Ескі көліктер Алматы орталығына кіргізілмей ме: LEZ сынағына қатысты не белгілі?

Алматы орталығындағы төмен шығарындылар аймағы (LEZ) екі айға жуық уақыт бойы пилоттық режимде жұмыс істеп тұр. Tengrinews.kz тілшісі жобаның қалай жүзеге асып жатқанын және жоспарланған шаралардың бір бөлігі неліктен әлі күнге дейін іске қосылмағанын білдік.

Алматыдағы LEZ аймағы - жоба қазір қай кезеңде?

Қазақстандағы алғашқы LEZ аймағы 2026 жылғы 28 сәуірде Алматы орталығында - Бөгенбай батыр көшесінен оңтүстікке, Абай даңғылынан солтүстікке, Желтоқсан көшесінен шығысқа және Достық даңғылынан батысқа қарай орналасқан шаршыда пилоттық режимде іске қосылды.

"Eco Almaty" компаниясы редакцияның ресми сауалына берген жауабында жобаның әлі де техникалық пысықтау сатысында екенін хабарлады.

"Қазіргі басты мақсатымыз – цифрлық жүйені құру және сынақтан өткізу. Ол үшін бағдарламалық қамтамасыз ету әзірленіп, "Төмен шығарындылар аймағын" әкімшілендіруге көмектесетін "Сергек" камераларымен байланыстырылып жатыр. Сондай-ақ техникалық байқау станцияларымен (ТБС) интеграциялау жұмыстары жүргізіліп жатыр", – деп хабарлады компания өкілдері.

Ластаушы заттардың шығарындылар деңгейі автокөлікті техникалық байқаудан өткізу кезінде ТБС-да анықталатын болады.

Пилоттық жоба барысында ауа сапасы өзгерді ме?

Пилоттық аймақта ауа сапасының өзгерістері тіркелді ме деген сұраққа компания өкілдері жүйенің әлі де мәліметтер жинап жатқанын айтып жауап берді.

"Жолдардың жүктемесі мен ауа сапасының өзгеруіне қатысты егжей-тегжейлі талдау жүйе қажетті ақпаратты жинақтағаннан кейін басталады. Кіретін көліктердің саны бойынша алдын ала мәліметтер бар, бірақ шыққан жылы, қозғалтқыш түрі және эко-класы бойынша нақты статистика тек ІІМ дерекқорларымен интеграцияланғаннан кейін ғана мүмкін болады".

Сондай-ақ жоба тиімділігінің негізгі көрсеткіші жүйені іске қосу алдындағы және одан кейінгі ауа сапасын салыстыру болатыны хабарланды.

LEZ аймағының пилоттық мерзімдері

Компания бұған дейін жарияланған мерзімдерді растады.

"Техникалық пилоттық жоба 2026 жылдың 31 желтоқсанына дейін жалғасады. Оның қорытындысы жыл соңында шығарылады. Бұл кезеңдегі табыстың басты көрсеткіші - толық құрылған және жұмыс істеп тұрған деректер жинау жүйесі болмақ", – деп хабарлады "Eco Almaty".

Сондай-ақ пилоттық жобаға бюджет қаражаты тартылмағаны нақтыланды – барлық шығынды "Алматы паркинг" жүйесінің операторы өтейді.

Қандай көліктер шектеуге ілігуі мүмкін?

Ұйым болашақта қандай автомобильдер үшін шектеулер енгізілуі мүмкін екенін айтты. Әңгіме шығарындылары ҚР СТ 1433-2023 стандартының талаптарына сәйкес келмейтін көліктер туралы болып отыр.

"Бұл Алматы қаласы мәслихатының 2025 жылғы 30 желтоқсандағы № 272 шешімімен бекітілген. Бұл стандартқа сәйкестікті тексеру техникалық тексеруден өту кезінде бағаланады", – деп түсіндірді компаниядағылар.

Пилоттық кезеңде ешқандай шектеулер, айыппұлдар немесе кіру ақысы болмайды.

