Қазақстанда кейінгі екі жылда алғаш рет базалық мөлшерлеме төмендетілді

Жұма, 4 маусымда Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлеме бойынша шешім қабылдады. Мөлшерлеме жылдық 18,0 пайыздан +/- 1 пайыздық тармақ дәлізімен 17 пайызға дейін төмендетілді, - деп хабарлайды Tengrinews.kz.

"Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің Ақша-кредит саясаты комитеті базалық мөлшерлемені +/- 1 п.т. дәлізімен жылдық 17,00 пайыз деңгейінде белгілеу туралы шешім қабылдады", - делінген хабарламада.

Ұлттық банк соңғы рет базалық мөлшерлемені 2024 жылғы шілдеде жылдық 14,50-ден 14,25 пайызға дейін төмендеткен болатын. Осыдан кейін төмендету циклі аяқталды.

2025 жылғы қаңтарда мөлшерлеме 15,25 пайыз болды, ал 2025 жылғы 11 наурызда инфляциялық тәуекелдердің күшеюіне байланысты ол 16,5 пайызға дейін көтерілді.

Базалық мөлшерлеме неге төмендетілді?

Ұлттық банк мәліметінше, бұл шешім кезекті болжамды раундтың нәтижесіне, негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер мен инфляция тәуекелдері теңгерімінің жаңартылған бағалауына сүйеніп қабылданды. Деректер бойынша, жылдық инфляцияның баяулау үрдісі жалғасып келеді: былтыр қыркүйектегі ең жоғары мән – 12,9 пайыздан 2,5 пайыздық тармаққа төмендеп, биылғы мамырдың қорытындысы бойынша 10,4 пайыз болды. Мамырда айлық инфляция 0,7 пайызға дейін баяулады (сәуірде – 0,8 пайыз). Базалық және маусымдық факторлар ескерілмеген инфляция да 0,7 пайызға дейін төмендеді.

"Қол жеткізілген инфляцияның баяулауы мен болжамдардың жақсаруына байланысты осы отырыста базалық мөлшерлемені төмендету мүмкіндігі қалыптасты. Бұдан кейінгі шешімдер инфляцияның нақты траекториясына, ішкі сұраныс динамикасына, фискалдық параметрлердің орындалуына және квазифискалдық ынталандырудың әсеріне сүйене отырып қабылданады", - делінген хабарламада.

Бұл ретте биыл инфляцияның бір мәнді көрсеткiшке дейін төмендеуін қамтамасыз ету және ортамерзімді келешектегі мақсатқа қол жеткізу үшін ақша-кредит шарттарының ұстамды қатаңдығын сақтау қажет екені айтылды.

Базалық мөлшерлеме деген не?

Базалық мөлшерлеме – Ұлттық банк ақша-кредит саясатының басты құралы. Ол банктердің ақшаны қандай пайызбен қарызға ала алатынын көрсетеді және көбіне халық пен бизнес үшін кредиттер мен депозиттер бойынша пайыздардың қандай болатынын айқындайды.

Ұлттық банктің бағалауы бойынша, оның өзгеруі инфляция деңгейіне бірден емес, шамамен 12-18 айдан кейін айтарлықтай әсер ете бастайды. Қысқа мерзімді перспективада мөлшерлеме өзгерісінің тиімділігі әлсіздеу болады.

Бұған дейін Ұлттық банк базалық мөлшерлемеге қатысты жоспарын бөлісті. Реттеуші ақпарына сәйкес, ол қазіргі ақша-кредит жағдайын, соның ішінде базалық мөлшерлемені 2026 жылдың бірінші жартыжылдығының соңына дейін сақтауға ниетті.

Базалық мөлшерлеме қалай жұмыс істейді?

Базалық мөлшерлеменің өзгеруі ақша нарығындағы пайыздық мөлшерлемелер мен айырбас бағамы арқылы инфляция деңгейіне әсер етеді. Базалық мөлшерлеме көтерілгенде, экономикадағы ақша "қымбаттайды" – кредиттер мен қарыздар бойынша пайыздар өседі. Нәтижесінде бизнес те, халық та аз жұмсап, көбірек жинай бастайды. Тұтынудың төмендеуі баға өсімін бәсеңдетеді, яғни инфляцияны тежейді.

Базалық мөлшерлеме теңгеге қалай әсер етеді?

Ұлттық банк базалық мөлшерлемені төмендеткенде, ақша арзандайды. Қысқа мерзімде бұл әдетте теңгенің әлсіреуіне әкеледі – валюта нарығына қатысушылар бағамның төмендеуін күтіп, ұлттық валютаға қарсы ойнай бастайды. Ұзақ мерзімді перспективада мөлшерлеменің төмендеуі инфляцияны бәсеңдетуі мүмкін, бұл, керісінше, теңгенің нығаюына септігін тигізеді.