Қазақстанда кредиттер мен бөліп төлеуге лимит енгізілмек

Қазақстанда тұтынушылық несиелер мен бөліп төлеуге қатысты жаңа шектеулер енгізу жоспарланып отыр, деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Бұл туралы Мәжілісте өткен брифингте Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова мәлімдеді.

Әңгіме халықтың шамадан тыс қарызға батуы фонында жаңа шаралар қабылдау туралы болып отыр. Әбілқасымованың айтуынша, қазіргі уақытта қарыз алушының жалпы берешегінің шекті мөлшерін белгілеу, табысты растау талаптарын қатаңдату және маркетплейстердегі бөліп төлеуді жеке реттеу сияқты нұсқалар талқыланып жатыр.

Агенттік басшысы жалпы берешек мөлшерін адамның жылдық табысына шағып шектеу туралы сөз болып жатқанын түсіндірді.

"Қарыз алушының барлық берешегі бойынша, сондай-ақ жекелеген өнімдер: ипотека, автонесие және кепілсіз тұтынушылық несиелер бойынша жиынтық қарыз коэффициенті белгіленеді. Яғни, жиынтық берешек мөлшерін қарыз алушының жылдық табысына қарай шектеу енгізіледі", - деді ол.

Бұл ретте Әбілқасымова табысқа қойылатын талаптарды қатаңдату мәселесі қазір талқыланып жатқанын және оны енгізу 2027 жылғы 1 қаңтарға жоспарланғанын нақтылады. Оның айтуынша, қарыз алушының табысын бағалау кезінде әртүрлі растау көздері қолданылады және олар әрдайым ресми табыс бола бермейді.

Агенттік басшысының сөзінше, бұл ақпарат толықтай сенімді болмауы мүмкін. Осыған байланысты агенттік қаржы ұйымдарының скорингтік үлгілеріне және ресми расталған деп санауға болатын табыстар тізбесіне қойылатын талаптарды қатаңдатуға ниетті.

Бөліп төлеуге қатысты

Әбілқасымова бөліп төлеу нарығына қатысты жеке тоқталып өтті. Оның айтуынша, Қазақстанда осы сегментті реттеу үшін заңнамалық түзетулер дайындау жоспарланып отыр.

"Бөліп төлеу бойынша жұмыс жалғасып жатыр. Бұл нарықты реттеу бойынша заңнамалық түзетулер әзірлеу жоспарланып отыр. Сөз қаржы ұйымдары емес, мысалы, маркетплейстер ұсынатын бөліп төлеу туралы болып отыр. Негізінде, онда несиелік өнімге тән барлық белгілер бар", - деді ол.

Бұл шектеулер нені білдіреді?

ҚНРДА басшысы Қазақстанда адамның тұтынушылық несиелер бойынша ала алатын сомасына белгілі бір лимит енгізу көзделіп отырғанын растады.

"Мұндай шектеу жоспарда бар. Соңғы ақпарат бойынша, қарыз алушының иелігінде болуы мүмкін берешектің ең жоғары сомасына номиналды түрдегі абсолюттік лимит белгіленуі тиіс", - деді Әбілқасымова.

Осылайша, Қазақстанда қарыздар бойынша жаңа шектеулер дайындалып, қарыз алушылардың табысын бағалау тәсілдері қатаңдатылып жатыр, сондай-ақ осы уақытқа дейін толыққанды қаржылық қадағалаудан тыс қалып келген бөліп төлеу нарығын жеке реттеу көзделіп отыр.

Кредит беру қарқыны бәсеңдеді

Әбілқасымова қатаң шаралардың бір бөлігі 2025 жылы қабылданып, олардың өз нәтижесін бергенін атап өтті. Оның айтуынша, тұтынушылық несиелеудің өсу қарқыны айтарлықтай бәсеңдеген.

Егер бұрын нарық жылына орта есеппен 30 пайызға жуық өссе, қазір өсім әлсіреп, ал кепілсіз тұтынушылық несиелеу сегментінде ол әлдеқайда төмендеген. Жаңа қарыздардың берілуіне қарасақ, оның айтуынша, динамика кей жерлерде нөлге жақын немесе тіпті теріс көрсеткішке кетіп жатыр.

"Былтыр бес жылдан аса мерзімге несие беруге тыйым салынды, өйткені көптеген қаржы ұйымдары тұтынушылық қарыз мерзімін жасанды түрде ұзарту арқылы шектеулерді айналып өтіп келген", - деді Әбілқасымова.

Сондай-ақ мерзімін өткізіп алу бойынша да шектеулер енгізілді. Мәселен, берешегі бір күннен асқан жағдайда микроқаржы ұйымдарына жаңа несие беруге тыйым салынды. Ал төлеу мерзімі 30 күннен асса, бұл тыйым банктер үшін де күшіне енеді.

Әбілқасымованың айтуынша, бұл адамдардың банктер немесе МҚҰ алдындағы ескі қарыздарын жабу үшін жаңа қарыз алатын "кредиттік шопинг" деп аталатын құбылыспен күресу үшін жасалған.

Тағы не білу керек?

2025 жылғы желтоқсанда Қазақстанда несие беру ережелеріне өзгерістер енгізу талқыланған болатын. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова реттеуші ипотекалық несиелеу жүйесіне реформа дайындап жатқанын хабарлаған еді.

Ұсынылған тұжырымдамаға сәйкес, ипотека бойынша мөлшерлеме сараланатын болады - бастапқы жарна неғұрлым жоғары болса, несие бойынша пайыз соғұрлым төмен болады. Тәуекелді қарыздарды ынталандырмау үшін жарна 30 пайыз және одан жоғары болғанда мөлшерлеме төмен, ал бастапқы жарна аз болғанда жоғары болады.

Сондай-ақ нарықтық мөлшерлемелер бойынша ипотеканы тек табысы орташа деңгейден жоғары азаматтар ғана ала алады. Табысы төменірек қарыз алушылар үшін ипотекалық бағдарламаларды Отбасы банк арқылы ұсыну көзделіп отыр.

Абылқасымованың айтуынша, мұндай шаралар халықтың борыштық жүктемесін азайтуға және ипотекалық кредит беру нарығының қызып кетуінің алдын алуға тиіс.