Аймақ тұрғындарына берілетін жеңілдіктер мен ескі көліктердің жағдайы не болмақ?

Аймақ тұрғындарына жеңілдіктер беру, ескі көлік иелерін қолдау және LEZ шекарасын кеңейту мүмкіндігі туралы мәселелер әзірге ашық қалып отыр. Олар пилоттық жобаның қорытындысы шыққаннан кейін қарастырылады.

"Бұл мәселелерді қала басшылығы қосымша қарастыратын болады. Барлық келесі қадам пилоттық жобаның қорытындысы шығарылғаннан кейін ғана жоспарланады. Жоба шағын бизнестің жұмысын шектеуге емес, тек қала экологиясын жақсартуға бағытталған", – деп хабарлады компания өкілдері.

Лондон мен Париж тәжірибесі

Компаниядағылар атмосфералық ауаны қорғау ережелері бекітілмес бұрын, құжаттың тұрғындармен және сарапшылармен талқыланғанын хабарлады. Түскен ұсыныстардың бір бөлігі оны пысықтау кезінде ескерілген.

Сонымен қатар ережелерді дайындау кезінде экологиялық аймақтар мен ақылы кіру жүйесі жұмыс істейтін шетелдік қалалардың, атап айтқанда Лондон мен Париждің тәжірибесі зерттелді.

Бұл ретте компания басқа да халықаралық тәжірибелерді енгізу мүмкіндігі кейінірек - жобаның іске асырылуы мен оның тиімділігін бағалау шамасына қарай қарастырылатынын атап өтті.

Жоба хронологиясы

2025 жылғы 30 желтоқсанда Алматы мәслихаты "Атмосфералық ауаны қорғау қағидаларын" бекітті. Құжат төрт бағытты қамтиды:

• автомобиль көлігіне қойылатын арнайы экологиялық талаптар;
• III санаттағы стационарлық нысандарға қойылатын арнайы экологиялық талаптар;
• мониторинг жүргізу және бұзушылықтарды анықтау;
• шығарындылар деңгейі төмен аймақты (Low Emission Zone, LEZ) ұйымдастыру.

Бұған дейін қала әкімінің орынбасары Алмасхан Сматлаев LEZ аймақтарында тек экологиялық нормаларға сәйкес келетін автомобильдер ғана жүре алатынын (Евро-5-тен төмен емес деп көрсетілген болатын) мәлімдеді. Бұзушылықтар үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылған.

Бұл ретте Сматлаев 2026 жылы Алматыға ақылы кіру енгізілмейтініне сендірді. Бұл норманы енгізу үшін Экологиялық кодекске өзгерістер енгізу қажет.

Бұған дейін анықталғандай, LEZ аймағына кіру камералардың көмегімен автоматты түрде бақыланады – интеллектуалды фото және бейнетіркеу жүйесі бекеттердегі қызметкерлерсіз-ақ, көлік нөмірлерін шығарындылар бойынша техникалық байқаудан өткені туралы дерекқормен салыстырады. Тек экологиялық нормаларға сәйкестігі расталған көліктер үшін кіру тегін болып қалады, бұл ретте басты критерий шыққан жылы немесе эко-класы емес, пайдаланылған газдың нақты тексеру нәтижесі болмақ.

Аймақ шекарасында физикалық блокбекеттер мен шлагбаумдар болмайды. Көлік кірген кезде иесіне SMS-хабарлама жіберу жоспарланған, ал ақысы төленбеген өту үшін кейінірек айыппұл салынуы мүмкін, оның мөлшері әлі бекітілген жоқ.

Сондай-ақ қала тұрғындарынан ескі көліктерді сатып алу мәселесі әлі де қаралу үстінде екені белгілі болды – бұған бөлінетін бюджет пилоттық жобаның қорытындысынан кейін ғана анықталады.

Редакция оқиғаның дамуын бақылауды жалғастырады.