолдануға жол беріледі.

      1063. Жер асты жағдайларында, іштен жанатын қозғалтқыштардың өңделген газдарындағы зиянды қоспалардың рұқсат етілген шоғырлануы осы Қағидаларға 25-қосымшаның кестесінде көрсетілген шамалардан аспауы керек.

      Пайдалану процесі кезінде газдан тазалауға дейінгі көрсеткіштер тексерілмейді және тек дайындаушылар үшін ғана келтірілген.

      Түтінділік МСТ 21293-75 әдістемесі бойынша анықталады және еркін үдеме режимі кезінде "К" коэффициенті 40 пайыздан аспауы керек.

      Іштен жану қозғалтқышы жұмыс істейтін жерасты қазбаларына берілетін ауаның мөлшері, дизельді қозғалтқыштардың 1 аттың күшіне тең номиналды қуатына минутына 5 метр куб шамасынан кем емес есебінен анықталуы тиіс.

      Көміртегі қышқылы каталитикалық бейтараптандырғыштан кейін жұмыстан кейінгі газдардың температурасы 250 градус Цельсиядан кем болмаған жағдайда анықталады.

      1064. Дизельдік іштен жану двигателі орнатылған барлық машиналар екі сатылы газдан тазалау жүйесімен жабдықталуы тиіс (каталитикалық және сұйықтық). Қуаттылығы 25 ат күшіне дейінгі двигателі бар машиналарда газдан тазалаудың бір ғана сатысын орнатуға болады.

      Төменгі температуралар жағдайында пайдаланылатын машиналарда тек қана каталитикалық бейтараптандырғыштар орнатылады.

      1065. Пайдалану кезінде, әрбір дизельдік двигательдің жұмыстан шыққан араластырылмаған газдарының құрамы газдан тазалаудан кейін, бос жүріс кезінде, құрамында көміртегі қышқылы мен азот қышқылының болуына, айына кемінде бір рет тексеріледі.

      Шығу газдарының құрамындағы зиянды газдар мөлшері шекті рұқсат етілген шоғырланудан асатын машиналарды пайдалануға болмайды.

      Шыққан газдарға талдау жасау қозғалтқышты жерасты жағдайында пайдалануға дейін, әрбір жөндеуден өткен сайын, двигательді реттегеннен кейін немесе ұзақ уақыт (екі аптадан асатын) жұмысы тоқтағанда және жаңа маркасын жанармаймен толтырғанда жасалады.

      1066. Іштен жану двигателі бар машиналары пайдаланылатын негізгі жұмыс орындарында кеніштік атмосфера құрамы айына кемінде бір рет машинист кабинасы жанынан көміртегі қышқылы мен азот қышқылының болуына анықталады.

      1067. Гараждар, жерасты жанар - жағармай қоймалары, іштен жану двигателі сынақтау мен реттеу орынжайларында жұмыстан шыққан ауаны шығыс ағыншаға беретін оқшауланған желдетіс болады.

      1068. Газ бойынша қауіпті шахталарда, іштен жану двигателі орнатылған жабдықтар тұйықталған қазбаларға кірусіз пайдаланылады.

      1069. Қолданыстағы машиналардың қозғалтқышын реттеу қазбалардың бұл үшін арнайы тағайындалған орындарында жүзеге асырылады. Реттеу кезінде, пайдаланылған газдар тікелей шығыс ағыншасына беріледі.

      1070. Отындық аппаратураны реттеу құрылғыларында, циклдық отын берудің тағайындалған максимальді шамасын сақтайтын пломбалар орнатылады. Пломбаны машинаны қолданысқа беретін адам орнатады.

      Қозғалтқыштың жоспарлық жөндеуі мен тексерілуі аяқталғаннан кейін, отындық аппаратураның пломбасы мен маркировкасы орнына келтіріледі.

3-параграф. Ұңғылау - қазып алу комбайндарымен кешенді түрде
бірге қолданылатын электр жетекті өздігінен жүру вагондары

      1071. Жерасты жағдайындағы жұмыстарға арналған электрлі өздігінен жүру вагондарының әрбір типі үшін, дайындаушы - зауыттар жобалау-конструкторлық ұйымдармен бірлесе отырып, келесі мәліметтерді көрсетеді:

      1) машинаның техникалық пайдаланылу қағидалары, оның ішінде жүріс жолы мен жұмыс уақытына байланысты профилактикалық қарауларды, ағымдағы және толықтай жөндеулерді жүргізу тәртібі мен уақыттары;

      2) жұмыстың ең жоғарғы дәрежедегі сенімділігі мен қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жетектерді бақылау мен реттеу қағидалары;

      3) двигательге берілетін максимальді жүктеме шамасы.

      Аптасына кемінде бір рет учаске механигі немесе оның жазбаша түрдегі тапсыруы бойынша тұлға (біліктілігі жеткілікті) учаскеде жұмыс істейтін әрбір вагонның техникалық жағдайын тексереді, оның нәтижесі ұйыммен белгіленген нысан бойынша қарау журналына енгізіледі.

      Қарау нәтижелері журналға жазылады.

      1072. Вагонды техникалық қараудан өткізуге, оның ақауларын жою мен тазалауға, жұмысқа дайындауға байланысты жұмыстарды орындау тек қана электр тогынан ажыратылған күйде рұқсат етіледі.

      1073. Өздігінен жүру вагондарын қолдану, вагонның габариттік шамаларынан ені бойынша 400 миллиметрден кем болмайтын шамаға асатын (әрбір жағынан 200 миллиметр) қазбаларда ғана рұқсат етіледі. Мұндай қазбаларда вагонның жұмысына қатысты емес жұмысшылардың болуы мен жүруіне жол берілмейді. Қазбаның төбесі мен вагонның (жүктің) ең шығыңқы тұстары арасындағы қашықтық 300 миллиметрден кем болмайды.

      1074. Жүк тиелген вагонның, төменгі жағынан ені 3 - тен 3,8 метрге дейін болатын қазба ішінде қозғалыс жылдамдығы сағатына 7 километрден, бос вагон үшін – сағатына 8 километрден аспайды.

      Төменгі жағынан ені 3,8 метрден асатын қазбаларда жүк тиелген немесе бос вагонның қозғалыс жылдамдығы төлқұжаттық шамаларға сәйкес келеді. Қозғалыс жылдамдығына бақылау жүргізу үшін вагондарда жылдамдық өлшеу құрылғылары орнатылады.

      Жолдың айналымды жерлерінен өту кезінде вагонның қозғалыс жылдамдығы сағатына 3 километрден аспайды.

      1075. Өздігінен жүріс вагондарының қозғалысы болатын қазбаларда адамдардың жүруіне рұқсат етілуі үшін, вагон габариті мен қазбаның қабығасы (төбесі) арасындағы адамдардың өтуі үшін қалатын кеңістік 1,2 метрден кем болмайды және бос орынға қарама - қарсы орналасқан жағынан 0,5 метр болады. Бұл кезде қазбаның адамдардың өтуіне арналған бөлігі анықталып шектеледі.

      1076. Өздігінен жүріс вагондарының, төменгі жағынан ені 3,8 метрден кем болатын қазбалардағы жұмысы кезінде, вагонның қозғалыс маршруты аясында адамдардың жүруіне жол берілмейді.

      Бұл жағдайда вагонның қозғалыс жолына әкелетін барлық мүмкін болатын кіру орындары "Кіруге жол берілмейді" деген жарықтандырылған табломен немесе жарықтандырылған тыйым салу белгісімен жабдықталады. Жарықтандырылған таблоны немесе белгіні тек қана вагонның машинисті сөндіреді.

      1077. Өздігінен жүріс вагонының қозғалыс маршруты аясында жүрген адамдардың, ені 3,8 метрден кем болатын қазбаларға кіруіне (шығуына), тек қана маршруттың ең соңғы пунктінен рұқсат етіледі, бұл кезде өздігінен жүріс вагоны осы пунктте болуы керек және вагон машинистімен келісіледі. Бұл жағдайда вагон тоқтап, вагон қозғалатын жолда адамдардың болмауы туралы белгі берілгеннен кейін ғана қозғалыс қайта басталады.

      1078. Өздігінен жүріс вагонының машинистіне қозғалатын жолда адамдардың болмауы туралы белгі беру үшін жолдың ең соңғы пункттері екі жақты жарықтық сигнализациямен жабдықталады.

      1079. Қазбалардың адамдар өтетін бос орындарында өздігінен жүру вагондарын қалдыруға болмайды.

      1080. Сигнал беру түймешелері жолдың ең соңғы пункттерінен 5 метрден аспайтын қашықтықта орнатылады.

      1081. Өздігінен жүріс вагондарының тасымалданатын немесе стационар тиеуші - бункерлермен кешенді түрде жұмысы кезінде қайта тиеу орындарына жақындау кезінде вагонның қозғалыс жылдамдығы сағатына 5 километрден аспайды.

      1082. Электрлі өздігінен жүріс вагондарын пайдалану кезінде жұмыстың басталуы алдында келесі тексерістер жүргізіледі:

      1) кернеу беру кабелінің ақаусыз болуын тексеру (жерлестіру мен кабельдің вагонға бекітілуі). Өздігінен жүріс вагонының жұмыс кабелі қазбаның бортына немесе биіктігі 1,5 метр арнайы бағанға сенімді бекітіледі;

      2) өздігінен жүріс вагонының ақаусыз болуын сырттай қарап тексеру;

      3) электр двигательдерінің ажыратқыштарының нөльдік қалыпта болуын, ал вагонның қол тежегішінің "Тежелді" қалпында болуын тексеру, кернеу беру, өздігінен жүріс вагонының жарығын қосу, өздігінен жүріс вагонын жүксіз қалыпта сынақтан өткізу (алға және артқа жүруі, тежегіштердің, конвейердің жұмысы).

      Вагонның жүрісін қосу алдында тежелу жүйесі қазбаның көлденең телімінде тербеледі.

      1083. Өздігінен жүріс вагонының тиеу, қозғалыс және түсіруі кезінде машинист вагонның жүрісі жағына қарай бетімен отыруы тиіс және жұмыс кабелінің керілмеуін немесе жыныспен жабылып қалмауын үнемі бақылайды.

50. Көлбеу қазбалары бойынша адамдар мен жүктердің қозғалысы,тасымалдау

      1084. Жыныстар мен жүктер тасымалданатын барлық көлбеу қазбаларда адамдардың қауіпсіз өтуіне арналған орындар болады. Сонымен қатар олар жыджымалы составтың ең шығып тұратын бөлігінен жоғары орналасады.

      Сол биіктікте орналастыруға мүмкін болмаған жағдайда, жоба бойынша жүк тасымал бөлігінен бөліп тұратын қосымша қоршаумен бөлінеді.

      1085. Жоғарыға шығатын жол ретіндегі еңіс және тік кеніштердің қабаттары арасынан адамдарды тасымалдау жузеге асырылады. Ерекшелік тек соңғы пунктерінің белгілері арасындағы айырмашылық 40 метрден аспайтын еңіс және тік кеніштер үшін ғана жасалады.

      1086. Кеніштерде адамдарға арналған бос жолдарды құрал - жабдықтармен және заттармен үйіп тастауға жол берілмейді. Кеніштер таза және түзу қалпында болады.

      1087. Адамдарды тасымалдау көлбеу бұрышы 10 градустан асатын, рельстік жолдармен жабдықталған еңіс қазбалары бойынша, адам таситын вагоншалар, осы мақсаттарға арналған өзі жүретін машиналармен, конвейрлермен 15 градусқа дейінгі еңіс бұрышымен рельстік емес тау қазбаларымен, егер еңіс бұрышы 30 градусқа дейін болса - көпарқанды аспалы жолдармен жүзеге асырылады. Адамдар үшін көліктің басқа түрлерін қолдану жобамен негізделеді.

      Адамдарды тасымалдау үшін әр поезд арқан немесе тіркеу үзілген жағдайда поезды күрт соққысыз тоқтататын, автоматтық құралмен (парашюттармен) жабдықталады. Парашюттердің құрылымы оларды қолмен іске қосуға мүмкіндік береді.

      Көрсетілген құралдар (парашютермен) әр кіші вагонда қойылады және қосқан кезде олардың бір уақытта жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін ортақ тартқышпен байланыстырылған.

      1088. 50 градустан асатын ылдыйы бар еңіс кеніштермен адамдарды тасуға арналған кіші вагондар мен клеттерде кондуктормен жүргізілетін парашюттерді қолдан іске қосу құралдары қажет етілмейді.

      1089. Еңіс кеніштермен адамдарды тасуға арналған кіші вагондарды іске қосар алдында осы кеніште адамдарды тасу үшін қабылданған максималды артпа мен максималды жылдамдықта ылдыймен төмен кіші вагонның (немесе поездің) қозғалысы кезінде бас канаттан босатып жіберу арқылы парашюбттарды зерттеу жүргізіледі. Қайталау зерттеу жұмыстары 6 айда бір рет жүргізілуден кем болмайды.

      1090. Еңіс кеніштерімен адамдарды түсіру мен көтеруге арналған кіші вагондар адамдарды тасымалдаудың алдында шахта басқарушысымен қойылған бақылау тұлғасымен тексеріледі, парашют құралдары қолмен қосылатын іске қосылуы, кеніштер мен жолдар тексерілуі, кіші вагондардың рельстен шығып кетпеуі үшін бос кіші вагондар өткізіп жібереді. Қарау нәтижелері шахтаның техникалық басшысымен бекітілген форма бойынша бау байланған кітапқа жазылады.

      1091. Адамдарды тасымалдау кезінде кондуктор қозғалысты бағыты бойынша кіші вагонның алдыңғы бөлігінде болады. Дәл сол жерде парашюттік не тормоздық құрал да бар.

      Арнайы вагоншалармен адам тасу жүргізілетін еңіс кен қазбалардағы рельстердің типі және рельстік жолдарды жаю әдісі парашюттік құрылғыларға және қолданылатын вагоншалардың жүру бөлігіне сәйкес келеді. Адам тасуға арналған вагоншаларда екі жол қазбасы бойынша жол аралығы жағынан алынып - салынатын сым торлы жақтаумен жабылады.

      1092. Жұмыс сигнал жабдығы машинистке белгі қай қабаттан берілгенін көрсетеді. Белгілер көрсетілген тақта белгі берілетін және қабылданатын барлық жерлерге қойылады. Машинист пен адамдар отыратын алаңда телефон байланысы орнатылады.

      1093. Жер асты жұмыстарындағы барлық жұмысшылар белгілерді біледі және оларды бере алады.

      Белгі беру үшін және кен бөлімінде және сөрелерде бадтарды қабылдау, түсіріп алу және жөнелтуді бақылау үшін үйретілген жұмысшы тағайындалады.

      1094. Еңіс кен қазбаның көтерме бөлімінен адамдардың жүруіне жол берілмейді.

      Еңіс кен қазбаның көтерме бөлімінен жүру және олардан өту көтермені тоқтатқан кезде және тек жабық барьерлерде ғана рұқсат етіледі.

      Көлбеу қазбалармен (оқпандармен) адамдарды шығыс ауа ағынында шығаруға жол берілмейді.

      1095. Вагоншаларды тіркеу мен тіркеуден босату жүргізілетін еңіс қазбаларда көтерме құрылғылардың жұмыс істеп тұрған кезінде бұл жұмысқа қатысы жоқ тұлғаларға кіруге жол берілмейді және ол жайлы ескерту қабырға газеттері ілінеді.

      1096. Еңіс қазбалардан кері сырғу кезінде вагоншалардың канат не шынжырдың үзіліп кеткен жағдайында төменге сырғып кетуіне кедергі жасайтын құралдар орналастыру қарастырылады.

      Соңы бар кері сырғу кезінде алынып - салынатын ұстағыштар қолданылады, олар сауытталған арқан бойынша соңғы түрған вагоншада орналыстырылады. Вагонша партиясы жоғарыға да төменге де қозғалған кезде ұстағышпен жабдықталады.

      Ұстағыштар тиелген вагоншаның қозғалысы кезінде туатын артпаға есептеледі, ал олардың конструкциясы уәкілетті органның территориялық бөлімшесімен келісілген.

      Соңы бар және жоқ арқандармен қайта сырғуға арналған тіркеме құрылғылар мүмкін болатын арпа, зауыт номері мен шығарылған жылы көрсетілген таңбасы болады.

      Сауыттар мен тіркеме құрылғылар соңы арқанмен сырғыған кезде арқанды әр кез сауыттау кезінде максималды жүкті көтеру және сауыт пен тіркелген құрылғыға тиянақты түрде қарап шығу арқылы сыналып отырылады.

      Қарау нәтижелері осы Қағидалардың 26-қосымшасына сәйкес нысан бойынша Көтеру қондырғысын қарау журналына жазылады.

      1097. Еңіс қазбалардың вагоншалар мен құрамдарды тіркеу мен жіберу жүзеге асырылатын жоғарғы және төменгі алаңдары көлденең етіп орналастырылады және олардың белгілі бір мөлшердегі вагоншалар сиятындай көлемі болады.

      1098. Ұшы бар арқанмен шыққан кезде:

      1) Көлденең кіруге болатын еңіс қазбалардың жоғарғы қабылдау алаңдарында ұстап қалатын стопорлар орнатылады;

      2) Төменгі қабылдау алаңдарынан жоғарырақ сақтап қалатын барьерлер орнатылады, олар "еңіс қазбаларға арналған амортизациялатын арқанды барьерлерді қолдану" туралы нұсқаулыққа және техникалық сипаттамаға сәйкес орындалған автоматтандырылған немесе алшақ қашықтықтан басқарылатын амортизацияланатын құрылғылармен жабдықталады;

      10 градусқа дейінгі көлбеу бұрышты және 1,5 жыл мерзімде жұмыс істеуге болатын еңістерде вагоншалардың аз көлемі кезінде (1-2 вагонша) құрама бөлікте қатты типтегі вагоншалардың болуына рұқсат етіледі;

      3) жоғары қабылдау алаңынан төменірек, сонымен қатар аралық қазбалардың кіретін жерлерінде қатты типтегі барьерлер орнатылады, олардың беріктігі есептеу арқылы анықталады. Бұндай барьерлерді алшақтан басқарады. Қосымша материалдар мен құралдарды тасуға арналған 30 метр ұзындығы бар қазбаларда қолмен басқарылатын барьерлерді қолдану рұқсат етіледі.

      1099. Тек ленталы конвейерлермен ғана жабдықталған еңіс қазбалар өту жолы болған кезде тек хабарласу жолдары ретінде ғана болуы мүмкін.

      1100. 3 градустан жоғары болатын жолдармен және секундына 1 метр жылдамдықтан жоғары жүретін вагоншалармен бірге жүруге жол берілмейді.

      1101. Ұшы бар арқандармен жүктерді сырғыту кезінде вагоншаларды бір-біріне тіркеу үшін, сонымен қатар оларды арқанға тіркеу үшін өздігінен ағытылып кетуге жол бермейтін тіркеме немесе тіркеу құрылғылары қолданылады. 18 градус еңісі бар қазбаларда ұшы бар арқандармен сырғыту кезінде контршынжырлар қолданылады.

      Вагоншалардың тіркеу құрылғылары 6 еседен кем емес беріктікті, ал ұшы бар арқандармен сырғыту кезіндегі тіркеме құрылғылар максималды статистикалық ауыртпалықпен салыстырылған 10 еседен кем емес беріктікті қамтамасыз етеді. Максималды статистикалық нагрузканы есептеген кезде вагоншалардың қозғаласына келетін қарсылық күші ескеріледі.

      1102. Еңіс қазбалардың жоғарғы қабылдау алаңдарында ұшы бар өшіру құралынан кейін тым жоғары көтеріп кетпес үшін жылдамдықты өшіргіштер орнатылады.

      1103. Рельстен шығып кеткен вагоншаларды, платформалар немесе салмаққа карсы тұрғыштарды орнату олардың сырғып кетуін алдын алу шараларын қолданғаннан кейін рұқсат етіледі.

      1104. Жұмыстарды өндіру үшін еңіс жолда қалдырылатын вагоншалар немесе платформалар созылмалы арқанға жақсылап бекітіліп, тіркеледі.

      1105. Еңіс қазбалардағы арқанмен сырғудың максималды жылдамдығы осы Қағидалардың 1126-тармағымен қарастырылған көлемнен жоғары болмауы керек.

      1106. Еңіс қазбаларда жүкті көтеру мен түсіруді жүзеге асыратын шығырлар жұмыс және сақтандыру тежегіштер жабдықталады.

      1107. Транспорттық құрылғыларға адамдардың отыруы үшін жасалған барлық орындар және оған баратын жолдар жарықтандырылады.

51. Адамдар мен жүктерді тік кен қазбаларымен тасу
1-параграф. Жалпы ережелер

      1108. Тік қазбаларда адамдарға түсіру мен көтеру клеттерде жүргізіледі. Тік қазбаларда әрі - бері жүруді талап ететін жұмыстарды жүргізгенде түсіру мен көтеруді қауға шелектер арқылы жүзеге асыру рұқсат етіледі.

      Соңғы пунктерінің белгілерінің айырмашылығы 40 метрден асатын тік қазбаларда адамдарды тасымалдау үшін, механикаландырылған көтерумен қамтамасыз ету керек.

      1109. Адамдарды және жүктерді көлбеу және тік қазбалар бойынша түсіріп көтеретін, қарсы салмағы жоқ бір клеттік көтермелер мен адам көтергіш құрылғылар келесі талаптарды қанағаттандырады:

      1) электрондық тежеу схемасының бұзылу жағдайында сақтандыру тежегішінің іске қосылуы қарастырылған;

      2) еңіс қазбаларда вагоншалар мен клеттерде адамдарды түсіріп - шығару үшін қолданылатын шығырлар көтеру машиналарына қойылатын барлық талаптарды қанағаттандырады.

      1110. Тік және жаңадан жөнделіп жатқан құрылғылар үшін ауытқу бұрышы (қазбаның еңіс бұрышына тәуелсіз) бағыттаушы шкифтер мен бірарқанды көтеру машиналарының барабандарында 1 градус 30 минуттан аспайды; бицилиндроконустық барабандарда ауытқу бұрышының кіші барабан жағынан оның үсті науалы болған жағдайда 2 градусқа дейін үлкеюіне рұқсат етіледі; жүру жолы бар бағыттаушы шкифтерде және барабандарда қазбаның еңісі 30 градустан аспаған кезде істегі еңіс құрылғылардың шкифтері мен барабандарының 2 градус 30 минуттан артық емес градуста рұқсат етіледі.

      Қайта жөнделіп жатқан құрылғыларда бағыттаушы шкифтің айналу жазықтығы арқанның дивиациясы толық бұрышының ішінде болады.

      Қажалу шкифі бар бір арқанды көтеру құрылғыларында копрдағы бағыттаушы шкифтер қажалу шкифімен бір вертикалды жазықтықта орналастырылады.

      Тік оқпандардың көтергіш құрылғылары үшін алаңға деген арқанның еңіс бұрышы ұзындығы 45 метрден жоғары болған кезде 30 градустан аспайды. Егер дәлелдеме болып жатса, жоба бойынша еңіс бұрышын төмендетуге болады.

      Арқанның ұзындығы ұстап тұрушы роликтерсіз 65 метрден аспайды; егер арқанның еңіс бұрышы алаңға қатысты 45 градустан кем болса, оның ұзындығын 75 метрге дейін ұзартуға болады.

      1111. Адамдарды скиптерде көтеруге жол бермейді, оль тек төтенше жағдай туған кезде оқпанды қарау мен жөндеу кезінде ғана рұқсат етіледі.

      1112. Адамдар мен жүкті бір клетте – бір клеттік көтеру кезінде, не әртүрлі клетте – екі клетті көтеру кезінде бір кезде жол берілмейді.

      Адамдар мен жүктерді тасуға арналған бір немесе бірнеше құрылғылармен жабдықталған стволдарда көтеру - түсіру сағаттарында жүк көтергіштерін жұмыс істетуге жол берілмейді.

      Әр шахтада техникалық басқарушы қауіпсіздіктік шаралары мен технологиялық операциялардың кезегін көрсете отырып, ұзын және кіші көлемдегі жүктерді түсіру мен көтеру бойынша технологиялық регламент жасалып, бекітіледі.

      1113. Оқпанда ремонт жасау бос клеттік не скиптің шатырында тұрып жасауға рұқсат етіледі. Бұл кезде адамдар арқанға бекітілген сақтандыру белдіктерін тағуы керек, сонымен қатар бекітілген шатырлар арқылы заттардың басқа құлауынан сақтанған. Егер бұл жерлерде тұрақты шатырларды қолдану мүмкін болмаған жағдайда, алынбалы шатырларды қолдану қарастырылған.

      Оқпандардың армировкаларына және тіреулерге қағылған ілмектерге сақтандыру белдіктерін бекітуге жол берілмейді.

      Оқпанды қарау кезінде көтерілу құрылғысының жылдамдығы секундына 0,3 метрден аспайды.

      1114. Аралық кеңістіктерде жобаға сәйкес жасалған ілмелі алаңшалар қолданылады.

      1115. Адамдардың көтерілуі - түсуіне рұқсат етілмейтін шахта стволдарында осы стволдарды жөндеумен айналысатын тұлғаларға ғана көтерме құрылғысын қолдану рұқсат етіледі.

      1116. Барлық орналасу пункттерінде және машина бөлімшесінде келесідегідей нұсқалығы бар хабарландыру ілінеді:

      1) адамды тасуға жауап беретін тұлғаның фамилиясы;

      2) адамдарды тасу кестесі;

      3) қолданылатын сигналдар;

      4) клеттің әр қабатында көтеріліп - түсірілетін адам саны.

      Көтерме құрылғыны пайдалану бойынша барлық шектеулер мен тыйым салулар әр түсірме пунктерінде хабарлама түрінде көрсетіледі.

      Әр түсініксіз белгі оқпандікі деп, ал машинистке "стоп" деген сигнал деп түсініледі. Көтерілуді қайта жаңғырту машинистің телефон арқылы белгісіз белгінің неден болғанын анықтағаннан кейін ғана жүзеге асырылады.

      Тұтқашы және оқпаншы адамдар көтерменің ішіне кіретін және одан шығатын жағында болуы керек.

      1118. Тік және еңіс қазбалардың (еңіс бұрышы 30 градустан артық) бір арқанды көтергіш құрылғылары үшін қайта көтеру биіктігі осы Қағидалардың 1128-тармағымен қарастырылған қорғаныстың болуы жағдайында:

      1) көтеру жылдамдығы секундына 3 метрден асатын көтерме және скип-көтермелерде - 6 метрден кем емес;

      2) көтеру жылдамдығы секундына 3 метрге дейінгі көтерме көтергіш құрылғыларында - 4 метрден кем емес;

      3) скип және аударма көтермелері бар жүк көтергіш қондырғыларында - 2,5 метрден кем емес;

      4) қауғалы (ұңғымалы) көтергіште адамдарды түсіру және көтеру кезінде - 4 метрден кем емес болуы керек.

      Жаңадан жобаланып жатқан скиптік құрылғыларда – 3 метр, ал клеттік және скиптік-көтермелі құрылғыларға – 6 метрден кем емес болады (біркелкі жүріс жылдамдығына қарамастан).

      1118. Қайта көтерудің биіктігі ретінде:

      1) аударылмайтын көтермелер үшін –жоғарғы қабылдау алаңында тусіру кезіндегі қалыпты жағдайдан бағыттаушы тегершіктің шеңберімен арқанның жоғарғы сығымына жанасуға немесе сопра элементтерімен көтерменің жеке бөлшектерінің жанасуына дейінгі көтерменің еркін көтерілетін биіктігі;

      2) адамдарды көтеру және түсіру кезінде аудармалы көтермелер үшін – адамдарды көтеру кезінде әрі апаратын бағыттамалары болмаса, көтерменің платформасының басына дейін адамдарды түсіру кезінде көтерменің қалыпты жағдайдан көтерілетін биіктігі. Жүк түсіру бағыттағышта бүру болған кезде асыра көтеру биіктігін 1)-тармақшаның нұсқауына сәйкес адамдарды отырғызу кезінде жоғарғы жерден бастап есептейді;

      3) скиптер мен аударма клеттерде жүктерді тасымалдау үшін – коптр элементтері бар белгілі бір бөліктері үшін немесе бағыттаушы скипі немесе аудармалы клетпен арқан қысқышының үйкесу жеріне дейін клеттің не скиптің қалыпты жағдайынан көтерілуі кезінде биіктік;

      4) нөлдік деңгейден арқанның жоғарғы ауырлықты сығымдап көтеретін деңгейімен шектесуге немесе бағыттағыш жақтаудың бағыттауыш шкивті шеңберінің немесе шкивті алаңның металл конструкциясының шығыңқы бөліктерінің жоғарғы жиегіне дейін қауға еркін көтерілетін биіктікке адамдарды жоғарыға көтеру немесе төменге түсіру кезінде қауғамен көтеру қолданылады. Мұндай жағдайда жүкті түсіру кезінде жоғарғы қабылдау алаңынан бағыттағыш жақтаудың бағыттауыш шкивті шеңберінің немесе шкивті алаңның металл конструкциясының шығыңқы бөліктерінің жоғарғы жиегіне дейін кемінде 2,5 метр биіктікті құрайды.

      Адамдарды тасымалдау кезіндегі бадьялық көтерме үшін – нольдік алаңнан бадьяның көтерілетін биіктігі. Бұл кезде бадьяның көтерілу биіктігі 7 метрден кем болмайды және сақтандыру құрылғылыраның орналастыру үшін биіктік 3 метрден кем болмайды.

      Еркін асыра көтеру – жүкті жоғарғы қабылдау алаңында түсіру кезінде ыдыстың қалыпты орнынан ыдыстың ұстағыш органдарының жоғарғы сақтандырғыш құрылғыларының амортизаторына кіретін жерге дейін еркін көтерілетін биіктігі.

      Сақтандырғыш құрылғыларды орналастыруға қажетті биіктікті есептеу кезінде сақтандырғыш құрылғы амортизаторының жұмыстық жүрісінің көлемін және амортизатордың қосымша (қосалқы) жүрісін ескереді. Қосалқы жүрістің көлемі амортизатордың жұмыстық жүрісі ұзындығының жартысынан кем болмайды.

      1119. 30 градусқа дейінгі еңісті қазбаның еңіс көтерме құрылғылар үшін қайта көтеру жолы:

      1) екілік көтерме құрылғыларда – 6 метрден кем емес;

      2) бірлік жүктасығыш құрылғыларда – 2,5 метрден; жобадағыда – 4 метрден кем емес;

      3) бірлік жүк және адам таситын құрылғыларда – 4 метрден кем емес.

      Жүк және адам таситын вагонеткамен тасымалдау кезінде қайта көтеру жолы болып жоғарғы қабылдау алаңынан вагонетканың қалыпты жүрісі бұзылуы мүмкін болатын жерге дейін жұмыс процесімен келісілген (партияны жалғау, адамдарды отырғызу, партияны еңістік жеріне кіруі үшін вагонеткалардың тоқтауы) вагонеткалардың қалыпты қозғалыс режимінің бұзылуы (арқанның жоғарғы ауырлықты сығымдап көтеретін деңгейімен немесе барабанмен, алдыңғы вагонетканың бекітпе элементтерімен немесе желдеткіш есікпен шектесуі, рельстік жолдан жолшыбай тік соғу кезіндегі трассаның бұрылуы, вагонеткалардың рельстен шығуы мүмкін мәндік көрсеткішке дейін арқанның ауытқу бұрышының артуы) мүмкін болатын жерге дейін жүріп өту қашықтығы есептеледі.

      1120. Жұмысшыларды түсіру мен көтеру үшін арналған қолмен басқарылатын вороткаларды қолданған кезде келесі шарттар орындалуы керек:

      1) қолдан басқарылатын вороткалар храптық құрылғылармен және автоматты түрде істейтін тежегіштермен жабдықталады;

      2) қолдан басқаралатын вороткалар екі болаттан құйылған саппен жабдықталған, жүктер мен адамдарды тасымалдау екіден кем емес адаммен басқарылады;

      3) адамдарды тасымалдау секундына 1 метр жылдамдықтан артық емес жылдамдықта жүргізіледі;

      4) бекітпе және тағы материалдар арқанға байланады;

      5) терең емес шахталар мен шурфтар үстіндегі вороток құрылғысы көтерме жәшіктердің жұмыс істеп жатқан адамдарға зиян тигізбей жұмыс істеуін қамтамасыз етеді;

      6) көтерме құрылғылар белгі беретін құралдармен жабдықталады;

      7) қауғаның шығырын қолдана отырып, шурфтарды тереңдету кезінде арқанның ұшы шығырдың білігіне берік бекітілген кезде тасымалдау барысында арқанның үш орамасы қалып отыруы керек. Бекітпе ілмек сындырғыш қақпақпен жабдықталған;

      8) адамдарды қолдан басқарылатын воротокпен тасымалдаған кезде тек 0,6 миллиметр диаметрлі болат арқанды ғана қолдану рұқсат етіледі.

      Орам бөлігі диаметрінің сым диаметріне қатысты көрсеткіші кемінде 459 және арқан диаметріне – кемінде 30 құрайды.

      1121. Жүк адам таситын көтерме машиналар мен шығырлар динамикалық тежегішжүйесі бар электрлік қозғалысқа келтірілетін құрылғылармен жабдықталады. Динамиалық тежегіш жүйесі оның жұмысының бұзылуы кезінде сақтандыру тежегішіне әсер етеді және қайталама электродинамикалық байланысы болады. Бұндай көтергіш машиналар резервтік электродвигателі бар екен.

      Әр көтергіш машиналар бір - біріне тәуелсіз екі сақтандыру және механикалық тежегіштермен жабдықталған. Көрсетілген тежегіш қозғалысқа келтіретін құрылғылармен жүзеге асырылады. Бұл тежегіш арқанның жиналу органына әсер етеді.

      Тежегіштер машинист жұмыс орнынан тұрмай - ақ онымен оңай басқара алатындай етіп орналастырылады.

      1122. Ең аз орама диаметрінің ең төменгі мөлшерінің қатынасы:

      1) үйкеу шкифі бар біржолға көтерме машиналар үшін - 120;

      2) қарсы тұру шкифі бар көпжолғы көтерме машиналар үшін - 100;

      3) жоғарыдағы бір арқанды көтеру құрылғыларының бағыттаушы шкифтері мен барбандары, қарсы тұру шкифі жоқ көпарқанды қондырғылар үшін - 78;

      4) жер асты көтергіш машиналары мен шығырлардың бағыттаушы шкифтері мен барабандары үшін, қазбаларды ұңғылау кезінде қолданылатын машиналар мен шығырлар үшін - 60;

      5) қозғалмалы көтеру машиналар үшін, тау жыныстарына қолданылатын бағыттаушы шкифтер мен барабандар, кері қайтару шығырлары үшін - 50;

      6) сөрелерді, аспалы сорғыларды, құбырларды, құтқару сатыларын және қорама қалыптарды ілуге арналған ұңғылау жүк шығырларының бағыттаушы шкифтері мен барабандары үшін 20 кем болмауы керек.

      Қозғалмалы, қосымша және орағыту шығырлары, арқан шкифін қамту бұрышы 15 градусқа дейінгі көлбеу көтергіш қондырғыларының бағыттаушы шкифтері үшін жоғарыда көрсетілген қатынастар шектелмейді.

      1123. Тік және еңіс (60 градустан көп емес) пайдалану оқпандарындағы барабандағы арқанның орамы бір қабат болуы керек, сондай-ақ:

      1) беткей бойынша жүк таситын тік көтергіш қондырғылары үшін және еңіс бұрышы 30-60 градус болатын қазбалар бойынша адамдарды көтеру және түсіру кезінде - барабанға екі қабатты арқанды орауға;

      2) еңіс бұрышы 30 градусқа дейін көлбеу қазбалары бойынша адамдарды түсіру және көтеру, тік және көлбеу қазбаларды өткізу, жүк таситын жер асты тік және көлбеу көтергіш қондырғылары және беткейдегі жүк таситын көлбеу сүйреу қондырғылары үшін үш қабатты орамаға;

      3) апаттық-жөндеу және қосымша жүк көтергіш қондырғыларында (жыныстық үйінділер, жүктерді эстакадаларға көтеру, учаскелік тік және көлбеу қазбалары бойынша, ауысымына 10 циклдан аспайтын жұмыс орындалатын қалған қазбалар бойынша жүктерді және қосымша материалдарды түсіру және көтеру), ұңғылау шығырларында (жылдамдығы секундына 0,4 метрден көп емес) және құтқару сатыларына арналған шығырларда (жылдамдығы секундына 0,35 метрге дейін) көп қабатты орамаға жол беріледі.

      1124. Жаңадан жөндеп жатқан машиналардың барабандары арқанның 1,5 диаметр биіктікте екі жағында ребордтар болады. Барабандардың орама бөлігі кесілген спираль тәріздес арқандары болады.

      Барабанға бірден көп қабатты арқанды ораған кезде келесідегідей шарттар сақталады:

      1) барабан ребордасы арқанның 2,5 диаметріне сыртқы қабаттан шығып тұрады;

      2) ораманың соңғы ширегі қиын алаң болып табылады және оны 2 ай сайын тексеріп отырады.

      1125. Барабанға арқанды ол барабан цилиндіріндегі тесіктен өткен кезде ол тесіктің өткір шеттеріне тиіп деформацияланбайтын етіп орындалады. Арқанның ұшын барабан білікке бекітуге болмайды. Арқанның ұштарын барабанға байлау барабанда осы жағдайға арналған құрылғыларға бекіту арқылы жүргізеді, ол арқылы арқан ұштары барабанға үште кем емес жерге бекітуге мүмкіндік береді.

      Арқанды тартуды босату үшін оны барабанға бекіту орынында ең соңғысының үстінен ағашпен футерленген барабанында кемінде үш үйкелеу орамы немесе массасы фрикциялық материалдармен футерленбеген барабанында кемінде бес үйкелеу орамдық пресс қамтамасыз етіледі. Үйкелеу орамынан басқа арқанды мерзімді сынау үшін қосалқы орамдар қарастырылады. Қосалқы орамдар барабанның ішіне де оның сыртына да орналастырылады. Арқанның қосалқы орамдарын орналастыруға арналған тығырықтардың машинаның барабанына қатысты оларды бекітуге мүмкіндік беретін арнайы құрылғысы болады.

      1126. Тік қазбаларда адамдарды тасымалдаудың ең жоғары жылдамдығы жобамен анықталады, бірақ ол секундына 12 метрден көп емес, ал көлбеу қазбалары бойынша секундына 5 метрден аспайды. Ал қауғаларда адамдарды көтеру және түсіру кезінде бағыт бойынша ең жоғары жылдамдық секундына 8 метрден, ал бағыттаушылар жоқ жерде секундына 1 метрден көп емес.

      Жүктерді тік қазбалар бойынша көтеру және түсіру кезіндегі ең жоғарғы жылдамдық жоба бойынша, алайда секундына 12 метрден көп емес, ал көлбеу қазбалар бойынша скиптердегі жүктерді көтеру кезінде секундына 7 метрден аспайтын және вагонеткалардағы жүктерді көтеру кезінде секундына 5 метрден аспайтын болып анықталады.

      Скиптік көп арқанды өту құрылғысымен жүкті түсіру (бос скип кезінде қайшы салмақ) "ревизия" режимінде жүргізіледі.

      Көтеру құрылғыларының жүктерді түсіру не көтеру кезіндегі жылдамдығы секундына 12 метрден көп емес, ал көтеру құрылғылары жоқ жерде - секундына 2 метрден көп емес.

      Көтергіш ыдыстардың олардың үстінен асылған жүктерді көтеру - түсіру кезіндегі жылдамдығы осы көтергіш үшін көрсетілген жылдамдықтан 1/3 аспауы керек. Құтқару арқандарынан басқа бекеттерді, сорғыларды, су құю құбырлары мен өтімдік жабдықты орналастыру жылдамдығы секундына 0,2 метрден аспайды, құтқару арқандарын орналастыру жылдамдығы секундына 0,35 метрден аспайды.

      1127. Көтеру қондырғысының қорғаны, және де жұмыс (шұғыл жағдайларда) тежеуі кезіндегі орташа баяулауының мөлшерінің ең үлкен мәні осы Қағидаларға 27-қосымшаның кестесінде көрсетілген.

      Тежелу кезінде көтеру құрылғысының орташа тежелу өлшемі қазба бұрышының еңісі 30 градусқа дейін болғанда секундына 0,75 метрден кем емес және қазба бұрышының еңісі 30 градустан артық болғанда секундына 1,5 метрден кем емес.

      Егер көтерілетін ыдыстың қайта көтеру жолын аясында, ал түсірілетін ыдыстың отырғызу алаңынан төмен орналасқан, жолдың бос учаскесінде тоқтатылуы қамтамасыз етілсе, онда еңіс бұрышы 30 градусқа дейінгі көтеру қондырғыларында секундына 0,75 метрден төмен баяулауға рұқсат беріледі.

      Орташа баяулау деп көтерме машинаның тежелуінен толық тоқтағанға дейінгі уақытты максималды жылдамдықпен қатынасы деп түсіндіріледі. Үйкелу тегершігі бар көтергіш қондырғылардағы орташа бәсеңдету шамасы орнатылған тежеуіш процесінің учаскесінде анықталады.

      Ауыспалы бұрышы бар еңіс қазбаларда жолдың әр учаскесі үшін көтеру қондырғысының баяулау өлшемі осы Қағидалардың 27-қосымшасының кестесінде көрсетілген сәйкес көрсеткіштерден көп болмауы керек.

      Осы Қағидаларға 27-қосымшаның кестесінде көрсетілмеген, қазбалардың еңістерінің аралық бұрыштары үшін баяулау өлшемдері сызықтық интерполяция жолымен анықталады.

      Үйкелу тегершігі бар қондырғыларда бәсеңдеу жұмыс күйінде де тегершік бойынша жылыстау мүмкіндігі ескерілген сақтандыру тежеу ішінде шамадан аспайды.

      Үйкеліс шкифтері бар құрылғыларда жұмыс және көпарқанды скиптік көтерме құрылғыларында арқанның сырғып кетуін болдырмас үшін, егер бұл құрылғыларды жүк түсуінің жылдамдығын секундына 1 метрден астам болуын шектейтін блокировкамен жабдықтаса, баяулаудың төменгі шегін секундына 1,2 метрге дейін шектеуге болады.

      Тек тежеу жүйесімен реттеу арқылы ғана үйкеліс шкифтері бар көтеру құрылғыларында талап етілетін баяулауды жүзеге асыру мүмкін емес болғанда, олар таңдамалы немесе автоматты түрде реттелетін сақтық тежелу жүйесімен жабдықталады.

      Бұл параграфтың талаптары ұңғылау шығырларына және құтқару сатыларының шығырларына қолданылмайды (соңғы жүктің қозғалыс жылдамдығы сәйкесінше секундына 0,2 және 0,35 метрден көп емес кезде).

      1128. Тым жоғары көтеру немесе жылдамдықты үдетуден сақтау үшін шахталық көтеру машинасы сақтандыру құрылғысымен жабдықталады:

      1) әр көтеру сауаты оның үшін қабылдау алаңы денгейінен (жүк түсіру кезіндегі оның қалыпты жағдайы) 0,5 метр биікке көтерілген кезінде көтеру машинасын өшіріп,сақтандыру тежегішін қосуға арналған копрда орнатылған ұшы бар өшіргішпен, және копрда орнатылған ұшы бар өшіргіш жұмысын қайталауға арналған жүріс реттеуішінде немесе тереңдікті көрсететін құрылғыда орнатылған екі ұшты өшіргішпен жабдықталады. Еңіс қазбаларда соңғы ажыратқыштар тоқтау орнынан 0,5 метр қашықтықта орнатылады:

      адам таситын вагоншаларда - адамдарды жоғарғы түсіру алаңына түсіру кезінде;

      жүк партиясында - оның еңіс кіретін орынға түсіру кезінде.

      Аудармалы көтермелері бар көтергіш құрылғыларында адамдарды көтермелерге ауыстыруға арналған, алаң деңгейінен 0,5 метрге жоғары копрада орналасқан қосымша кейінгі өшіру құралдары бар. Бұл кейінгі өшіру құралдарының жұмысы тереңдікті көрсететін құралдарда орнатылған кейінгі өшіру құралдарымен қайталанады.

      Копрда бір - бірін қайталайтын екі өшіру құралын орнатуға егер олар жеке сымдар арқылы тартылса және екеуіне екі бөлек кнопка жасалса рұқсат беріледі. Аудармалы клеттері бар құрылғылардағы қосымша өшіру құралдары (негізгі және көшірмесі) берілген режімге байланысты ("адам" және "жүк" сақтау тізбесіне қосылады;

      2) сақтандыру тежегішін қосатын жылдамдықты тежегішпен мынадай жағдайларда жабдықтау:

      сақтандыру техбағдарламасын жылдамдығын баяулату кезеңінде үдету, оның әр баяулау нүктесіндегі өлшемі скиптердің авариялық шектен тыс көтерілуін тоқтату мен клеттің күр тоқтауын бодырмау шарттарына байланысты болады (жылдамдығы секундына 1 метрден артық);

      бірқалыпты жүру жылдамдығын 15 пайызға көтеру;

      сауыттың төменгі және жоғарғы қабылдау алаңдарына, оқпан арқанмен жабдықталуды кезінде қатты бағыттаушыларға адамдарды тасымалдау кезінде - 1 м/с жылдамдықтан аспайтын, жүк тасымалдау кезінде - секундына 1,5 метр жылдамдықтан аспайтын жылдамдықпен жақындау.

      Осы тармақтың 2)-тармақшасының талаптары секундына 3 метрден асатын жылдамдықпен жүретін істегі көтеру қондырғыларына және секундына 2 метрден асатын жылдамдықпен жүретін қайта обаланып жатқан көтеру қондырғыларына да қолданылады. Қалған көтеру қондырғылары 15 пайызға асқан жағдайда қондырғыны өшіріп тастайтын аппараттармен жабдықталады.

      1129. Шахталақ көтеру құрылғылары келесідей сақтық және блокировкаланған құрылғылармен жабдықталады:

      1) электродвигательдің шамадан шығатын кетуі мен кернеудің болмауы кезінде істейтін максималды және нольдік сақтық;

      2) оқпанда арқанды жіберу мен шектің ілініп қалуынан қорғау;

      3) қабылдау алаңында клеттің болмаған кезінде торды ашуға болмайтын кезде машинисте торы ашылып қалған жағдайда "стоп" деген сигналды қосатын оқпандардың сақтандыру торларынын блокадалау;

      4) шектен тыс көтеріліп кетудің жою бағытына сауыттың тым жоғарылап кетуінен кейін двигательді қосатын блокировка;

      5) резерв контакторлары арасындағы доғалық блоктау, сонымен қатар динамикалық тежеуді блоктау;

      6) егер жұмыс тежегішінің тұтқасы "тоқтатылды" деген жағдайда тұрмаса, ал басқару аппаратының тұтқасы нолдік жағдайда тұрса, сақтандыру тежегішін өшіруді болғызбайтын блоктау;

      7) крепті тұрғызу кезінде және оқпанның бөлімшесіне жақындаған кезде жұмыс полкіне 5 метр қалғанда бадьяны тоқтатуды қамтамасыз ету керек;

      8) жүкті түсіру кезінде сауыттардың тоқтап қалуынан сақтау керек;

      9) арқандардың сырғуын блоктау;

      10) бадьяны жабық лядаға жақындаған кезде оның 10 метр алшақтықта тоқтауы қамтамасыз етіледі, яғни блокталады;

      11) зумфтағы орнатылған тежегіш арқандарды жұлып алу кезінде машинистке белгі беретін құрал;

      12) теңестіретін арқанның рұқсат етілмейтін ілгегін көтерген кезде машиниске белгі беретін құрал;

      13) негізгі шектегіш өзін - өзі басқара алмаған жағдайда жылдамдықты шектейтін қосымша құрал. Бұл талаптар тек адам және адам жүк таситын көтеру құрылғыларына ғана қатысты;

      14) тежегіш қалыптардың шектен тыс тозуынан барабан жиектері мен тежегіш қалыптардың арасындағы саңылаудың 2 миллиметрден артық артуы кезінде іске қосылатын бұғаттағыш. Бұл талап жүк таситын жер асты және ұңғымалық шығырға қатысты қолданылмайды;

      15) бадьялық көтерменің бағыттаушы шектеулерінің тұрып қалуы туралы белгі беретін құрал;

      16) теңселмелі алаңдар туралы машинестке белгі беретін құралдар;

      17) баяулау кезеңінің басталғаны туралы белгі беретін автоматтандырылған қоңырау.

      1130. Әр көтерме машина мен шығырға қозғалысқа келтіретін құрылғыны қосу бойынша бір - біріне тәуелсіз жұмыс және сақтық механикалық тежегіш орнатылады.

      1131. Көтеру машинасының сақтық тежегішінің бос жүрісінің ұзақтығы 0,5 секундтан аспайды. Сақтық тежегішінің іске қосылу уақыты 0,8 секундтан аспайды.

      Жүк шығырларының сақтық тежегіші бос жүрісінің ұзақтығы 1,5 секундтан аспайды.

      1132. Сақтық тежегішті қосу автоматты түрде энергияның қосылуына әкеледі, ол көтеру машинасының двигателін жүргізеді. Сақтық тежегіш көтеру машинистінің авариялық кнопкасын басу арқылы сақтауды қосу арқылы іске қосылады.

      1133. Барабандардың орналасуын реттеу кезінде немесе тежегіш құрылғыны жөндеу кезінде тежегіштен басқа әр көтеру машинасында арнайы стопордық құрал қарастырылған.

      Ұңғымалық шығырларда және құтқару сатыларына арналған шығырларда мыналар қарастырылады: двигательдің білігінде немесе аралық валда маневрлік тежегіш, сақтандыру тежегіші, барабандағы стопорлық храповичный құрылғы және блоктау, ол сақтық тежегіш пен стопорлық құрылғы қосылып тұрған кезде жүкті түсіру бағытында электродвигательдің түсуін болдырмайды.

      1134. Бірнеше көтеру құрылғылары орнатылған шахталар оқпанының әрқайсында басқару пультімен басқарылатын барлық көтеру машиналарын бір уақытта өшіретін авариялық кнопка болады.

      1135. Адамдарды тасымалдаған кезде екі көтеру құрылғылардың бір кезде жұмыс істеуін болдырайтын блоктау қарастырылған.

      1136. Әр көтеру машинасы мыналардан тұрады:

      1) өздігінен жазатын жылдамық өлшеуіш (секундына 3 метр жылдамдықтан асатын машиналар үшін);

      2) негізгі ток сымындағы амперметрлер мен вольтметрлер және электординамикалық тежеулер;

      3) тежегіш жүйедегі қысылған ауа мен қысымы көрсететін манометрлер.

      1137. Көтермелі машиналардың машинисті ретінде шахтада жалпы жұмыс істеу мерзімі 1 жылдан кем емес және арнайы оқу оқып, сәйкестірілген куәлігі бар, сонымен қатар 2 айлық сынақ мерзімінен өткен, сол азаматқа шығарылған мекеменің жалпы бұйрығы бар тұлға тағайындалады. Адам және жүк таситын машиналардың машинисті ретінде көтермелі ауыр машиналарда кем дегенде 1 жыл жұмыс атқарған тұлға тағайындалады. Сынақ мерзімін шахтаның бас механигі анықтайды.

      1138. Жұмыс басталардан бұрын ауысымды қабылдаушы машинист машинаның дұрыстығын тексереді. Адамдарды түсіру мен көтеру алдын-ала жеделсатының (қораптың) бос тексерілуінен кейін жүргізіледі. Көтермелі машинаны тексеру нәтижелерін машинисті осы Қағидалардың 28-қосымшасына сәйкес нысан бойынша Көтермелі машиналардың машинистерінің ауысымды қабылдау және беру журналына енгізеді.

      Көтермелі машинаның машинисті барлық түзетілмеген жағдай жайында шахтаның бас механигіне немесе механигіне жеткізеді. Бұзылу себептері мен жөндеу тәсілдері арнайы журналға көтерілу механигімен жазылады.

      1139. Көтермелі машинаның ғимаратында жұмыс кезіндегі жарықтан басқа жалпы шахталық жарықтандыру желісіне тәуелсіз, апаттық жарықтандыру қарастырылады.

      Машина залының бөлмесінде жұмыс және қоректендіру көзінен тәуелсіз резервті жарықтандыру болуы қажет. Жарықтандыру нормасы еденнің жазықтығына қатысты 50 люкс-тен кем емес.

      Апат жағдайында жеке жарықтарды қолдануға жол берілмейді.(аккумуляторлы және тағы басқа).

      1140. Әр көтермелі машинанада төмендегідей құжаттар болады:

      1) көтермелі машинаның, редуктордың, парашют жабдықтарының паспорты;

      2) тежегіш құралының бөлшектік сызбасы негізгі өлшемдерінің көрсетуімен;

      3) электрлік сызбаның орындалуы;

      4) парашют құралдарының сызбасы бақылайтын мөлшерімен;

      5) эксплуатацияға берудегі технологиялық регламент;

      6) осы Қағидалардың 26, 28, 30-қосымшаларына сәйкес нысандар бойынша баумен байланған журналдар;

      7) шахтаның техникалық басшысы бекіткен, уақыты көрсетілген жұмыс кестесінің, көтермелі құрылғының өндіріске қажетті тәуліктік тексеру тізімі;

      8) Көтергіш құралдарды жөндеу және тексеру регламенті.

      Тежеуіш құрылғының сызбанұсқасы, негізді жасалған электрлік сызбанұсқа, парашютті құрылғылардың сызба нұсқасы машиналық жайда ілінеді.

      1141. Барлық жаңадан құрылған қорғау және алдын алу заттары (тежегішті, парашютті, ілінгіш құралдар), қорғау және алдын алу аппаратуралары (жылдамдық шектегіштер, қысым реттегіштер), жүк көтеру қондырғыларын басқару тәсілдері Қазақстан Республикасының аумағында қолдануға рұқсат етілген болуы керек.

      Ілінгіш құралдарда шығарылған мерзімі мен зауыт номерінің маркировкасы болады.

      1142. Ілінгіш құралдары бар көтеру - түсіру операцияларының дұрыс және қауіпсіз атқарылуы кезінде технологиялық регламент жасалынылады:

      1) көтеріп - түсіру операцияларын орындардан бұрын оқпан учаскесінің мөлшерімен жұмыс тәртібін тексеру;

      2) ілінгіш құралдары тексеру тәртібі;

      3) көтеріп - түсіру құралдарының тәртібімен канаттарды керу операциялары;

      4) Жұмысшылар мен техникалық бақылаушыларға ара жік жасау.

      1143. ЖҰЖ ескерілмеген жұмыстармен байланысты бір ретті іс-шаралар учаске бастығымен әзірленеді және шахтаның техникалық басшысымен бекітіледі.

      Оқпандағы монтаждаумен ілінгіш құралдарының жұмыстарын шахта бойынша арнайы бұйрықпен бекітілген комиссия қабылдайды.

      1144. Көтеріп - тусіру жұмыстарын атқаруда жалпы басшылық бақылаушы тұлғаларға жүктеледі.

      Көтеріп - түсіру жұмыстарын атқаруда жалпы басшылық бақылаушы тұлғаларға жүктеледі.

      1145. Күрделі көтеріп - түсіру операцияларын орындау (терең оқпандардағы сөре арқандарын ұзарту, ілінгіш жабдықтың қозғалмайтын арқандарының тармақтарын басқа да горизонттарға көшіру), осы жұмыстарға арнайы әзірленген шараларға сәйкес, бақылау тұлғасының жетекшілігімен жүзеге асырылады.

      1146. Түсіру - көтеру шараларына қатысатын адамдарды, осы жұмыстарды орындау үшін ұйымдардың қамтамасыз еткен арнайы сақтандарғыш белбеулері болады. Сақтандыру белдіктерін ілгектерге байланыстыруға болмайды.

      Бекітпеге бекітілген сақтандырғыш белбеулерді қолдануға болмайды. Түсіру - көтеру шараларын орындаған кезде барлық жұмыскерлер өздерінің сақтандырғыш белбеулерін түсіру станоктарының сайларына немесе арнайы арқанға бекітеді. Ол арқылы олар емін - еркін қозғала алады.

      Сақтандырғыш белбеулердің паспорты, сынау туралы куәлігі болады және кезең сайын (әрбір 6 ай сайын) 2250 Ньютон статтық жүктемеге 5 минут көлемінде сынақтан өтеді.

      1147. Ілмекті құрал – жабдықтарды тасымалдау жұмыстары тек қана оқпанды ұңғылау жұмыстарды 1 жылдан кем емес жұмыс істеген ұңғымашы атқарады.

      1148. Оқпанды ұңғылаумен түсіру - көтерілу шараларды оқпанда немесе беткейінде жұмыс істейтін адамдар әрдайым немесе бір ретті шаралармен және оларды орындау қорғаныс жоспарларымен танысады.

      1149. Ілмекті құрал - жабдықтармен көтеріп - түсіру жұмыстары алдында, жұмыстарды атқаратын минималды адам санынан басқалары жер бетіне шығарылады.

      Ілмелі қозғалыс құрал - жабдықтармен көтеріп - түсіру жұмыстары кезінде және оның толақ аяқталуына дейін жұмыстармен айналысуға болмайды.

      1150. Түсіру - көтерілу жұмыстары кезінде тек қана шығырмен және шахтада жұмыс істей алатын куәлігі бар жұмыскерлер қатыса алады.

      1151. Бір немесе одан да көп бір уақытта қозғалатын арқандағы қозғалғыш құрал - жабдықтан біркелкі қозғалуын қамтамасыз ету үшін бірдей мөлшерлі шығырлар мен бірдей мөлшерлі құрылымдар, бірдей диаметрі мен қалындығы бар арқандар қолданылады.

      1152. Құрал - жабдықтарды ілу мақсатта қолданылмайтын оқпандағы арқандар қолданылмайды.

      1153. Бірнеше арқанға ілінген құрал - жабдықтарды түсіру кезінде олардың бір текті қозғалуын қамтамасыз етіледі. Егер арқандар бір текті қозғалмаса, олардың жүруі тоқтатылады.

      1154. Түсіру - көтерілу жұмыстары аяқталғаннан кейін шығыр тоқтатылып, қорғаныш тежегіш арқылы стопорлы жабдықтар қолданылып, кернеу түсіріліп, шығыр бөлмелері құлыпқа жабылады.

      1155. Ілгіш сөрелер, насостар және құрал - жабдықтар, олардың әрбір қозғалысынан кейін мықты тұрақты немесе уақытша бекітпе бекітіледі. Сораптық агрегаттар мен іске қосу аппаратурасы өз кезегінде осы қабаттар мен люлькаларға берік бекітіледі.

      Аспалы шынжырлардың, ілгектердің, қабаттардың, сораптардың, құбырларды, созылмалы құрылғылар мен жабдықтардың көтергіш арқанмен қосылуы олардың өздігінен ажырау мүмкіндігін жоққа шығарады.

2-параграф. Клет көтерме құралы

      1156. Шахта үстіндегі алаңда клеть көтеру жұмысы кезінде тұтқагер болады, ал оқпаңға жақын жерлерде оқпаңгерлер болады. Екіжақты тоқтаулар кезінде клеттен адамдар шыққаннан кейін оқпаңгер мен тұтқагердің көмекшілері болады. Олар қарама - қарсы жерлерде тұрады.

      Жүктерді қабылдау немесе өткізу жұмыстары жүргізілінбеген жағдайда машинисте және тұтқагерде жұмыс белгібергіші болады. Оқпаңгер болмаған жағдайда адамдарды көтеру (түсіру) болады, егер:

      1) клетте лифтер бар жағдайда;

      2) клетте тұтқагерге және машинистке белгібергіш құралы және телефон бар жағдайда;

      Лифтер көтергіш құралда жұмыс істеген жағдайда, клетте лифтермен бірге тұтқагер мен оқпаңгердің болуы міндетті емес.

      Тұтқагер мен оқпаңгер ретінде 6 ай жұмыс істеген жұмыскерлер жұмыс атқара алады. Сонымен бірге осы кәсіпке байланысты арнайы оқулардан өтіп, емтихан тапсырады.

      1157. Оқпаңның көтерілу жерінде адамдардың өтуіне жол берілмейді. Шахтаның барлық жерінде бір бөлімнен екінші бөлімге өткен кезде арнайы торлар болады. Торлар ашық болғанда машинисте "тоқта" белгісі жанады.

      Барлық қабылдау алаңдарында жүктерді айырбастау құрылымы адамдарды жоғарыға көтеру және төмен түсіру, сондай - ақ "бақылау" режимінде көтергіштің жұмыс істеу кезінде қосылуына жол бермейтін бұғаттағыш құрылысына ие болады.

      Жоғарғы қабылдау алаңында шектеулері бар көтермелердің толық тоқтағанына дейін және ол іске қосылып тұрған кезде адамдардың оқпанға кіру мүмкіндігіне жол бермейтін гильоттинді типті есіктерді қолданыла алады.

      "Тоқта" белгісі көтерілу жабдықтарда қолданылмайды, егер олар гильоттинді есіктермен жабдықталмаған болса.

      1158. Фурнель арқылы вагондарда бетон немесе материалдарды көтеру, гильоттинді есіктермен жабдықталмаған көтермелі іске қосуға болмайды.

      1159. Барлық қабылдау алаңдарда клеттерде жүк қандай мөлшерде қабылдана алатыны туралы мәліметі бар кесте қолданады.

      Аударғыш клеттерде адамдарды тасымалдауға болады, егер арнайы құралдар болса. Ол құралдар адамдардың құламауын қамтамасыз етеді.

3-параграф. Қауға көтерме құралы

      1160. Өзі аударыла алатын қауғаларда адамдарды түсіріп - көтеруге қауғаны төменгі қабылдау алаңынан жоғары емес көтеруді қамтамасыз ететін, блоктау болған жағдайда рұқсат етіледі

      Қауғаны қабаттар мен тартылған жақтаулар арқылы өткізу арнайы бөлінген полктық – жұмысшымен бақыланады.

      1161. Адамдарды және жүктерді көтеру және түсіру кезінде қауғалар бағыттаушылар бойынша қозғалады. Бағыттаушыларсыз қауғаларды кенжардан 20 метрден көп емес қашықтықта қозғауға жол беріледі. Тік қазбаларды ұңғылау кезінде ұңғылау агрегаттарын пайдалану кезінде осы қашықтықты 40 метрге дейін үлкейтуге жол беріледі.

      Бағыттаушы рамкалар болмаған жағдайда және кенеттен құлайтын заттардан адамдардың зақымдануынан қорғайтын шатырмен жабдықталмаған қауғаларда адамдарды көтеруге және түсіруге жол берілмейді.

      Бір жұмыскердің сақтандырғыш және (немесе) ұңғылау сөресінің кең қонышы арқылы қауғаларды және жүктерді өткізу бойынша операцияларды және ұңғылау сөресінде жүгі бар қауғаларды қабылдау бойынша операцияларды бір уақытта орындауына жол берілмейді.

      Кейбір жағдайларды апат және жөңдеу жұмыстарын орындау кезінде оқпанда адамдарды бағыттаушы рамкаларсыз қауғада түсіруге және көтеруше жол беріледі. Бұл ретте:

      1) оқпан бойынша қауғаның жүру жылдамдығы секундына 0,3 метрден көп емес;

      2) қауғаның жиегіндегі мен оқпанның шығып тұрған құрылыс элементтері арасындағы саңылау 400 миллиметрден кем емес;

      3) қауғаның үстіне сақтандыру шатыры орнатылады;

      4) бағыттаушы рамка түсіру алаңына нық орнатылған, ал түсіру қақпақтары жабық;

      5) төменгі қауғаларға жұмысшыларды отырғызу мен түсіру қабылдау алаңдарында баспалдақтар арқылы немесе тек қақпақтары жабық және тоқтап тұрған қауғаларда немесе қауғалар басқыштарында жүргізіледі;

      6) аралық көкжиектер мне камераларда жұмысшыларды қауғаларға отырғызу мен түсіру серіппелі алаңдарда, ал сөрелермен керілген рамаларда, тек қауғалар тоқтап тұрған жағдайда жүргізіледі;

      7) қауғалардың жиегінде тұрып болмаса жүкші қауғаларда көтеріліп - түсуге жол берілмейді;

      8) түбі арқылы жүк түсіретін қауғаларда жүмысшыларды көшіріп түсіруге жол берілмейді;

      9) көтерме қондырғылары сақтандыру құралымен жабдықталады;

      10) көтерме қондырғылары белгі бергіш құралдарымен жабдықталады.

      Жүктер мен адамдарды жоғарыға көтеру және төменге түсіру кезінде қауғаларда қауғаның төменгі дүркілдің астында тиеу құрылғысы тұрған кезде қабаттағы дүркіл арқылы қауғаның өтуіне жол бермейтін бұғаттағыш құрылғылармен жабдықталған ұңғымалық көтергіш қондырғылар қолданылады.

      1162. Ұңғымалардағы оқпандардың тереңдігі 15 метр болған жағдайда қауғаларда жұмысшыларды көтеріп - түсіру төмендегі шарттар орындалған жағдайда іске асырылады:

      1) көтерме қондырғыларында тұрақты ұңғыма діңі бар;

      2) көтерме машиналарында жұмыс және сақтандыру тежеуіштері бар;

      3) арқандар, тіркеме құрылғылар мен сигнал беру белгілері барлық талапқа сай болады;

      4) тақтайшамен жаппай қапталған оқпандардың бөлімшелерінде қауғалар кенжардың биіктігі 20 метрге дейін жіберілді, егер оқпанды ұңғылауда ұңғыма агрегаты қолданылса осы ара қашықтық 40 метрге дейін көбейді;

      5) қауғаның қимылдау жылдамдығы жол - жоба бойынша секундына 6 метр, жол - жобасы секундына 1 метр;

      6) сырқатты қауғамен жер үстіне тек сүйемелдеуішімен айырықша белгі арқылы шығарады. Жүру жылдамдығы қалыпты нормадан екі есе азаяды;

      7) қауғаларға жұмысшыларды отырғызып – түсіру арқылы горизонттарында лақтырмалы алаңдардан жүзеге асады;

      8) түсіретін қауғалармен бағыттаушы рамалар арқылы жүргізуші қақпақтарын қосатып сақтандыру құрылғылары бар көтергіш құралдар;

      9) қауғаларға сөрелер арқылы және керілген рамалармен рұқсат беру тағайындалған адаммен қадағаланады;

      10) өздігінен аударғыш қауғаларда жұмысшыларды көтеріп – түсіру төменгі қабылдау алаңында кедергі болатын блок тұрған жағдайда жасалады.

      1163. Қосақталған қауға көтерілісінде биіктігі орташа бағыттаушы арқаның аралығымен 300 миллиметрден кем емес.

      Оқпанның тереңдігі 400 миллиметрден аса қауғалардың соқтығысуын болдырмайтын, уақытша арқаңдар немесе құрылғылар орналастырылады. Бұл қоңдырғылар керек емес, егер орташа бағыттаушы арқандар аралығындағы сақталу 250+Н/З, миллиметрден кем емес, мұңда Н - оқпанның тереңдігі, метр.

      Жылжымалы қауғамен құбырлардың бөлшектері, коммуникация және бекітпе оқпаңдардың аралығындағы сақтау 400 миллиметрден кем болмауы керек.

      Ұңғымадағы ағаш сөрелер мен бағыттаушы рамалар мен қауғалар аралығындағы саңғылау 100 миллиметрден кем емес, соның ішінде нольдік және түсіру алаңдарында.

      1164. Қауғалар жағдауының 100 миллиметрге дейін жүк тиелмейді. Жағдауында сақтандыру ұршықтары жоқ қауғаларды – ернеуден кемінде 40 миллиметр биіктікте төмен түскен имекті ұстап тұру үшін әр жағынан екі құрылғыны пайдалануға болмайды.

      Жыныстарды қауғалармен шығару кезінде оқпан қауғаларды өткізу үшін ашылады, бұл ретте жыралар қауғаның өтуі үшін ғана ашылады. Жыралардың құрылымы қауғаны босату кезінде оқпанға жыныстардың, заттардың түсуін болдырмайды.

      1165. Қақпақтар ашық тұрған кезде қауғаларға құрал - жабдықтарды түсіруге, арқанға құрал – саймандарды және материалдарды ілуге жол берілмейді. Қауғасыз тюбингтерді және материалдарды түсіру және көтеру қауіпсіз құрылысымен тіргелген құрылғыда (шығыршықта) жол беріледі.

      Қауға беткейінен асатын материалдар мен құралдар оларды оқпан бойынша түсіру және көтеру кезінде көтергіш арқанына байланады.

      1166. Қауғаларды жөнелтуден бұрын, оларды шайқалуын болдырмайтын шаралар қабылданады.

      Қауғаларды түсіру және көтеру кезінде қауға астындағы бөлімшелерде адамдардың болуына жол берілмейді.

      Қауғада оқпанды жөңдеу және тексеру тұрып жүргізіледі. Бұл ретте адамдар арқанға немесе тіркеме жабдығына сақтандыру белдігімен бекітіледі. Адамдар кенеттен құлайтын заттардан шатырмен (бағыттаушы рамамен) қорғалады.

      Қауғаларды қабылдауға, түсіру және жіберуге белгі беру және бақылау үшін кенжарда және сөреде бақылаушы тұлғалар тағайындалады.

      Төменгі қабаттағы сөре - арбалары кең қойып, ойығымен өту кезінде қауғалармен жүк, машиналар соқтықпау үшін жүк тиейтін машиналар оқпаннан өткен жағдайда шаралар қолданады.

      1167. Оқпан арқылы жүктерді сауытсыз көтеріп - түсіру жұмыстарында жұмысшылар қауіпсіз жерге шығарылады, ал жүкті түсіру жұмыстары арнайы бақылаушы тұлға арқылы асырылады.

      Қауғалардың тұтқалары олардың тетіктері немесе тетіктегі ауысты тығыны шүлдік диаметрінен 5 пайыздан астам тозған кезде ауыстыруға немесе жөндеуге жатады.

      Қауғаның тіркеме жабдығы олардың қозғалыс кезінде ілмектері нық жобаның және өздігінен ашылмайтын құралмен жабдықталған.

      Егер қауға мен кең жол арасындағы белгіленген саңылауды бұзатын эллипсті болса, онда қауға ауыстырылады.

      1168. Оқпанның құйысында қауғаның қақпағын, олар арқылы қауғалар өтетін және адамдар мен жүктерді көтеруді және түсіруді ұйымдастыруды қамтамасыз ететін тұлғаның нұсқауы бойынша орындалатын жағдайлардан басқа кезде ашуға болмайды. Жыралардың құрылымы оқпанға тау - кен массасы кесектерінің немесе заттардың түсуін болдырмайды.

4-параграф. Көтермелер

      1169. Жұмысшыларды көтеріп - түсіру көтермелерінде біріңғай металдан жасалған ашылатын шатыр немесе жылуы бар шатыр және бірыңғай мықты еден болады. Еденде нық бекітілген алмалы - салмалы бөлшектерден аудармалы қақпақтар болуы мүмкін. Көтермелердің қабырғалары металлмен қапталып, арнайы сақтаулар жасалады.

      Көтерменің қысқа жағында (қабырғасында) есіктер орнатылады, олар жұмысшылардың қауіпсіздігі үшін орнатылады. Есіктердің құрылымы көтермелердің қозғалуы кезінде адамдардың шайқақтамауы алдын - ала қарастырған. Көтермелердің есігі ішке ашылып, құлыппен жабылады. Құрылғыларды (лифтермен) сүйемелдейтін көтермелерге қызмет көрсету кезінде есіктерді көтермелердің ішінен орнатуға болады.

      Көтерме есігінің жоғары жиегінен еденге дейінгі ұзындығы 1200 миллиметрден, ал төменгі жиегі – 150 миллиметрден кем болмауы тиіс. Көтермелерде оқпан бойынша көтерме қозғалған кезде вагоншаларды ұстап тұратын стопорлар орнатылады.

      Ұзын өлшімді материалдармен ірі габаритты құрал – жабдықтарды көтеріп-түсеретін аспалы жабдықтар, жүк және жүкпен адам таситын клеттердің клет астында болады, ал есік пен тосқауыл қоятын жабдықтар шешілмейді.

      1170. Жоғарғы қабаттағы көтерме мен еденнің арасы негізгі өзекше серіппесіз 1,9 метрден кем болмауы керек. Өзек серіппемен сақтандырғыш стақан арқылы қоршалады. Көтермелердің қалған қабаттарының биіктігі 1,8 метрден кем емес.

      Әрбір этажда бір мезгілде клеттердегі адамдардың саны еденнің 1 шаршы метр пайдалы алаңы 5 адамға есебінен, ал ұңғыма қауғаларында 1 шаршы метр қауға түбіне шаққанда 4 адамға есебінен анықталады және шахта үстіндегі ғимаратта және оқпан жанындағы алаңға ілінген хабарламаған енгізіледі.

      Еден мен орындықтармен жабдықталған көтерме ылдиының шатыры арасы 1,6 метрден кем болмауы керек.

      Орындықтармен жабдықталған ылдидағы көтермелерде бір мезгілдегі орналасқан адамдар саны оларға арналған орындықтар санымен белгіленеді.

      Көтерменің қызмет жасау шекті мерзімі шығарушымен белгіленеді.

      Бос көтермелердің тоқтауы кезіндегі бәсеңдеуі шаршы секундта 50 метрден көп болмауы керек, адамдар толған көтермелерді тоқтату кезінде шаршы секундта 6 метрден аспауы керек.

      1171. Адам және жүк таситын көтермелі қондырғысы бар көтермелердің қосқабатты: жұмыс жасайтын және сақтандырғыш тәуелсізаспасы болуы керек.

      Көп арқанды көтермелерде олардың мақсатына қарамастан, сауыттар мен арқанға қарсы салмағы кем дегенде екі жерде бекіткен жағдайда сақтандырғыш аспаларының болмауына жол беріледі. Бір арқанды көтергіштердің қарсы салмағы қорғаныс ілмегімен жабдықталмайды.

      Домалақ салмақтылық арқандары сауыттарға ұршықты құрылғылар арқылы бекітіледі.

5-параграф. Ұңғымалық шығырлар

      1172. Оқпан ұңғымасын (үңгілеуді) жабдықтау кезінде шығырға есепті статтық жүктеме шығырдың техникалық сипаттамасы бойынша арқанның статтық керілуінен артық болмайды.

      Шығырларды техникалық куәландыру кезіндегі статтық сынау, олардың жұмыс істейін (жобалық) жүккөтерімділігінен 2 есе артық күшпен жасалады, динамикалық – жүк көтерімділігі 10 пайыздан асатын жүктемемен.

      1173. Жобадан ерекшеленетін, пайдаланудағы шығырларды ауыстыру жобалау ұйымымен келісіледі.

      1174. Оқпанды үңгілеуге немесе тереңдетуге қызмет көрсететін шығырлар олардың әрбіреуінің белгіленуі көрсетіле отырып нөмірленеді. Егер ғимаратта бірнеше шығырлар орналасқан болса, белгілер әрбір шығырға және бөлменің есіктерінде жазылады. Реттік нөмірі мен мақсаты көрсетілген, оқпандағы үңгілеу шығырларын орналастыру сызбасы тереңдетілген деңгейжиектің копрасында немесе кеніш алаңында ілінеді.

      1175. Ұңғымалық шығырлар үшін даңғырағы көп қатарлы орама арқаны қолданылады, бұл ретте арқанның беткі қабатынан шығып тұратын ребордының биіктігі қолданылатын арқанның диаметрінен 1,5 кем емес. Құтқарушы баспалдақтардың шығырлары үшін ребордының биіктігі арқанның диаметрінен 2,5 кем болмайды.

      1176. Ұңғымалық шығырларды орнату алдында бөлшектейді, негізі түйіндер (рама, даңғыра, редуктор, теңеу жүйесі) шығарушы зауытының пайдалану ережесіне сәйкес сыртқы тексеріске түседі. Тасымалдау кезінде пайда болған, шығырдың бөлшектерінің анықталған бүлінушіліктері, дайындаушының ақаулары жойылуға жатады.

      1177. Монтаждау жұмыстарынан кейін шығырлар қалпына келтіріледі және сыналады. Сынақтар шығырларды пайдалдану бойынша шығарушы зауыттың нұсқаулық талаптары көлемінде жүргізіледі.

      1178. Шығырларды пайдалануға қабылдау шахтаның бас механигінің басшылығымен комиссиямен жүзеге асырылады, қабылдау актісі шахтаның техникалық басшысымен бекітіледі.

      1179. Ұңғымалық шығырлардың жұмыс істеу мерзімі оның төлқұжатында көрсетіледі.

      1180. Шығырлардың редукторына құйылатын майдың сұрыптары және электрогидравликалық итергіштер, үйкеленетін беткейлерді майлау жасаушының пайдалану бойынша нұсқаулығына сай келеді.

      Редуктордағы және гидравликалық итергіштегі май мөлшері көтеріп-түсіру операцияларының алдында және шығырларды тексеру кезінде тексеріледі.

      1181. Шығырлардың үздіксіз жұмысының ұзақтығы жасаушының пайдалану бойынша нұсқаулығында қарастырылған уақыттан көп емес.

      1182. Шығырлардың барлық айналатын бөлшіктері сақтандырғыш тосқауылдармен немесе қаптармен қапталады.

      1183. Шығырдың даңғарасында арқанды шығару және бекіту үшін жабдықтар қарастырылады.

      1184. Шығырларды басқару бөлшектері қолайлы және қауіпсіз басқаруды қамтамасыз ететін қашықтықта орналастырылады.

      1185. Шығырдың даңғарасына жаңа арқанды асқанда келесі талаптар сақталады:

      1) оның белағаш айналымына жол берілмейді;

      2) даңғараның белағашы копралы білік арқылы өтетін тік жазықтық оны екіге бөлетіндей етіп, арқанға көлденең және шығыр даңғарасының осіне параллель қойылады, шығырдың дағырасына қатар қойылады;

      3) шығырдың даңғарасына арқанды орау даңғараны баяулату және арқанды әрбір қабатта саңылаусыз төсеумен жүзеге асырылады;

      4) арқанның бұзылуының алдын алу мақсатында, қысу және құралдар арқылы арқанды үзуге және майыстыруға болмайды;

      5) арқанның ұшында жұмсақ сымнан көлемі 5 дм – ден кем емес бандаж жапсырылады. Көтерме арқаның екі жағы электр дәнекермен дәнекерленеді;

      6) арқанның сымдары сынбауы үшін, тіркеме құрылғыларымен дағыраға тіркелген кезде, шығырдың үшкір жиегі доғаланады. Арқанның доғалану радиусы 1,5 дм – ден кем емес;

      7) арқандарды ұңғымалық шығырларға көмекші шкивтер арқылы асқанда арқандардың диаметрі шкивтер диаметріне қарағанда 20-дан кем болмайды.

      1186. Дағыраға барабанды байлағанда, шығырдағы арқандардың арасына төсем салынады.

      Болаттан жасалған төсемдердің қалыңдығы шығырдың жүккөтерімділігі мен арқанның диаметріне байланысты 1-ден 3 миллиметрге дейін қабылданады. Төсемдердің беттері бір-біріне 80-100 миллиметр саңылаумен немесе бір-біріне бетпе-бет қойылады. Төсемдердің ұзыңдығы шығырдың дағырасының еніне сай болуы керек.

      Егер дағыра шығырына арқан орамасын кергенде оның есептік статикалық күшіне 85 пайыздан кем емес болса, онда төсемдерді орнатпауға болады.

      Дағыра шығырына арқанды бекіткенде, тесіктен немесе реборды арқылы өткізгенде арқанның бүтіндігі қамтамасыз етіледі.

      Дағыраның білігіне арқанды бекітуге жол берілмейді. Арнайы қарастырылған құрылғыға арқан кем дегенде 3 қысқышпен бекітіледі.

      Даңғараға бекітілген жерінде арқанның созылуын бәсеңдету үшін алғашқының беткейінде бірінші қабатта кем дегенде 5 үйкелу орамы бар ілгіштер қарастырылады, оларды ағытуға болмайды.

      1187. Ұңғымалық шығырларды тексеруді:

      1) кезекші электослесарь тәулік сайын және әрбір көтеріп-түсіру операциясынан кейін;

      2) аптасына бір рет көтерме жұмыстарының механигі;

      3) айына бір рет шахтаның бас механигі жүргізеді.

      1188. Дағыра мен шкивтердегі арқанның ауытқу бұрышы (девиация) 20-30 градустан аспайтындай етіп ұңғымалық шығырларға орнатылады. Шығырлардың еркін түсіруін арқанның жантайма бұрышының ішегі қамтамасыз етеді. Ұңғымалық шығырлар арқандарының ұзындығы шексіз болады. Арқандар өтетін ойықтар әр түрлі атмосфералық тұнбалардан бөлмеде қорғалады.

      1189. Жер үсті ұңғымалық шығырлар жылжымалы қызмет атқарады. Жылжымалы күйдегі шығыр рамаларына контейнер орналастыруға болады. Жинау-тарату түріндегі инвертарлы ғимараттарда өрт қауіпсіздігі, отқа төзімділігі, жылу оқшаулары талаптарын сақтай отырып шығырларды орнатуға жол беріледі.

      1190. Ұңғымалық шығырлардың бөлмелері оларды орнатудың ауа райы жағдайларына сай келеді және шығырлардың белгіленген температуралық режімін қамтамасыз етеді.

      1191. Контейнер үлгісіндегі бөлмелерде өткелдердің және есіктердің көлемі биіктігі бойынша 2 метрден кем емес, есіктер үшін ені бойынша 0,8 метрден кем емес және өткелдер үшін 1 метрден кем емес. Жалғыз адамды жұмыс орнына өту енін 0,7 метрге дейін азайтуға, жергілікті қысылған жабдықтар және құрылыс конструкциясы арасында 0,6 метрге дейін азайтуға жол беріледі. Өтетін жер болмаған жағдайда жабдық пен қабырғаның арасындағы ең кіші ара қашықтық 0,4 метр болуы керек.

      1192. Шығырлардың тұратын жеріндегі еден шамасындағы жарықтың 25 люкстен кем болмауы керек.

      1193. Шығырдың тұратын жерлерін басқа жабық заттармен толтыруға болмайды. Онда жанатын және майлайтын материалдарды сақтауға жол берілмейді.

      Шығыр сақталатын әр бөлмеде өрт қауіпсіздігіне қарсы пайдаланатын заттар және жобаға сай құрал - саймандар болуы керек.

      1194. Шығырлар тұрған бөлме құлыпқа жабылады. Онда шығырларға қызмет көрсететін тұлғаларға кіруге болады.

      1195. Көлденең тереңдетпе арқылы жасалатын оқпанды тереңдетуге шығырлар стационарлық сөрелерде, жұмыс, желдететін немесе көлдеңнен тереңдететін, оймаларды, кең үңгірлерде орналасырады. Шығырларды орналастыратын жерге жұмысшаларға еркін кіріп - шығуға болады. Стационарлық сөрелерде шығырлар жабудың астында орналастырылады (сөренің төменгі қабатында).

      1196. Жұмысшылардың әрдайым болатын стационарлық сөрелерінде адамдар мен транспорт жүретін, кен қазбаларында, биіктігі 1,6 метрден кем емес металдан жасалған тормен шығырлар қоршалады.

      1197. Шығыр арасы өтуін қамтамасыз ету шартымен кең үңгірлер көммі анықталады. Шығыр бөлшектері мен түйіндерін тасымалдау, бірақ 800 миллиметрден кем болмайды. Кен үгір қабырғасы жағынан 500 миллиметрден кем емес монтажды өту қалдырылады. Монтаждауға, тексеру, жөндеу жұмыстары үшін еркін кеңістікті қажет етпейтін жағынан шығырдың іргетасын тығыз орналастыруға болады.

      1198. Сөрелерде, оймаларда, кең үңгірлерде немесе кен қазбаларында орналастырылған ұңғымалық шығыр жарықпен қамтамасыз етіледі. Орналастырылған жерлердегі жарық беру нормасы еденнің шамасымен 25 люкстен кем болмауы керек.

      1199. Ұңғымалық шығырлар ашып-жинау немесе монолитті фундаменттерде орналастырылады. Шығырларды кен қабаттарында (жыныстардың беріктігіне байланысты) орналастырғанда қарнақтардың көмегімен шығырларды фундаментсіз орналастыруға болады. Бұл ретте шығыр даңғырасы астынан жер асты шахта суларын иелеу бойынша іс-шаралар жүргізіледі. Ұңғымалық шығырлар инвентарлы темірбетонды блоктарда жылжымалы қалпында орналастырылады.

      1200. Жергілікті жағдайларға байланысты грунт мінездемесінде сай моналитті бетоннан жасалған фундаменттің жұмыс сызбалары құрылыс тапсырмалары негізінде, шығырлар шығаратын заводтардың фундаменттерінде жасалады. Ашып - жинау конструкциясының фундаменті жоба бойынша жасалады.

      1201. Фундаменттің жоғары белгісі мен кен бөлігінің инвнторы еденнің жоспарлы белгісінен немесе қазбаның топырағынан 200 метрден кем болмайтын биіктікте болуы керек.

      1202. Іргетастар олардың оқпанға қатысты дұрыс орналасуына, бағыттайтын копралы шкивтердің білігінің даңғаралардың білігіне теңдігі және даңғаралардың көлденең білігіне перпендикулярлығы тексеріледі.

      Іргетастарды салу кезінде бетонның сапасы туралы аттестацияланған зертхананың қорытындысымен жабық жұмыстарға акті жасалады.

      1203. Шығырларды пайдалану кезінде іргетастар жүйелі түрде тексеріледі, соның ішінде, оларды алғашқы жүктеу, экстремалды динамикалық жүктемеден кейін.

      Іргетастарды тексеру жұмыстары жалақамтанған барлық жерде жүргізіледі. Іргетастағы кез келген бағыттағы және ұзындықтағы жарықтарға ерекше назар аударылады. Іргетастың кез келген жерінде кез келген жарық болған жағдайда белгі қойылады және ауысым сайын шығырдың жүктемемін жұмыс кезінде бірнеше тәулік бойы тексеріледі. Жарық алышған жағдайда іргетасты бекіту бойынша шаралар атқарылады.

      1204. Ұңғымалық шығырларды маневрлық және тәуелсіз жүргізушісі бар сақтандырғыш тежегіштері және бекітетін жабдықтар бар. Жүк немесе серіппелі жетекті құдық түріндегі сақтандырғыш және маневрлік тежеуіштердің атқарушы органы.

      1205. Ұңғымалық шығырларды сақтандырғыш тежегіш, қал тежегіші және стонорлық жабдықтарды қолмен басқару арқылы қолдануға жол беріледі.

      1206. Маневрлық және сақтандырғыш тежегіштер әрбіреуі жеке-жеке даңғарада болатын жүктемеде қалыптасатын шекті статтық жағдайға қатысты екі еселенген мезетті қамтамасыз етеді.

      1207. Электрлік жүргізушісі бар шығырларды сақтандырғыш тежегімен тежеу кезінде екі тежегіш те іске қосылады, қозғалтқыш желіден өшіріледі.

      1208. Сақтандырғыш тежегіштерінің жүктерінде оларға бөтен заттардың түсуін және қызмет көрсетуші персоналдың зақымдануын болдырмайтын қоршаулар болады. Толық тоқтау кезінде сақтандырғыш тежегішінің жүгінен еденге дейінгі қашықтық 150 миллиметрден кем болмауы керек. Жүк пен жақын орналасқан бөлшектер немесе іргетас арасындағы саңылау 100 миллиметрден кем болмауы керек.

      1209. Ұңғымалық шығырдың бекіту жабдығында механикалық тартпа, ал құтқарушы баспалдақтың шығырларында – қолмен басқарылатын тартпа жабдығы болады.

      1210. Шығырға ілінген жүк екі тежегішпен ұсталады, бұл ретте стопорлық құрылғы қосылып тұрады (салынған). Стопор құрылғысын қосу (салу) орғыту операциялары аяқталған соң және даңғыраның қозғалыссыз қалпында жүкті көтерер алдында жүргізіледі. Жүкті түсіру стопорлық құрылғы қосылмаған (лақтырылуы) кезде іске асырылады.

      1211. Ұңғымалық шығырларда механикалық жүргізуші бар (электрлік немесе қысымдық), құтқарушы сатыларды ілу үшін шығырларда - құрама жетек (механикалық және қолмен жасалатын) бар.

      Көмекші операцияларды орындау кезінде шығырлардың қол жүргізуін қолдану және құтқарушы баспалдақтар аспасы үшін тереңдігі 70 метр оқпанды ұңғылау қолданылады. Сонымен қатар құтқарушы баспалдақтар аспасы үшін шығырлар тежегішпен жабдықталады.

      1212. Ұңғымалық шығырдың механикалық жетегі орамның соңғы (жоғары) қабатында арқанның қозғалу жылдамдығын, бірақ секундына 0,15 метрден көп емес, ал құтқару сатыларының шығырларын – секундына 0,35 метрден көп емес қамтамасыз ету қажет.

      1213. Шығырлардың іске қосу аппараттарына кернеу көтеріп-түсіру операциялары басталғанға дейін беріледі және олар аяқталған соң шешіледі.

      1214. Шығырлармен жүктерді өз салмағының әсерімен түсіруге жол берілмейді.

      1215. Электрожүргізушісі бар ұңғымалық шығырларды:

      1) шкаласына қызыл сызық жүргізілген апмерметр, жүктеменің соңғы көрсеткішін белгілейді;

      2) токтың кернеуін бақылайтын вольтметр;

      3) сақтандырғын тежегішті қысыммен тежейтін шығырлар үшін манометр;

      4) нольдік және максималды қорғау.

      1216. Қысымды жетегі бар ұңғымалық шығырларда:

      1) манометр;

      2) қысылған ауаның қысымы рұқсат етілген мөлшерден төмендеген жағдайда пневмоқозғалтқышты өшіруге және тежеу қоюға әкелетін блоктау болады.

      1217. сөрелерді, қорама қалыпты, бағыттаушы арқандарды, технологиялық құбырларды ұзартуға арналған шығырларды, пайдалануға даярлау кезінде әрлеу элементтерін орнату кезінде қолданылатын, электр жетегі бар ұңғылау шығырлары рұқсат етілмейтін созылу немесе арқан әлсіреген жағдайда автоматты түрде өшірілетін, арқанның созылуын бақылайтын құрылғылармен жабдықталады.

      1218. Арқандардың керілуін бақылау құрылғысы:

      1) қозғалыс кезінде арқанның керілуіне үздіксіз бақылауды қамтамасыз етуі;

      2) арқанның керілуі немесе арқанның әлсіреуі 10 пайыздан асқан жағдайда шығырды автоматты түрде ажырату қажет.

      1219. Шығырлардың басқару схемасында, арқанның есептік керілуінен қорғаныс іске қосылғаннан кейін көтеру бағытында және оның босаңсыған кезінде түсу бағытында қосылуын бодырмайтын блокировкасы болуы тиіс.

      1220. Ұңғымалық шығырлардың:

      1) сақтандырғыш тежегішін салғанда қозғалтқыштың қосылуын;

      2) түзетілген стопорлық құрылғы кезінде түсу бағытында қозғалтқыштың қосылуын;

      3) артқа тасталған стопорлық құрылғы кезінде көтерме бағытында қозғалтқыштың қосылуын;

      4) жүк көтерімділігі 10 тоннадан асатын шығырлар үшін қалыптары шектен тыс тозған жағдайда сақтандырғыш тежегішін тоқтатуды болдырмайтын блоктауы болуы қажет.

      1221. Егер қалыптаманың арқаны бір мезгілде бағытталса, қалыптаманы түсіруде қорғаныс жұмыстары қарастырылады.

      1222. Арқанның статтық керілісі 10 тонна күш артық және электрлік жүргізушісі бар шығырларды пайдалануға дайындау кезінде жылдамдығын асырмау аппаратымен сақтандырылады.

      1223. Жұмыскерден алынған белгі бойынша ұңғымалық шығырлар басқарылады.

      Орталықтан немесе басқармасы топтық пульттық дистанциялық басқаруды операторлар орындайды. Шығырлардың сөрелерінде тұрып олардың дұрыс жұмыс атқаруын оқу бітірген көмекші жұмыскерлер атқарады.

      Стопорлық жабдықпен сақтандырғыш тежегішті қолмен басқарғанда жұмысшылар әр шығырда жұмыс жасайды.

      1224. Арқандардағы керуді тегістеу үшін топ шығырларды басқаруда сызба басқаруы шығырларда бірге және бөлек қосылуын қарастырады.

      1225. Оқпаннан және жұмыскердің орнынан ұңғыманың шығырларды электрлік сызбамен басқару олардың апат жағдайында сөндіруін қарастырады (cақтандырғыш тежегішін салу).

      1226. Тежегіш жүйесінің қысым жүргізушісі бар электрлік шығырлар мен қысым двигательді ұңғымалық шығырлардың ауа жүргізушісіне су ажыратқыштар орналастырылады.

      1227. Ауа жүргізушінің су жиналатын учаскелері болмайды. Ауа жүргізушісінде егерде прокладканың шарты бойынша мұндай учаскелер қарастырылса, онда төменгі жақта су жиналатын құдықтар болады, олардың суды мезгілімен ағызатын бұрандамасы бар.

      1228. Ауа жүргізушісінде топ шығырлардың біріңғай магистральды бұранда орнатылады. Жұмысты қамтамасыз ету үшін жүкті көтеріп - түсіру жұмыстарын топтағы әр шығырды пультпен басқару жұмыстарын дайындауды және шығырларды тексеретін өткізгіштен кейін магистральді крандарды қосу жүргізіледі.

      1229. Шығырдың қысым двигателі құбыр мен шлангі құжатнамасының талабына сай болып келеді.

      1230. Аптасына бір рет сөндіргіштердің, педальді клапанның, серіппенің жұмыс істеу тәсілі тексеріледі.

      Басқару пультінің золотник қорабында ауа қысымы болған жағдайда сыналау золотнигін бөлшектеуге болмайды.

      1231. Клет двигательді шығырдың басқаруындағы сәл ауытқулық табылса сақтандырғыш тежегішпен апат жағдайында қосылатын педальды клапан жұмыс жасайды.

6-параграф. Арқандар

      1232. Құбырлардың арқандарына жүкті тиеу анықтамасы жанында (су төкпені немесе ерітінді тампонажды) толық толтырылған жалғамамен есептейді, ал бетонды қоспалардың түсіруі жанында жүкті тиеу екі еселенген бір жолғы берулерге сай болады.

      1233. Көтерме - транспорттық құруларға арналған болат арқандардың қалауымен талаптары арқандардың контрукцияларына сәйкес таңдалады.

      1234. Диаметрі 2 миллиметрден кем емес көтеретін сыртқы көтергіш ыдыстарға арналған арқан жол бастаушылар крест өрмелері тарқатылушысыз бір қабатты арқандары жабық және жартылай жабық конструкция арқандары немесе жұмырлы арқандар қолданылады. Көтеру қауға жол бастаушылар ретінде жабық көтергіш арқандардың қолданылуына жол берілмейді.

      Адам және жүк-адам таситын көтеру-транспорттық қондырғылардың көтергіш және тартылу арқандарына, "Болат арқандар. Арқандарға техникалық жағдайлар" МСТ 3241-91 сәйкес, жүк-адамға арналған "В" маркалары арқандар, қалғандары – "1" маркадан төмен болмайтындай қабылданады.

      Жабдықтау қауғасы салпыншағына арналған тік діңдердің шапшан ұңғыламасы жанында тарқатылушысыз арқандар қолданылады.

      1235. Сауыттарға арқандар және аспа жанында шахталық көтергіш құрулардың қарсы алысатындарының беріктік қоры төмен емес болуы керек:

      1) 9 - еселіні - адам және апаттық - жөндейтін көтергіш құралдары үшін, адам және жүк - адамдардың (адамдармен есеп - қисап жанында) парашюттармен жабдықталмаған көтергіш құрулардың екіарқанды қажалу доңғалақпен;

      2) 8 - еселі - көтергіш құрулардың бірарқанды қажалуы доңғалармен (адам, жүк - адам және жүк таситындардың) және адам және жүк - адам көтергіш құрулардың көпарқанды үшін;

      3) 7,5 - еселі - жүк - адам көтергіш құрулардың, механикалы жүкшілердің салпыншағына арналған (бүріпалмалардың) діңде, өткізетін бесіктері үшін;

      4) 7 - еселіні - көпарқанды жүк таситын көтергіш құралдары үшін;

      5) 6,5 - еселі - жүк таситын көтергіш құралдары үшін;

      6) 6-еселі – тереңдігі 600 метрге дейінгі оқпандарды ұңғылау кезіндегі сөрелерді, сорғыларды, су ағызу құбырларын, ұңғылау агрегаттарын ілуге арналған арқандар, арқанды өткізу шахталары, құтқару сатылары, қозғалмалы авариялық көтергіш құрылғылары үшін;

      7) 5,5-еселі - теңгеретін арқандардың резинотросты, тереңдігі от 600 метрден 1500 метрге дейін сөрелердің салпыншағына арналған арқандардың діңдердің проходкасы жанына үшін;

      8) 5-еселі - шой балға арқандардың, арқан жол бастаушылардың көтергіш құрулардың, салпыншақтар жабдықтауға арналған, тереңдікпен діңдерде комбайндардың оқпанда өтетін соның ішінде көбірек 900 метр, шығарумен көрсетілгенді 3) және 6) баптардан басқасы, сөрелердің салпыншағына арналған тереңдікпен діңдердің өткізгіші жанында 1500 метрден 2000 метрге дейін, жаңа көтергіш арқандардың артынан бір жолға түсіру жанында көтергішпен ыдыспен - жүктердің және аспа жанында (ауыстыруға) көпарқанды көтергіш ыдыстардың көтергіш құруларында;

      9) 3 - еселі - парашюттардің тежеу және тозықтық арқандарына арналған динамикалық жүкті тиеуі үшін;

      10) 10 - еселі – қайта - қайта қолдану строптарын түсіруде және жүктердің ұзындықөлшемі көтергіш ыдыс астында, жүк - адам және адам көтергіш құрулардың белгілік арқан сымдарына арналған үшін.

      Теңгеретін арқандардың резинотросты тоғысу қосулары талаптарымен сәйкестікте "Нұсқаудың аспамен және резинотросты өртенбейтін теңгеретін арқандардың қауіпсіз қанауының шахталардың - көтерулерінде және кен орындарының" беріктік қорлары болады.

      1236. Тіктеуіштің шекті ұзындығы 600 метрден көп болмаған жағдайда тік оқпандары үшін көтергіш арқандары арқанның барлық сымдарының бірлескен үзілу күшінің қатынасы (көтергіш арқанның салмағын есепке алмағанда) соңғы күшке:

      1) адамдар көтергіш қондырғылары үшін 13-еселі;

      2) жүк - адам көтергіш қондырғылары үшін 10-еселі;

      3) жүк таситын көтергіш қондырғылары үшін 8,5-еселі;

      4) үйкелу шкифтерімен көтергіш қондырғылары, бір арқанды (адам, жүк-адам және жүк таситын) және көп арқанды адам және жүк-адам таситын, парашютпен жабдықталмаған, екі арқанды көтергіштерден басқа, кқондырғылар үшін 11,5-еселі;

      5) көп арқанды жүк таситын көтергіш қондырғылары үшін 9,5-еселі болса ілінуі мүмкін.

      Беріктік қоры арқан көпшілігі есепке ала төмен емес 4,5 - еселі жүк таситын көтерулердің артынан және 5 - еселі - адам және жүк - адам көтергіш қондырғылары үшін.

      1237. Бір текті көтергіш құралдарда көтергіш ыдыстардың екеулеріне арналған арқан жол бастаушылармен бір диаметр бас арқандары конструкциялар және өрме бағыттары ілінеді.

      1238. Әрбір көпарқанды көтеруде, оның тағайындауынан қарамастан, екінің теңгеретіндердің арқандары орналастырылады.

      1239. Беріктік қоры аспа жанында қосалқы көлік жолдарының ауыр арқандары төмен емес болады:

      1) 6-еселі - жер асты жолаушы арқан жолдардың және рельсті жолдардың адамдармен есеп - қисап жасау үшін;

      2) 5-еселі - рельсті жолдардың жүкпен есеп - қисап жанында, қосалқы жүк арбалардың жантайғандарды өңдірулерде үшін;

      3) 4-еселі - сырмалы, маневрлік және қосалқылардың (горизонтальдық өңдірулермен) жүк арбалары үшін.

      Жер асты жолаушы аспалы арқан жолдардың беріктігі - арқандардың қоры 6 - еселі төмен болмауы керек.

      1240. Кенжар жабдығын тасымалдауға арналған жұмыс (тарту) арқандарында жұмыс даңғыраларындағы номиналды тарту күшіне қатынасы 3 еселік беріктік қоры болуы тиіс.

      Кенжарлы машиналардың сақтандыратын арқандары қабаттың құлау бұрышы ескеріле отырып қазу машинасының салмағына қатынасы кем дегенде 6 еселік беріктік қорына ие.

      1241. Оқпанда жүкшілердің салпыншағына арналған арқанның кем дегенде 7,5 еселік беріктік қоры болуы керек. Арқанға жүкші салпыншағы топсалы. Жүкшілердің арқандары ауыстырылуы арқылы әрбір 2 ай сайын, бары жанында 5 пайыз жар өрлері адымында сүйрейді немесе арқан диаметрі азаюы жанында 10 пайыға номиналды болады.

      Арқанның беріктік қоры арқанның барлық сымдарының бірге үзілу күшінің арқанға келетін есептік статтық жүктеменің қатынасы ретінде анықталады.

      1242. Барлық тік және жантайған шахталық көтерулердің көтергіш арқандары (арқандардың шығаруының ар жағында жүк таситын жантайғандарды көтерулерде ылди бұрышымен сөрелердің салпыншағына арналған 30 градустан кем), арқан және cақтандырғыш бесіктердің сатылары ілгіш алдында тексеріледі.

      Резервтегі сыналған арқан алды аспамен екінші қайтара сыналмайды, егер сақтау мезгілі оны шамадан 12 ай асырмаса.

      Тіркемелі құрылғылармен көтергіш арқан есеп айыратын статикалық жүкті тиеуі көтергіш ыдыс көпшілігінен салынады, барынша көп жүк көпшіліктері және түсу нүктесінің арқан көпшіліктері доңғалақтан нүктелер көтергіш ыдысқа, орнында болғанға көтеру төменгі белгісінен есептеледі.

      1243. Арқан, сыналғандар аспаның алдында, (құралдарда арқандардың шығаруының ар жағында бірарқанды және көпарқанды қажалу доңғалақтармен; сөрелердің салпыншағына арналған арқандардың және төменгі теңгеретін арқандардан басқа) келесі уақытта қайтадан тексеріледі:

      1) әрбір 6 ай сайын - адам және жүк - адам көтергіш құруларда, өткізгіш бесіктерде;

      2) аспадан кейін 12 ай, кейін әрбір 6 ай сайын - жүк таситын, апаттық жөндейтін және суырмалы көтергіш құруларда, құтқаратын сатылардың артынан;

      3) аспадан кейін 6 ай, ал содан соң әрбір 3 сай сайын - көпарқандымен - көтергіш аз айналатын мырышпен қаптамаған арқандар (жүк таситын және жүк - адамдар).

      Арқандарды қайта сынау мерзімдері оларды ілгеннен уақыттан бастап есептелінеді.

      Құтқару сатыларын және өткізетін бесіктерді ілу үшін қолданылатын арқандарды егер де олар құралмен бақылау аспаптарымен тексерілген болса, қайтадан сынамауға жол беріледі.

      Құтқару сатыларын және өткізетін бесіктерді ілу кезінде қолданылатын арқандарды құралмен басқылау аспаптарымен тексеруге қойылатын талаптар осы Қағидалардың 29-қосымшаның кестесінде келтірілген.

      Қатты отырғызу құрылғыларымен, даңғыралы адам және жүк-адам көтеретін қондырғылардың алты жіпті көтеру арқандары 6 айда кемінде бір рет жалғаспалы құрылғыларда қайтадан қапталуға жатады.

      Арқандардың қызмет ету мерзімі ортаның басқыншылдығы ескеріле отырып, шахтаның бас механигінің басшылығымен комиссиямен ұзартылады. Комиссия актісі ұйымның техникалық басшысымен бекітіледі.

      1244. Арқанды сынау үшін оның ұзындығы 1,5 метрден кеме емес ұшы кесіледі. Арқанды қайтадан сынақтан өткізу үшін қаптаманың соңғы сығымдалған жерінен осындай ұзындықтағы тілім кесіп алынады.

      1245. Арқанның әрбір үлгісі, бағытталатын байқауға, көшірмемен төлқұжаттарда жабдықталады, куәландырылған шахтамен және тақтайшамен немесе металл белгімен, арқанға сыммен бекітіледі. Белгіде анық көрсетіледі: ұйым, шахта, нөмір және көтеру тағайындау, арқан оң немесе сол, зауыттық нөмірі, МСТ, арқан диаметр, арқан контрукция, аспа даталары, кесінді және байқауға арқан жіберуі. Арқанның екі шеті сыммен байланады.

      1246. Арқандар шекті пайдалану мерзімі бойынша осы Қағидалардың 29-қосымшасының кестесіне сәйкес ауыстырылуға жатады.

      1247. Арқан алып тасталады және ауыстырылады, егер қайта байқаудан өткізілсе:

      1) адам және апаттық - жөндейтін көтерулері үшін беріктіктің қоры 7 - реттен төмен болады; 6 есе - бесіктердің және жүк - адам көтерулерінің үшін; 5 есе - жүк таситын, суырмалы көтергіш құрулардың және құтқаратын сатылардың үшін;

      2) жарылуға және майыстыруға шыдамаған, жиынтық аудан сымдар, 25 пайыз барлықтардың көлденең қима жалпы аудандары арқанды сымдарына жетеді.

      Беріктің ауыспалы қоры бойынша есептелген тік оқпандардағы тіктеуіштің ең жоғарғы ұзындығы 600 метрден астам арқандарға тек осы тармақтың 2)-тармақшаның талаптары ғана қолданылады.

      1248. Жер асты жолаушы арқан жолдарға арналған ауыр және тартылатын арқандар және жолдардың ауыр арқандары аспаның алдында тексеріледі.

      Сынақ аспаның алдында тексерілген ауыр арқандар монорельсті және жер үстінгі жолдардың, әрбір 6 ай сайын тексерістен өтеді. Егер қайта байқау жанында жиынтық аудан сымдар жарылуға және майыстыруға шыдамайтын болса, 25 пайыз барлықтардың көлденең қима жалпы аудандары арқанды, арқан түсіріліп, басқа арқанға айырбасталады.

      1249. Жыртылған, бадырайған немесе тұтатқан бұрымдармен, түйіндермен болат арқандармен, "кішкентай қоңыздармен", зақым келулермен, 10 пайыз номинал диаметрдің азаюымен жұмысты іліп тастау немесе жалғастыруға Жол берілмейді.

      Горизонтальдық өңдірулері үшін жүктер тек қана счаленді қолдануы рұқсат етіледі, жантайған өңдірулерге ылди бұрышымен 30 градус, сонымен қатар жер асты жолаушы аспалы арқандарды және жолдарда.

      1250. Арқанды белгіленген беттермен байқауға болады, келесі уақытта:

      1) ыдыстардың әр күн сайын - көтергіш арқандары, тік және жантайған көтергіш құрулардың қарсы алысатындарының, көтергіш құрулардың теңгеретін арқандары қажалу доғаларымен, механикалы жүкшілердің салпыншағына арналған арқандар (грейферлердің) діңдердің проходкасы жанында.

      Көп арқанды көтергіш қондырғыларда арқандардағы үзілген сымдардың саны құндақ баудың бір адымдық ұзындығы үшін сымдардың жалпы санынан 2 пайыздан аспаған кезде төрт басты немесе теңгерілетін қанаттарды бақылау үшін бір адам бір мезгілде жүргізеді. Бір тіркеме құрылғыға екі резеңке тростық теңгерілген арқан ілінген кезде оларды бір адам бақылайды;

      2) апта сайынғы - теңгеретін арқандары дабылдық үлгі машиналарымен, тежеу және өткізгіш арқандар, сөрелердің салпыншағына арналған арқандар, және жабдықтау кабелінің, көтеру механикасы қатысумен арқандар көтергіш және резинотросовые теңгеретін үшін;

      3) ай сайынғы - тозықтық және шой балға арқандар, көтергіш және теңгеретін арқандар, діңдерде тұрақты орнында болған арқандар, механика негізгі немесе үлкен қатысумен запанцировкеде арқандардың учаскелерін қоса.

      1251. Арқан барлық ұзындыққа қозғалысы секундына 0,3 метрден артық емес жылдамдығымен қарастырылады.

      Арқандардың зақымдалған учаскелері, арқандардың резинотросты тоғысу қосулары арқанда қаралады.

      Көтергіштерді құруларда арқандардың тәулік сайын байқауы, қайсылардың саны жалпы саннан еспелер 2 пайыз бір адымы ұзындығында арқанды сымдарда жалба-жұлбалардың сүйреуге шамадан асырмайды, көбірек 1 метрден емес қозғалыс жылдамдығы жанында өндіруге рұқсат етіледі. Көпарқанды көтергіш құруларда бір уақытта бір адам екі арқанды тексеріп, қарайды. Әр апта сайын жылдамдығы 0,3 метрден аспайтын арқандар қаралынады.

      1252. Бары жанында шахталық көтергіш құрулардың тоқымалы болат арқандардың қанауы Жол берілмейді, қандай болмасын жарлардың аландарында сымдарды, сан қайсылардың өрмелері адымында жалпының оларды арқанда сандар жетеді:

      1) 5 пайыз - ыдыстардың көтергіш арқандарына арналған және қарсы алысатындардың, сөрелердің салпыншағына арналған арқандардың және механикалы жүкшілердің (грейферлердің);

      2) 10 пайыз - тасымамен жүк таситын соңғы арқандарға арналған жантайған, тозықтықтардың, шой балға арқандардың.

      Егер тіркемелі құрылғыға арқан бекітулері зақымдалған жер болса, сынабекітпе арқанды бекітуге болады.

      Осы Қағидалардың 30-қосымшасына сәйкес "Көтергіш арқандарды байқау және олардың шығыны журналында" жұлынған сымдардың мөлшері сымдардың жалпы шамасынан 2 пайыздан асқан, неғұрлым зақымдалған учаске (адым) белгіленеді.

      1253. Жабық конструкция көтергіш арқандарының қанауы Жол берілмейді:

      1) жартыдан көп биіктер сыртқы қабатты сымдар тозылса;

      2) сыртқылардың модельі профильді сымдардың құлыптың бұзылса (қабаттану сүйрейді);

      3) арқан бетіне қорғаннан сым шығуы жанында;

      4) үш жыртылған сымдар бар болғанда (қоса және дәнекерленгендер) сыртқы қабат моделі профилінің учаске ұзындығында, бірдей бес адымның олардың өрмесі немесе он екінің барлық арқан жұмысшы ұзындығына тен болғанда.

      Арқандардың қанау, толқын тәрізді учаскелерде рұқсат етіледі қорған бұзулары сыртқылардың тегіс бет сымдарды және сақтаушылардың қорған айқын бұзулары (қабаттану) сыртқылардың сымдарды немесе қорғаннан біреу сым шығуының көрсетілген учаскеде.

      1254. Арқандар ауыстыра алады, егер:

      1) номинал диаметрі 15 пайызға тозса, бірақ жарты диаметрдің сыртқылардың сымдардан көп емес;

      2) егер сыртқы жабық конструкция арқанның 100 метр ұзындығына екі жерде жыртылса.

      Егер жабық конструкция арқанында сыртқы сым құлыптан шықса, оларды дәнекерлеу қажет.

      1255. Көпарқанды көтергіш құралдарда 6 айдан сирек емес, арнайы арқандардың жүкті тиеу біркелкілік аспап арқылы тексеріледі. Егер арқандардың салыстырмалы шамадан артық жүк тиеуі 15 пайыз көтергіш ыдыстардың төменгі жайы шамадан асырса немесе жоғарғы жай жанында 25 пайыз, онда арқандарға жүкті тиеу таратулары көтергіш құрылғы жөнге салумен жұмыстардың өткізуі үшін тоқтатылады.

      1256. Қосалқы көліктің арқандары келесі мезгілдерде байқауға жатады:

      1) күнделікті тағайындалған адаммен – аспалы арқанды және жүк пен адам таситын монорельстік арқандармен табан үсті жолдар, еңіс қазбаларындағы қосалқы шығырладың арқаны;

      2) апта сайын учаске механигімен - арқан жолдарындағы жолаушы аспалы арқандар, шексіз тасыма, монорельстік және табан үсті жолдар, сырма, маневрлік және қосалқы шығырлар арқаны;

      3) жарты жылда бір рет бас механиктің қатысуымен - арқан жолдарындағы жолаушы аспалы арқандар, монорельстік және табан үсті жолдар.

      Көлденең және еңіс қазбаларында шығырлар мен арқан жолдары қозғалыс жылдамдығы секундына 0,3 метрден кем емес болғанда бар ұзындығына тексеріледі.

      Ұзындығы 500 метрден ұзын жолдар үшін арқанды тексеруден өткізу анықталған мерзім шамасынан аспай, бірнеше ауысым ішінде сатылап жүргізіледі.

      Жұмыс істейтін жолдарда арқандардың байқау, жылдамдығы секундына 0,3 метрден аспайтын, жүк арбалардың арқандарының аралап шығу жолымен кідіртілген арқан жанында жылдамдықпен өндіруге рұқсат етіледі.

      1257. Жарлардың барысы жанында сымдардың қосалқы көлік тоқымалы болат арқандарының үзілуіне Жол берілмейді, өрмелер адымында жалпы олардың арқанда санның:

      1) жер асты жолаушы, монорельсті және топырақ үсті жолдардың аспалы арқандары үшін 5 пайыз;

      2) көлбеу қазбаларындағы жүк таситын шығырлардың арқандары үшін 15 пайыз;

      3) көлбеу қазбалары, арқандар, ысырмалы, маневрлі және қосымша (көлденең қазбалар бойынша) ысырмалар бойынша шексіз әкету арқандары үшін - 25 пайыз.

      1258. Ауыспалылыққа арналған арқан және сүмбіні жабдықтау тексеру әр сменада жұмыс басынын алдында тексеріледі.

      Учаскенің инженер - техникалық қызметкерімен арқандар апта сайын тексеріледі. Сонымен қатар өрмелер адымында жарлардың барынша көп саны анықталады.

      Арқандар ауыстырылады, егер 10 пайыз өрмелер адымында жарлардың саны үзілу сымдары олардың жалпы санын құраса.

      1259. Тоқымалы көтергіш арқандар, тіктерді діңдерде және адам және жүк-адамдарды көтерулерде жантайғандарды өңдірулерде, және комбайндардың ствол өткізетін салпыншағына арналған, ілінетін беріктік қорымен кемірек 6-есе, анықтама мақсаттарында барлық оларды жоғалту ұзындығына метал қималары аспаптық бақылауға душар болуға сымдарды, аттестацияланған ұйымдардың қызметшімен жүзеге асады. Аспаптық бақылаудан өтетін арқандарды ілу, осы Қағидалардың 29-қосымшасының кестесінде келтірілген шарттар бойынша олардың қызмет ету мерзімін ұзарту кезінде олардан бақылау кесектері кесіледі және қызмет етуінің барлық мерзімі бағымында көтеру ғимаратында сақталады.

      Отан және импорттық өндіріс шахталық арқандарының құралдары бақылауының уәкіл етілген органмен қолдануға рұқсат етіледі.

      Аспаптық бақылауды өткізу мерзімдері (кезектілігі) осы Қағидаларға 31-қосымшаның кестесінде келтірілген.

      Өңдірулерде ылди бұрышымен кемірек 60 градус, арқандардың қызмет мезгілімен көп дегенде 6 ай бақылау мерзімділігі шахта бас механигімен орнатылады.

      1260. Металл қималары жоғалтылса, жаңа арқан алып тасталады және ауыстырылады, келесіге жеткізсе:

      1) 10 пайыз көтергіш арқандардың артынан тіктерді діңдерде тіктеуіш ұзындығымен көбірек 900 метр, қазіргі қағидалардың сәйкестікте ілінетін 1236-тармағының талаптарына сай көрсетілген, барлықтардың жиынтық жарылатын жігер көңіл болуы есепке ала соңғы жүкке сымдарды, екіарқанды адам және жүк - адам құрулардың көтергіш арқандарына арналған, парашюттармен жабдықталмаған, сөре арқандардың, ілінетін сөрелердің беріктік қоры 6 есе кем болмайтын салпыншақ схемасына полиспастты жанында, парашюттардың тежеу арқандарына арналған;

      2) 15 пайыз көтергіш арқандардың артынан металл өзекшемен, үштоқымалы, дөңгелек әсем қысылған бұрымдармен, ілінетін сәйкестікте беріктік қорлары 1236-тармағының талаптарына, барлық конструкциялардың арқандарына арналған тіктерді діңдерде тіктеуіш ұзындығымен 900 метр, қазіргі қағидалардың сәйкестікте ілінетін 1236-тармақ талаптарына сай, сонымен қатар арқандардың комбайндардың оқпанда өтетін салпыншақтары, ілінетін беріктік қоры 6 есе кем болмайтын;

      3) дөңгелек тоқымалы арқандарына арналған органикалық өзекшемен тік және жантайған адам және жүк - адамдарды көтерулерде, сонымен қатар кемірек жүк таситындарды көтерулерде, ілінетін беріктік қорларымен, көрсетілген 1236-тармағының талаптарына сай, арқандардың құрылыс жанында және шахталардың қанауының және салпыншақтар жабдықтауға арналған арқандар үшін 18 пайыз;

      4) дөңгелек тоқымалы арқандардың арналған диаметрмен органикалық өзекшемен тік жүк таситындарды көтерулерде, ілінетін беріктік қоры 6,5 есе кем емес, шой балға арқандардың артынан және сөрелердің салпыншағына арналған арқандардың, көрсетілген 1)-тармақша басқа осы параграфтың 20 пайыз;

      5) теңгеретін арқандарына арналған 24 пайыз.

      1261. Резеңке арқанды теңгеретін арқандар арқансымдардың бүтіндік анықтамасына арналған аспаптық бақылауға душар болады және сәйкес жарамсызға шығарылу "Аспамен және резинотросты өртенбейтін теңгеретін арқандардың қауіпсіз қанауының (РТК) шахталардың көтерулерінде және кен орндарының нұсқасына" сәйкес келеді.

      1262. Арқандарды байқау және бақылау нәтижесі сол күні осы Қағидалардың 30-қосымшасына сәйкес нысан бойынша Көтергіш арқандардың байқау және олардың шығынының журналына енгізіледі. Осы журналға арқанның зақымдануы және олардың қайта қабаттауының барлық жағдайлары жазылады.

      1263. Егер қанау барысында арқандар шұғыл жүкті тиеулерге душар болса, онда тап осы құру жұмысы арқандардың тексерілуі үшін тоқталады. Байқау нәтижелері арқандардың тексеру кітабына жазылады. Егер арқан көрсетілген талаптарға сай болмаса ауыстырылады.

      1264. Сөрелердің салпыншағына арналған ұңғымалық шығырлар, сақтандыратын қалқан - қабықтар, шегендеп бекітулер, құбырлар, арқандарды керілмейтінін қамтамасыз ететін қорғау құралдарымен жабдықталады.

      1265. Шахта оқпандарындағы барлық арқандар (шығарудың ар жағында бас көтергіштердің қажалу шкивымен және парашюттардың тежеу арқандары) қанау барысында арнайы тотыққа қарсы арқан майлауымен жүйелі май жағылады. Майлау мерзімділігі арқан беттеріне майлайтын қабат бүтіндік сүйемелдеуін қамсыздандырады, бірақ айына бір реттен сирек емес.

      1266. Арқандарды ұзақ сақтау кезінде жылына бір рет, сыртқы қатар орамдарының бетімен байқап қарайды және май жағады. Арқандар құрғақ, жабық, ағаш еденді немесе төсемі бар бөлмелерде сақталады, сонымен қатар дабыл шүлдігі осы еденге параллель болады.

      1267. Адамдарды көтеріп - түсіруге арналған әрбір көтергіш қондырғыға сынақтан өткен және жарамды аспаға арналған қордағы арқан резервирвтеледі. (көпарқанды көтергіштерге бас арқандарының толық жинағы).

      Оқпанда не бары бір көтермесі бар көтергіш қондырғыларға бұл талап міндетті емес.

      Өзара алмастыратын аспада арқандары бар көтергіш құрулардың тобы үшін резервтегі бас арқанның біреу болуына рұқсат береді.

7-параграф. Парашюттер

      1268. Адамдарды көтеріп - түсіруге арналған клеттері жатық тежеуге арналған және арқандардың жар оқиғасында кезінде үзілетін құралдармен жабдықталады (парашюттермен). Қолдану парашюттердің құрылғыларының бас арқандары саны 4 немесе одан көп болған жағдайда көпарқанды көтергіш құрылғыларда парашютті жабдықтар қолданылуы міндетті түрде емес.

      Барлық парашюттардың топсалы қосуларына май жағылады және еркін бұрылады. Парашюттердің тап осы үлгісіне арналған нұсқауға сәйкес 6 айда бір рет парашюттардың байқаулары жасалуы керек.

      Парашютті құрылғылардың тежеу арқандардың бекіту орындары және оқпан зумпфахінде арқандар жүйелі тазартылады және жөндеу тексеру жұмыстары үшін қолайлы.

      Клеттерді ауыстырғанда парашют жабдықтары сонымен бірге ауыстырылады, бірақ тежеу арқандары бар парашюттердің жабдықтары 5 жылда бір рет ауыстырылады.

      Тежеу арқанды парашюттердің қызмет ету мерзімін 2 жылға ұзартуға рұқсат етіледі. Қызмет ету мезгілін ұзарту туралы шешімді комиссия мүшелері шахтаның бас механигі басшылығымен қабылдап, эксплуатацияға парашютті беру басшылғында көрсетілген мүмкін мөлшерлерден аспайтын топсалы қосулардың тозығында, дефектоскопия нәтижелерінің дұрыс болуында, және парашюттердің сынақтан өткізуде орташа нәтижеге жеткен кезінде жасалады.

      Осы комиссия арқылы өнеркәсіп қауіпсіздігі саласында жұмыс жүргізу ұқығына аттестацияланған ұйымның сараптамалық қортындысы негізінде парашюттардың қызмет ету мезгілін, 7 жылдан асса 1 - 3 жылға дейін ұзартылады.

      1269. Оқпанды тереңдетуде, тік және жантайған өңдірулердің күрделі жөндеуінде уақытша көтергіш ыдыстармен адамдарды көтеріп - түсіру жұмыстарын парашютті құрылғыларсыз жүргізуге рұқсат етіледі.

      Оқпандардағы көрсетілген қазба жұмыстары аяқталғаннан кейін адамдарды көтеріп - түсіру үшін клеттер немесе парашюттермен жабдықталған арнайы вагонеткалар қолданылады.

      Клеттерді парашютпен жабдықтамағанда, апаттық жағдайда адамдарды жер бетіне шығару және тексеріс кезінде желдетпелі оқпандарда көтергіш қондырғыларды эксплуатацияға беру рұқсат етіледі.

8-параграф. Доңғалақтар

      1270. Футеровка буындары көтергіш қондырғыларының шквитерінің үйкелу шкивтерімен және копра шкивтерімен жүретін жері науа футеровкасының ернеуінде ешқандай құрама бөліктер болмайтындай етіп бекітіледі, әйтпесе бекітпе бұзылған жағдайда арқан астына науаға түсуі мүмкін еді. Футеровканы бекітетін бұрандалар апта сайын тексерілуге жатады. Бұл ретте табылған керексіз бұрандалар жаңасымен ауыстырылады. Бағыттаушы шкивтердің және үйкелу шкивтерінің ребордтары арқанның жоғары бөлігінен диаметрінен кем дегенде 1,5-ға шығып тұруы керек.

      Футеровка буындары тереңге бір диаметрге (алғашқы үңгілеуді есепке алмағанда), жағына қарай – арқанның диаметрінің жартысына тозған жағдайда жаңасымен ауыстырылады.

      Футеровка буындары егер тозу нәтижесінде қалған биіктігі арқанның 0,75 диаметріне тең болса, жаңасымен ауыстырылады. Дің доңғалақтарында құрылысы жобамен анықталатын мұзды оятын құрылғы бар.

      1271. Футеровканы қолдануды көздемейтін, құйылған немесе штампталған доңғалақ тоғын жуандықтары, егер тоғын немесе реборд жуандықтарының қалыңдығы бастапқы қалыңдықтан 50 пайызға дейін тозған, және шабақтардың сырты ашылған барлық жағдайларда жаңасына ауыстырылуға жатады.

      Шкив науаларының доңғалақтарына рұқсат етіледі, оның тозық жанында тереңдікке емес көбірек 50 пайыз бастапқы жуандықтың зауытты - әзірлеуші технологиялық картасымен.

      1272. Ұңғыма жабдықтарының аспалары үшін доңғалақтар (соның ішінде полиспасты жүйесімен) әзірлеуші зауыттан төлқұжат беріліп, доңғалақтың зауыт соққан нөмірі бар белгісімен белгіленеді.

      1273. Арқан осьімен өлшенген арнада орналасқан беттейтін доңғалақтардың диаметрі аспалы арқанның 20 диаметрінен кем болмайды.

      Сөрелерге бекітілген қалыптама арқанның ауытқыған доңғалақтарының диаметрі арқанның 15 диаметрінен кем болмайды.

      1274. Бағыттаушы тегершіктердің мойынтіректері балкаларда тіректер құруымен бұрандалы біріктірулердің көмегімен сенімді бекітіледі. Бұранда біріктірулері кідіртпе сомынмен бекітілген.

      1275. Орнатылған тегершіктердің науаларының орташа жазықтығы тік, ал білігі – көлденең.

      Тегершіктер шеңбер немесе реборд қалыңдығы алғашқы қалыңдығынан 50 пайыздан аса тозған жағдайда жаңасымен ауыстырылады.

      Тегершік мойынтіректерін майлау әзірлеуші зауыттың нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі.

9-параграф. Өткізгіштер

      1276. Көтергіш ыдыс сырғанауларының бағыттаушы кебістері және негізгі белгіде орнату кезінде олардың өткізгіштері арасындағы жалпы саңылау (кері салмақ) - (түсіру кезіндегі қалыпты жағдайдағы қабылдау алаңының жоғары деңгейінен 0,5 метрге жоғарыға сауыттарды көтеру кезінде қорғаныс тежегішін өшіруге арналған, өткізгіш учаскесінде көтергіш ыдыс жүк түсіру орнынан діңнің соңғы ажыратқышын құру орнына дейін) рельсті бағыттауыштар үшін - 10 миллиметр, ағаштан жасалғандар үшін - 20 миллиметр, оқпан тереңдігі бойынша рельсті бағыттауыштар үшін - 10 ± 8 миллиметр, ағаштан жасалғандар үшін - 20 ± 10 миллиметр жол мөлшері сақталады.

      Көтергіш сауыттарында серпінді жұмысшы беттететін құрылғыларын пайдалану кезінде тікелей көтергіш сауытының қозғалмалы құрылысында орнатылатын және құрылымы жағынан жұмыс бағыттаушы құрылғыларымен байланысты емес, сақтандыру кебістерінің болуы міндетті.

      Сырғанаудың сақтандыратын кебістерінің түйіскен беттері және өткізгіштер арасындағы жалпы саңылау оларды бастапқы белгідеорналастыру кезінде рельсті бағыттауыштар үшін - 20 миллиметр, тік бұрышты қима бағыттауыштары үшін -30 миллиметр болады.

      Түйіскен беттердің сырт жағына 8 миллиметрден көп тозса, сырғанау кебістері немесе ауысымды қосымша беттер ауыстыруға жатады.

      1277. Бағыттауыштардың және кебістердің рельстік өткізгіштер кезіндегі жаққа жалпы тозуы - 10 миллиметрден көп емес, ағаштан жасалғандар үшін - 18 миллиметрден көп болмауы керек.

      Бұл ретте, кебіс пен рельстік өткізгіштердің екі жағында орналасқан жақ беттерінің 20 миллиметрге дейін тозуына жол беріледі.

      1278. Жұмыс кебістерінің ашық үлгіде сырғанау тереңдігін орнатқан кезде рельсті бағыттауыштар үшін - 60 миллиметр, ағаштан жасалғандар үшін - 80 миллиметр болуы тиіс.

      Сақтандырғыш кебістерінің ашық үлгіде сырғанау тереңдігін орнатқан кезде рельсті бағыттауыштар үшін - 65 миллиметр, тік бұрышты қима бағыттауыштары үшін - 110 миллиметр болуы тиіс.

      Арқан өткізгіштер үшін сырғанаудың жұмыс істейтін бағыттаушы құрылғыларының жаңа астарларының ішкі диаметрі оларды орнатқан жағдайда өткізетін арқанның диаметрінен 10 миллиметрге көп болуы керек. Бағыттаушы айналма тіректерді қолдану кезінде айналма жырашықтардың тереңдігі өткізуші арқанның диаметрінен 1,3 кем болмауы керек. Сақтандырғыш бағыттаушы құрылғылары үшін арқанды өткізгіштерді қолдану кезінде жаңа астардың және өткізгіш арқанының диаметрінің айырмашылығы 20 миллиметрді құрайды, ал бағыттаушылардың астарларының шекті тозуы рұқсат етілген тозуы диаметрі бойынша 15 миллиметрді құрайды.

      1279. Бағыттауыштар сырт жағына тозса, олар ауыстыруға жатады:

      1) рельстілер - 8 миллиметрден жоғары;

      2) ағаштан жасалған - 15 миллиметрден жоғары;

      3) қорап тәріздес - қабырға жуандықтары жартыдан жоғары.

      Ыдыстарға 16 миллиметрге дейін қатысты екі бетті орналастыруда рельсті бағыттауыштардың жиынтық жақ тозығы рұқсат етіледі.

      Сөренің тозығы, ұлтанмен рельсті бағыттауыштардың басын қосатын оның номиналды жуандығынан 25 пайыздан кем емес болса рұқсат етіледі.

      1280. Арқанның номиналды диаметрінен 15 пайызға тозып, бірақ биіктердің немесе сыртқы сым диаметрінің жартысынан аспағанда арқанның бағыттауыштары ауыстыруға жатады.

      Бағыттауыш арқандар үшін муфталардың жаңа төлкелерінің ішкі диаметрі оларды орнатқанда бағыттауыш арқанның лайықты диаметрінен 5 миллиметрден көп. Диаметрмен беттететін муфталардың төлкелердің тозығы 15 миллиметрге жол берілмейді.

      Оқпандағы ағаш бағыттауыштарды кесу парашюттары тозық жиынтығы 20 миллиметрден жоғары болғанда ауыстыруға жатады.

      Шахтаның бас механигі қызметімен әрбір қабатта бағыттауыштардың тозығын толық аспаптық тексеруден өткізеді:

      1) металдан жасалғандар үшін – 1 жыл сайын;

      2) ағаштан жасалғандар үшін – 6 ай сайын;

10-параграф. Тіркемелі құрылғы

      1281. Жантайған немесе тік қазбалар бойынша адамдар мен жүктерді көтеріп - түсіру жұмыстарында:

      1) тіркемелі құрылғылар аспа алдында екі еселенген жүкті тиеуге сыналып, оқтын - оқтын байқаулар жарты жылдықта бір рет жүргізіледі;

      2) тағайындаусыз тіркемелі құрылғыларды қолдануға Жол берілмейді;

      3) тіркемелі құрылғылардың бейімдегіш заттары болады, олар өздігінен ағытылмайды және ілмектің аузын нық жауып тұрады;

      4) тіркемелі құрылғылар 2 жылда бір рет жаңаға ауыстырылады.

      Аспаптық тексеру нәтижелерімен бұзбайтын бақылау әдісін қолданып, шахтаның бас механигі басшылығымен тіркемелі құрылғылар мен ұңғыма қауғаларының имектерінің қызмет мезгілін комиссия шешімімен 1 жылға ұзартуға рұқсат етіледі. Комиссия актісі мекеменің техникалық жетекшісімен бекітіледі.

      Көтергіш арқанның аспалы шынжырлармен, ілмектермен, сөрелермен, насостармен, құбырлармен, керу жабдықтарымен, құрылғылармен қосылуы, өз бетімен айыруға мүмкіншілік бермейді.

      Арқанға пневматикалық жүк салпыншағы топсамен атқарылады.

      1282. Аспаға беріктік қорлары (есеп айыратын статикаға байланысты) кемірек қамтамасыз етіледі:

      1) 13 есе - аспалы және адам көтергіш құрылғылары тіркемелі құрылғылар мен тіркемелі құрылғылардың ұңғыма қауғаларының имектері үшін;

      2) 10 есе - тік көтерулердің ыдыстарының аспалы және тіркемелі құрылғыларының және соңғы арқандармен, олардың тағайындауынан, соңғы арқандары бар қазба көтерулері мен жантайған көтерулердің тіркемелі құрылғылар ыдыстары және аспалар үшін, олардың тағайындауына қарамастан, монорельстік жер үсті жолдар мен тіркемелі құрылғылар, ұңғымалық жабдықтар (сөрелер, шегендеп бекітулердің және тағы басқалардың) көтергіш құрулардың теңгеретін арқандары. Теңгеретін арқандарға арналған тіркемелі құрылғылардың беріктік қорлары олардың салмағына қарай анықталады. Адамдардың барынша көп түсірілген сан көпшілігіне көңіл болумен беріктік қоры 15 еселі - жүк - адам көтергіш құрулардың аспалы және тіркемелі құрылғылары қамсыздандырады;

      3) өткізгіштік және шойынды арқандарының тіркеме құрылғылары, вагонеткалардың тіркейтін құрылғылары үшін - 6 еселік.

      1283. Өткізгіш жабдықтың тіркемелі құрылғы ұйымның стандарттары мен чертеждарына сай болып дайындалады.

      Ілмелі жабдықтардың арқанмен байлану конструкциясы олардың жұлынып кетуіне жол бермейді.

      Пневматикалық жүк тасығыштың ілмесі арқанға шарнирлі орындалады.

      1284. Сөрелердің, қалыптаманың, насостардың, өткізгіш түтігі, өткізгіш жабдықтардың өткізгіш жабдықтары 10 ретті, ал беттететін арқандардың ілмелі құрылғылары 6 ретті беріктік қорымен орындалады.

      1285. Тіркемелі құрылғыларда симметриялы емес сынабекітпені қолданғанда, арқан ең кіші шұғыл ие сына бекітпенің жақтарын өтеді. Арқанның бос шеті алты болат жимка арқылы жүк салаға бекітіледі. Олардың ішінен 5 жұмыс істейтін, ал біреуі бақылаушы болып табылады. Ал сығымдап көтеру арасындағы ара қашықтық 200-250 миллиметрді құрайды.

      Соңғы жұмыс істейтін және бақылау сығымдап көтеру арасындағы арқанның бос ұшында пайдалану кезінде созылуы арқанды қайта бекіту өндірісін көрсететін ілгіш болады.

      1286. Тоқымалы арқандар үшін екі болат немесе фигуралы планкалардан тұратын сығымдап көтеруді қолдану керек, ал жабық арқандар үшін үш тегіс планкалардан тұратын сығымдап көтеру қолданылады.

      Домалақ болаттан жасалған сығымдап көтеру диаметрі 22 миллиметр болатын тоқымалы арқандар үшін қолданылады.

      1287. Симметриялы емес тіркемелі құрылғыларда арқанның бос шеті жүк салаға бір жұмыс пен бір бақылау сығымдап көтеру бекітіледі. Соңғы жұмыс істейтін және бақылау сығымдап көтеру арасындағы ара қашықтық бос арқанда ілгіш болады.

      1288. Тіркемелі жабдықтың жылжымайтын саласы тіркемелі жабдыққа көпсипатты жүйе арқылы бекітіледі.

      1289. Әр тіркемелі жабдық заводттан берілген паспорты, зауыт номері және дайындаған күні болады.

      1290. Ұңғылау жабдығын ілу үшін зауытта жасалмаған өткізгіш жабдығын қолдануға жол берілмейді.

      Сақтандырғыш аспалар, ұсталық дәнекерлеу мен қолмен электрлік дәнекерлеу ретінде қолданылатын шынжырларды дайындауға жол берілмейді.

      1291. Тіркемелі жабдықтың әр типі оған бекіткен арған жаңа арқанға қарағанда 85 пайыз беріктікке ие болады.

11-параграф. Қарсы салмақтар

      1292. Қарсы салмақтарды көтеру, көтеру және адамдардың түсіруінің және жүктердің жантайған және тік өңдірулермен арналған, келесі талаптарды қанағаттандырады:

      1) қарсы салмақты көтергіш арқаны қабылданатын диаметрді, ыдыс көтергіш арқанның диаметріне тең болады, қарсы алысатын арқанына және ыдыс арқанына бірдей талаптар қойылады;

      2) құруларға арналған қарсы салмақ, тек қана көтеруге және адамдардың түсіруіне арналған, ыдыста орналасқан адамдардың максималды санының жартысына және салмақ ыдыс салмағына тең, ал жүк - адамдардың барынша көп есеп айыратын жүк салмақ жарты көтерме салмағына құрулардың бірдей, тап осы көтермеде көтерілетін.

      Адамдардың жүк - адам көтергіштер құрылғыларда тасымалдауы рұқсат етіледі, тек қана бөлектерді қарсы салмақтар салмағының азаюы бірдейді көтерме салмағына бос вагонеткаларға тең болса;

      3) қарсы салмақтар арнайы құрастырылған мақсатқа арналған беттететінмен жылжиды, ал адам және жүк - адам көтерулеріне арналған арқандардың жар оқиғасында қарсы алысатындардың ұстап алуына арналған құрылғылармен жабдықталады.

      Жантайғандарды берік қалқалармен өңдірулерде қарсы салмақтар айырылулардың клеттерімен бөлінеді.

      Парашюттерсіз жұмыс істейтін жантайған көтергіш құрулардың қарсы салмақтардың пайдалануға берілуіне рұқсат етіледі.

      Қиналған шарттармен тік діңдердің жұмыс істейтін көтергіш құрылғыларының қарсы алысатындарында парашюттердің жоқ болуы рұқсат етіледі, егер көтерме және қарсы алысатынды рельстерден қалқамен бір - біріне бөлімше немесе арқандардан бөлінсе. Қалқа жоқ болуы рұқсат етіледі, егер екі қарсы алысатын рама биігі шамадан асырса адымды - жол бастаушылардың бір өңді орналастырылса. қарсы салмақты сақтандыратын кебістермен 400 миллиметрден кем емес ұзындықпен жабдықталады.

      Қиналғандармен шарттар есептеледі, егер ұзындығы 1,5 метр және ені 0,4 метр алаңды қарсы салмақ орналасса.

12-параграф. Сөрелер

      1293. Бір қабатты аспалы сөрелер арқанға кем дегенде төрт жерден ілінеді.

      Екі немесе көп қабатты сөрелер және олардың көтергіш арқанға бекітудің, салпыншақ жанында айырылу немесе ауыспалылықсыз діңмен горизонтальдық тұрақтылық бұзылмауы үшін және мүмкіншілік сөрелерді орнатады.

      1294. Өткізгіш бірлескен схемасына сақтандыратын сөрелер аралық саңылау және дің тіреуішімен көбірек 400 миллиметрден кем емес орналастырады. Барлық қабаттарда сөре 1400 миллиметрден кем қоршалу төменгі бөлім оның периметрімен биікпен тор тесік қорғау қоршалу орналастырады биікпен металл көмкеріспен жаппай 300 миллиметрден кем емес орындалады.

      Қабаттар аралық кең қоныштарға арналған ойықтар сақтандыратынды тігіледі сөресі торлы қорғау қоршалумен ұйымдардың мөлшерімен көбірек 40x40 миллиметр емес сөреге торлы қорғау қоршалу жанасуы орындарында кең қоныш төменгі бөлімдері қоршалу түрінде жаппай металл көмкерістің биікпен 300 миллиметрден кем емес орындалады.

      1295. Өткізгіш құламалы заттың кенжарында жұмыс істеуші сөрелер қорғанышқа арналған жаппай жабумен әзірленеді және кең қоныштармен биікпен кіргізуге арналған 1600 миллиметрден кем емес жасалады.

      1296. Сөрелерді байқау саңылаулармен, кең қоныштар арқылы ағаш шелек және жүктердің кіргізудің артынан өткізгішке, арнайы белгіленген бетке мүмкіндік беретіндермен кенжарда жай және жабдықтау көру, сөре төмен орналасқан.

      1297. Аспалы сөрелер төрт нүктелерде сондай есеп - қисаппен, тіркемелі құрылғылардан бірдің жар жанында олардың аударуы шығарылуы үшін асылады.

      Екі және үш қабатты сөрелер аспалыларды арқандарда асылады, түсіру жанында және көтеруде олардың тұрақтылығы бұзылмайды және ықтималдық шығарып тасталғандықтай орналастырылады.

      1298. Оқпанды ұңғылау және тұрақты бекітпені тұрғызу кезінде ілінетін сөре берік болуы керек және ағаш шелектерді өткізу үшін аралық, жұмыс кезінде оны оқпанда нығайтуға арналған құралдар болуы керек. Қауға шелектік кең қоныштардың биігі кем дегенде 2000 миллиметр болуы керек. Ұңғылау сөрелері аралықтар арқылы ағаш шелектерді және жүктерді өткізуге жауапты ұңғылаушыға кенжарда сөреден төмен орналасқан жабдықтың орналасуын көруге мүмкіндік беретін байқау саңылауларымен жабдықталады.

      Оқпанды бір уақытта өтіп және тұрақты бекіткіні орнатқанда сөре аралық саңылау бекіт және дің салынатын тіреуішімен немесе шегенлеп бекітумен, кружал сөйлеуші қабырғаларынан есептей, көп дегенде 120 миллиметрден кем болмауы керек және жұмыс уақытына тығыз жабылған. Сөре аспалы кең қоныш жоғарырақ 0,5 метр беттететін рамкалар тоқтатылады.

      Өткізгіш бірлескен сызбада сөре мен бекітпе арасындағы саңылау 400 миллиметрден көп емес, сөренің барлық қабаттарынла периметрі бойынша биіктігі 1400 миллиметрден кем емес торлы қоршау орнатылады. Қоршаудың төменгі бөлігінде биіктігі 300 миллиметрден кем емес тұтас металл көмкеріс бар.

      Сөре қабаттары арасындағы кең қоныштарға арналған ойықтар 40х40 миллиметрден көп емес ұяларымен металл тормен тігіледі. Кен қоныштың төменгі бөлігінде тордың сөреге жанасу жерлерінде тігістер биіктігі 300 миллиметрден кем емес қоршаумен орындалады.

      Сорелердің ауыспалылығы жанында және құбырлардың буындардың өсіруінде дің кенжарында жұмыс Жол берілмейді. Барлық жұмысшылар, беттердің, бірге жүруші сөрелер басқа және құбырларды өсіруін өндіретін, бетке көтеріледі. Сөрелерді ауыстыру, аспалы жабдықтау, аспалы металл шегендеп бекітудің және бақылау беттері құбырлардың өсіруіне қатысатын адамдармен орындалады. Аспалы ауыспалы сөре белгілермен шығарылады.

      Аспалы сөре ауысқаннан кейін оны сөре кенжарда жаңа жайға ортаға дәл келтіруден кейін жұмыс қайта басталады және тартымалы раманың қауғаларын бекітумен олардың және жаңа таңбалардың түсіруімен көрсеткіште көтергіш машина тереңдіктерде жалғасады.

      Аспалы сөрелерді қорғанышқа арналған берік және сенімді үстіңгі жағынан құламалы заттың сөреде жұмыс істеушілерді қорғайды. Жол бастаушылардың өсіруі жанында тіркемелі құрылғы ажыратуға Жол берілмейді, жол бастаушы түсетін құрылғыда, жол бастаушының ерте орнатылғанға.

      1299. ЖҰЖ сәйкес бақылау белгіленген адам бар басшылығымен тәжірибелі жұмысшы сөрелерді ауыстыру жұмыстары жүргізіледі.

      Сөрелерді ауыстыру шараларын жүргізетін жүк арбалар, арқандардың қозғалыс бірдей жылдамдығын қамсыздандырады, ал схема олардың электр коректенудің - бір уақытта қосуы, не ең аз қисаюлармен ауыспалылық сөре қамсыздандырады. Қисаюлар сигналдардың жүк арбалардың алма - кезек қосуымен жойылады.

      Аспалы сөрелердің ауысуы сигналдардың арнайы кодымен шығарылады.

      Ұңғылау жабдығын орнынан ауыстыру (аспа сөрелері, сораптар) үшін оқпандарды ұңғылау кезінде құрылымында жетекті өздігінен қосатын жұмыс және қорғаныш тежеуі, храповик құрылғысы қарастырылған редукторлы шығырлары қолданылады. Арқанның түсіп-көтерілу жылдамдығы секундына 0,35 метрден аспауы керек. Сақтаушы тежегішті қосқанда автоматты түрде бұлтарыс тежегіші де қосылады. Әрбір тежеудің қор коэффициенті (тежеуден пайда болған моменттің күштің статикалық моментінің ең жоғарғы шамасына қатынасы) 2-ден кем емес. Электрлік іске қосқышты шығырларда қозғалтқышты өшірген жағдайда тежеуішті автоматты түрде іске қосатын блоктау болуы керек.

      Конструкциясында түсіру және көтеру тұтқаны айналдыру арқылы жүзеге асырылатын, арқанның ұшындағы салмақ 2 тоннаға дейін болатын қолшығырларды қолдануға болады. Қолшығырларда тежегіш, стопорлы тірескіш құрылғы және қосақталған тісті беріліс болады. Қолшығырды айналдыратын тұтқаны қолданғаннан кейін шешіп алып, көтергіш машинаның жүргізушісіне тапсырады және техникалық бақылау тұлғасының рұқсатымен беріледі.

      Сораптары мен жабдықтары бар аспа сөрелер мен люлькалар әрбір орын ауыстырғаннан кейін оқпанның тұрақты немесе уақытша бекіткісіне бекітіледі. Сорап агрегаттары мен іске қосу аппаратурасы өз кезегінде осы сөрелер мен люлькаларға бекітіледі.

      Аспа шынжырлардың, күршектердің, сөрелердің, сораптардың, құбыр өткізгіштердің, керу құрылғылардың, жабдықтардың көтеру арқанымен қосылуы олардың өздігінен ажырап кетпеуін қамтамасыз етеді.

      1300. Сөрелердің ауысуы кезінде жол берілмейді:

      1) көтергіш машинаға және жүк арбаларға сигналдарды бір уақытта әперу;

      2) кенжарда және сөрелерде қалған жұмыстармен айналысуға;

      3) сөрелерді ауыстыру жұмыстармен айналыспайтын адамдардың оқпанда болу.

      1301. Сөрелерді ауыстырғаннан кейін онда және кенжарда жұмыс суырма тіректерге сөре құрудан кейін тек қана кенжарда қайта басталады (үшеуден кем емес) немесе дің қабырғаларына домкраттардың распор, ортаға дәл келтірудің сөре және тартырмалы рамалар, жаңа таңбалардың көрсеткіште көтергіш машина тереңдіктерінде түсіруі.

      1302. Саңылау және сөре арасындағы кенжар жұмысшы жайға алжапқыштармен жабылады.

      1303. Сөреде оның тиеуінің схемасы ілінеді, адамдардың сөресінде бір уақытта орнында болған барынша көп жіберілетін сан және материалдардың тізімі немесе жабдықтаудың нұсқаумен олардың көпшіліктер және санның көрсетіледі.

      1304. Шпурлардың жарылу алдында өткізгіш сөрелерді ЖҰЖ қарастырылған қауіпсіз биіктікке кенжардың үстіне көтеріледі.

      Сөрелердің қолданулар кешендерінің (кезек түсіру жанында)

      Зақым келуден құтылу үшін кенжардың қауіпсіз мүмкін арақашықтығында толқынмен жаратын және таужыныс кесектерімен орналастырады. Пневмотиеушілер шпурларының жарылуын алдында сөрелердің астына көтеріледі және нақталып бекітіледі.

      1305. Сөрелерді ауыстыру алдында:

      1) сақтандыратын қамыттармен грейферлердің қалақтарын бекітіп қою;

      2) грейферлерді тельферлермен көтеріп және сақтандыратын құрылғыларға асып қою, оның арқанын сәл босатып;

      3) сөрелердің кең қоныштары арқылы еркін өту үшін, тельферлерді сондай жағдайға келтіру;

      4) бұрылу арбашасымен және тельферлермен басқару саптарын қатты фиксаторлармен бекітіп қою;

      5) материал, аспап және бекітілмеген заттарды оқпаннан шығару;

      6) лядамен жабдықталған ойықтарды жабу;

      7) пневмолебедок қоректену шлангісі, жабдықтаудың қысылған ауа құбырларының буынынан ажырату;

      Оқпан кенжарында жұмыстар тоқталады, ал қатар сөрелерді ауыстыруға қатыспайтын барлық адамдар оқпаннан шығарылады.

      Отпускаются и убираются домкраты или пальцы, фиксирующие положение полка, откидываются предохранительные щитки – фартуки.

      Домкраттар мен саусақтар жіберіліп және алынып тасталынады, сақтандыратын қалқандар-фартуктар шегеріледі.

      Қисаюды ескерту үшін сөре және құбырлардың еркін кіргізуінің және кабельдердің бақылау беті өткізгіштердің қажетті санын орын - орнына қояды (сөредердің орнын ауыстырудың бекітілген шараларына сәйкес).

      1306. Сөрені ауыстырғанда қауға соңғысына қарағанда жоғарырақ болады. Екішетті көтеру кезінде осы мақсаттарда қауға қолданылады, көтергіш машина дабылында қолданылады.

      1307. Ауысу кезінде сөренің тірелемес үшін ол горизонтальдық орынға ие болады. Қисаю кезінде сөре оның ауыспалылығы тоқтатылып және горизонтальдық жай бұрынғы қалпына келеді.

      1308. Таңдау және жарықтандыру кабельдерінің түсу және сигнал берудің көтер және түсіруде сөре белгіленген адам өндіреді.

      1309. Шпурлардың жарылуынан кейін және кенжарды желдеткеннен кейін, сөре тексеріледі және онда орналасқан жабдық тексеріледі. Сөрелер қауіпсіз күй - жағдайға келтіріледі және кейін сөрелерді кенжардан керек ара қашықтықка тексеріледі.

      1310. Сөрелерді бекіту құрылғылармен жүзеге асады, жобамен алдын ала ескерілген, ортаға дәл келтіру дұрыстығының оның көтергіш ыдыстармен тексерілгеннен кейін. Талаптарға сәйкес беттететін арқандардың керуі содан соң орналастырады және үшін дің тап осы тереңдіктері жөнге салынады.

      1311. Сөренің жаңа күйін, оның бекітуін, ортаға діл келтіру және беттететін арқандардың керілуін бақылаушы тұлға тексереді. Бақылаушы тұлға нұсқауымен көтеру машинисі жаңа жай сөре көтергіш машина тереңдіктері діңнен сигналдармен көрсеткіштерін белгілеп қояды.

      1312. Сөреде қоршалған тексеру тесіктері бар тор болады, сөрешіге мүмкіндік болса төменгі қабаттарда орналасқан сөре және кенжар жабдықтау орналастыруы көруге мүкіндік береді.

13-параграф. Өткізгіш люлькалар

      1313. Өткізгіш люлькалар жобамен әзірленеді және бірнеше қабаттар ара қашықтықпен олардың арасында болады, қабаттарың аралық ара қашықтығы бірдей болуы тиіс. Барлық жақтардан кемірек 1 метрден кем емес қабатты алаңның биік қоршалулары болуы керек.

      1314. Тіркемелі толық тиеу өткізгіш люлькалар әзірлеуші зауыттың төлқұжатына ие болады.

      1315. Люлька "шаңғылармен" жабдықталады, атулардан және олардың астына кетпеуінің қамтамасыз етуін қорғайды.

      1316. Өткізгіш люльканы түсіру немесе көтеру алдында және дің учаскесін, ол қайда өтетінің адам жіне өткізгіштердің бригадирын қарастырады (тексеру мақсатымен бөгетсіз қозғалыс мүмкіншіліктері оның діңі арқылы).

      1317. Ауыспалылыққа өткізгіш люлькаларға дабыл белгісін немесе аялдаманы люлькадан немесе қауғадан береді, орнында одан болғанның таяу жерінде тұрған.

      1318. Тежеуіштермен сақтандыратын және жұмысшы люлька жеткізіп салуынан кейін жұмыс орындалу орындысын жүк арбаны тоқтау және стопорлы құрылғы салу. Люлькаға қауғадан көшет жанында өткізгіштер имекке сақтандыратын белдіктермен немесе қауға тіркемелі құрылғысына бекітіледі.

      Бесікке адамдардың отырғызылуы оның ауысу кезінде жол берілмейді.

      1319. Ауыспалылы люлькаларды қолдану діңмен жұмысшылармен жол бастаушының ұзындығынан артық емес тек қана ара қашықтыққа технологиялық операциялардың орындалуы жанында рұқсат етіледі.

      Люльканы көтергіш ыдыс ретінде қолдануға жол берілмейді.

      1320. Өткізгіш люлька арқылы істеленетін жұмыс нақты жағдайларда ЖҰЖ анықталады.

14-параграф. Маркшейдерлік тіктеуіштер

      1321. Өткізгішке, тереңдеуіш және үстелдердің қызметпен тік шахта арналған қаптауының дің қимасында орналастырулар тіктеуіштердің схема және қолданылатын ілгілер нобайлары құрастырылады.

      Орналасқан тіктеуіштердің схемасы және ілгілердің нобайлары шахта негізгі маркшейдерімен ақылдасып және шахта техникалық бастығымен бекітіледі.

      1322. Жүк арбалар тіктеуіш доңғалақтардан көкжиек беттерге немесе тереңдікте орналастырады ноль рамаға және бақылау қабатта орнатылады.

      1323. Барлық тіктеуіштерге және олардың аспасына арналған жүк арбаларға нөмірлер беріледі. Оқпанда тіктеуіштер жүктердің сырғаны болады айқын көрінетін нөмірі болады, ал олардың жүк арбаларында, белгілі орында, ақ бояумен нөмірлерді жазылған.

      1324. Жүктердің түрі тіктеуішпен үстіңгі жағынан және төмен жағынан қоршалынады. Жүк көпшілік және аспа арқан диаметрі дің тереңдігінің тәуелділікте есеп - қисабымен және тағайындаулар маркшейдерлік тіктеуішпен анықталады. Жүкдік құрылғылар даярлау арқанға тіктеуіш жүгі аспа көмегімен орындайды. Барлық жүкте нұсқаумен әзірлеуші зауыттың төлқұжат және металл таңбасы болады.

      1325. Маркшейдірлік жүк арбалар - тіктеуіш механикалы келтіруі болады (электрлік немесе пневматикалық). Тереңдігі 300 метрге дейін оқпандарда қолмен қозғалтылатын жүк арбаларды қолдануға жол беріледі.

      1326. Жүк және тіктеуіштердің арқандары аспалы жабдықтау бөлшектерімен, заттармен жанаспауы керек және олардан 250 миллиметрден кем емес ара қашықтықта орналасуы керек. Екпінді механикалық белгі беру арқаны тіктеуіштердің арқандарынан 1,5 метр қашықтыққа алшақтатылады.

      1327. Бір уақытта азат тіктеуіштердің жүгі, олармен пайдаланбағанда, берік бекітілген корзиналарға орналастырылады. Құру орындары және тіктеуіштердің корзиналардың бекіту тәсілдері маркшейдерлік жұмыстардың жобасымен ескереді. Тіктеуіштердің арқандары тартылған күй - жағдайда болады.

      1328. Құбырлардың бекіту орындарының белгісімен жұмыстардың өндірісі жанында тіктеуіш арқасында діңді бекіткенде, барлық кенжарда жұмыстар және адамдардың қатысуы құбырлардың бекіту деңгейінен төмен жол берілмейді.

      1329. Дің қаптауы басқаруы бақылауына арналған қолданылатын тіктеуіш, жұмыстардың өндірісі жанында 1 метр биіктен көп емес сөре жоғарғы қабаттың үстінде тұрақты орнында болады, бірақ бесіктердің деңгейінен төмен.

      1330. Оқпанда жұмыстардың орындалуы, жүктердің маркшейдерлік тіктеуіштердің ауыспалылығына байланысты, алмастыру нарядпен ескереді. Нарядпен алдын ала ескерілмеген жұмыстардың алмастыруымен жауапты бақылаушы адам діңде жұмыстардың басқаруының артынан, барлық адамдарға хабарлайды, діңде жұмыс істеушілердің айқын нұсқаулар береді, қандай тіктеуіштермен жұмыстарды шығарылады және қандай ара қашықтықтарға жүк орналасу керек туралы ақпарат береді.

      1331. Қауіпті аймақта адамдардың болмауы кезінде түсіру және орындалулар өлшеулерге арналған тіктеуіштердің жүктердің көтеру, ортаға діл келтірулер жабдықтау, шпурлардың белгісінің, қалған жұмыстарды шығару сияқты жұмыстар орындалады.

      1332. Адамдардың хабарлауына арналған жүкті маркшейдерлік тіктеуіш ауыспалылығы туралы сөре немесе адамға, бақылаушы тұлғамен белгіленген шартты сигнал береді (сиренамен), ол арқылы адамдар дің қауіпті аймағына болғандар (тіктеуіш жүгі астында), жұмысты тоқтатады, қауіпсіз аймаққа барып және шартты сигнал бергенге дейін орнында болады.

      1333. Тіктеуіштердің жұмысын қызмет етуші жүк арбалары, бақылау адамды жеке нұсқау алуына дейін тіктеуіштердің жүктерінің ауыспалылығымен операцияларды бастамайды.

15-параграф. Қорам қалыптар және қалқандар-қабықтар

      1334. Қорам қалыптар және қалқандар-қабықтар, егер олар аспалы сөрелерге бекімесе, жеке шығырлардың кем дегенде 3 арқанына ілінеді.

      1335. Кемерлерді үзу үшін оны ұстап тұрған арқандар кем дегенде 0,5 метрге түсіріледі, ол үшін оларға нөлдік шектен белгілі бір биіктікте үлгі бойынша белгі қойылады. Егер бұл ретте кемер бетоннан ажырамаса арқанды түсіру таңдалады, кемердің тұрып қалу себебі анықталады, одан кейін қайта іске қосылады.

      Арқандардың керу жолымен жүк арбалардың көмегі жанында бетоннан оның - шегендеп бекітулер жұлып алуды өндіруге жол берілмейді.

      1336. Бетоннан шегендеп бекітіні айырылғаннан кейін оны тұқым кесектерінен тазалайды және екі жапсарында бетон қаспақтары алыстатылады.

      1337. Шегендеп бекіту жұлып алуы кезінде және кезекті түсіруде жұмысшылар жоғарғы сақина деңгейі жоғарырақ қауғада немесе төменгі қабатта болады.

      Диаметрі 7 метрден көп оқпандарда орталық қауіпсіз аймақтары шегендеп бекіту түсіруінің ар жағында және оның аспасы арқандарының ауыспалылығын байқауға жол беріледі. Адамдардың қорам қалыптарында бетіне кету арқандар жанында, оның ауыспалылығы жанында болуға жол берілмейді.

      1338. Барлық жұмыстар 2 метрден кем емес биіктікте орындалса, екі өткізгіштермен орындалады. 1,5 метрден аса биікте жұмыс жасаған кезде жанында сақтандыратын белдіктер арқасында өткізгіштер арқандарға қорам қалыптар бөлшектеріне немесе строповочты арқандарға бекітіледі.

      Жұмыстың қорам қалыптары жоғарғы бөлімдері сатылардан өндіруге рұқсат етіледі, егер олар шегендеп бекітуге бекітілсе, ал өткізгіштер сақтандыратын белдіктермен қауіпсіздендірілген.

      1339. Тек қана бақылаушы тұлға дің кенжарында тұқым жинауына, кейінқорам қалыптар мұқият тазалаулары және арқандардың жеткілікті керуі жанында рұқсат етеді.

16-параграф. Құтқару сатылары

      1340. Тік оқпанды шахталарды ұңғылау және қазу кезінде олардың әрбіреуі көтеру немесе электр энергиясының өшірілуімен авария кезінде ұзындығы саны ең көп ауысымдағы адамдардың барлығының орналасуын қамтамасыз ететін авариялық-құтқару сатысымен жабдықталады.

      Бір оқпанда тәуелсіз қоректену көздері бар адамдардың түсіп-көтерілуіне арналған екі ұңғылау көтергіш қауға болған жағдайда, авариялық-құтқару сатысының оқпанында ілгішті қарастыруға жол беріледі.

      1341. Құтқаратын сатылар жоба-құрылымдық құжаттамаға сәйкес әзірленеді.

      1342. Құтқаратын саты жеңіл және бір - біріне берік қосылған бөлек секциялардан тұрады. Әрбір секция каркастан түзіледі, әрбір секцияға 400 миллиметрден аспайтын адымды баспалдақтар, отырғыштар мен жартылай шеңберлі сақтандырғыштар дәнекерленеді.

      Сөрелер арқылы сақтандырғыш сатылардың жеңіл өту мақсатымен тартымды және нольді рамалар үстіңгі және төменгі секцияларға ие болады. Сонымен қатар үстіңгі секция сатыда отырған адамдарды құлаған заттардан қорғайтын затқа ие болады.

      1343. Тіркемелі немесе басқа құрылғылардың көмегі арқылы құтқаратын сатыларды арқанға іліп тастайды, есептелгендердің он үш рет беріктік қоры барынша көп статикалық жүкті тиеуге бағытталған.

      1344. Құтқаратын сатылар және олардың тіркемелі құрылғыларының зауытты - әзірлеуші төлқұжаттары болады.

      1345. Қорғаныш сатының бесігі бақылаушы адамға бекітіліп, осы адамға құқықтық және техникалық құрылымы беріледі.

      1346. Қорғаныш саты әр уақытта оқпанның кенжарының қасында болады, ал механикалық өткізгіш комплекс сөре астында тұрады.

      1347. Сақтандырғыш сатыға өту үшін сөре және рамалардың жай ашылатын саңылаулары болады.

      Ілінгіш сатының бесігінің (механикалық немесе қолымен жасалынатын) құрама жетегі болуы керек және тежегіштермен жабдықталады. Тереңдігі 70 метрге дейінгі оқпандарды ұңғылау кезінде авариялық-құтқару сатыларын ілу үшін қол жетегіне жол беріледі және тежегіштермен жабдықталады.

      1348. Адамдары бар құтқарғыш сатыларды қолмен көтеру кезінде шығырдың әрбір сабында екі адамнан, бір адам – шығырдың басқару тұтқасында тұрады.

      1349. Сақтандырғыш саты мен оның бесігін тапсырыс бойынша қолдануға болмайды.

17-параграф. Дабыл құрылғылары

      1350. Адамдарды түсіру - көтеруге арналған қазбалар, көтеру сауытындағы (кілет, қауға, вагонша) адамдардың жеңіл қолы жететін, көтеру машинистіне берілетін апаттық және жұмыстық дабыл белгілерімен жабдықталады.

      1351. Оқпандарды ұңғылау және тереңдету кезінде әрбір көтеру қондырғысында кемінде екі тәуелсіз дабыл құрылғысы болады. Егер жұмыстар бір мезгілде кенжар мен ілінбелі сөреде жүргізілсе, сөре мен кенжардағы дабыл белгісі ажыратылады.

      Ілінбелі сө