Сот Нұрбол Назарбаевтың “кедейлігіне“ сенбей, қарыздарын “бөліп төлеуден“ бас тартты

Банкроттық туралы іс неге қайта қозғалды?

Нұрбол Назарбаев банкроттықтан және төлем қабілеттілігін қалпына келтіруден бас тартқан сот шешімінің күшін жою үшін апелляцияға жүгінді.

Өз шағымында Назарбаев қарызға батқанын айтқан:

• Активтерді қайтару жөніндегі комитетке 55 879 355 000 теңге, 351 990 997 теңге өсімпұл және 1 686 940 380 теңге мемлекеттік баж салығын қарыз;
• "Ақтөбе" өндірістік компаниясы" ЖШС-не – 19 451 000 теңге.

Бұл ретте Нұрбол өзінің "қымбат активтері" бар екенін, бірақ олардың өз атына рәсімделмегенін алға тартты: ол бұл мүліктерге "серіктестік қарым-қатынастар" және бенефициарлық иелік ету арқылы иелік ететін көрінеді.

Назарбаев сотты өзінің "серіктестері" мен өз атына жазылмаған компаниялар оның қарызын өтеуге келісетініне сендіруге тырысты.

"Осыған байланысты төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімін қолдануды сұрайды", – делінген сот қаулысында.

Осы жылдың наурызында Қарасай аудандық соты Нұрбол Назарбаевтың бұл өтінішін қанағаттандырудан бас тартқан болатын.

Назарбаев алғашқы үкімнің күшін жойып, оның сұранысын толық қанағаттандыруды талап етті.

Бас прокуратура бұл әрекетті "жосықсыз" деп атады

Қадағалау органының пікірінше, Нұрбол Назарбаевтың шоттар бойынша төлемеуіне ешқандай нақты себеп жоқ. Прокурорлар борышкер сотты уақыт созу және мемлекетке миллиардтарды қайтармау үшін саңылау ретінде пайдалануға тырысып жатқанына сенімді.

"Бұған дейін Назарбаев сотқа осындай өтінішпен жүгінген болатын, дәл сол нақты мән-жайы сақталған кезде сотқа қайта жүгіну заңда көзделген тетіктерді тек активтерді мемлекет кірісіне өндіріп алу туралы заңды күшіне енген сот актісінің орындалуын созбалаңға салу мақсатында жосықсыз пайдалануды айғақтайды", – делінген сот қаулысында.

Сот "кедейлікке" сенбеді ме?

Шағымды зерделей келе, апелляциялық алқа бірінші сатыдағы сот заңды шешім қабылдады деген қорытындыға келді.

Мәселе Назарбаевтың өзі туралы ешқандай мәлімет бермеуінде болып отыр. Сот оның коммерциялық жылжымайтын мүлікті жалға беруден қанша табыс табатынын, дивидендтер немесе депозиттер бойынша пайыздар алатынын білмейді. Сондай-ақ оның отбасылық жағдайы мен балаларының саны да белгісіз.

Сонымен қатар оның шығындары туралы да бір ауыз сөз жоқ: қарапайым коммуналдық төлемдер мен балабақшадан бастап, азық-түлікке, киім-кешекке және көлік жөндеуге кететін шығындар көрсетілмеген.

Сот мынаны баса айтты: егер адам өмір сүруге нақты қанша бос ақшасы қалатынын жасырса, қарызды қайтарудың әділ жоспарын құру мүмкін емес:

"Өтініш берушінің дәрменсіздік фактісі даусыз болуы және оны борышкер дәлелдеуі тиіс, ал төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімін қолдану өзіне алған борыштық міндеттемелерді орындаудан жалтару құралы болмауы керек".

Сонымен қатар сот алқасы борышкер жосықсыз әрекет етіп отыр деген қорытындыға келді:

• Ол өзінің қаржылық жағдайы туралы әділ және толық мәлімет бермеген.
  Оның жұмыс істемеуіне ешқандай заңды себеп жоқ.
• Борышкер кредиторларға ақшаны өз бетінше төлеу үшін тіпті қандай да бір қадам жасауға тырыспаған.

Нәтижесінде Алматы облысы Қарасай аудандық сотының 2024 жылғы 27 наурыздағы шешімі өзгеріссіз қалдырылып, Нұрбол Назарбаевтың апелляциялық шағымы қанағаттандырусыз қалды.

"Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру" деген не?

Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру – бұл қарызға батқан адам үшін өзін түпкілікті банкрот деп жарияламай, кредиторлармен қарызды "бөліп төлеу" туралы келісудің заңды жолы.

Бұл өркениетті үзіліс (тайм-аут) сияқты. Борышкердің бүкіл мүлкін "балға астында" (аукционда) сатып жіберудің орнына, сот адам өз қарыздарын ең көп дегенде 5 жыл ішінде төлеуге міндеттейді.

Мұнда айырмашылықты түсіну маңызды:

• Банкроттық кезінде адам ресми түрде қаржылай қабілетсіз деп танылады, оның мүлкі қарыздарын жабу үшін сатылады, ал өзіне қатаң шектеулер қойылады: шетелге шығуға тыйым салу, 5 жыл бойы жаңа несие алуға тыйым салу және тағы басқалар.
• Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру кезінде борышкер банкрот мәртебесін алмайды және көптеген қатаң шектеуден құтылады. Оған жай ғана қарызын жеңілдетілген шарттармен төлеуге заңды мүмкіндік беріледі.

Шартты түрде: егер сот Нұрбол Назарбаевтың өтінішін қанағаттандырғанда, оның шоттары мен мүлкіне қойылған тыйымдар алынып, өсімпұлдар мен айыппұлдарды есептеу тоқтатылар еді.

Оқиға хронологиясы

Бұл экс-президент туысына банкроттық рәсімін бастап, миллиардтаған қарызы бойынша бөліп төлеуге қол жеткізуге тырысқан алғашқы әрекеті емес:

• Нұрбол Назарбаев бұл процесті өткен жылдың қыркүйек айында-ақ бастауға тырысқан. Бірақ ол ойы іске аспады – сот істі қараусыз қалдырды.
• 2025 жылдың қысында Назарбаев бұл шешімге наразылық білдіріп, сот қаулысының күшін жою туралы шағым түсірді, бірақ тағы да бас тартылды.
• Ақпан айында ол тағы да банкроттық туралы арыз берді. Бірақ наурызда тағы да өтініш қанағаттандырылмады.

Нұрбол Назарбаевта 63,7 миллиард теңге қарыз қайдан пайда болды және активтерді қайтарудың бұған қандай қатысы бар?

Экс-президенттің туысына қатысты кемінде екі атқарушылық іс қозғалған. Бүгінгі таңда оның мемлекет алдындағы жалпы қарызы 63,7 миллиард теңгені құрайды.

Бұл қарыз қалай жиналды:

• Активтерді қайтару бойынша қарыз – 61,8 миллиард теңге. Бұл өндіріп алынатын негізгі сомма. Оның ішінде Нұрбол Назарбаев 55 миллиард теңгені Арнайы мемлекеттік қорға аударуға міндетті.

Бұл қандай қор? Мұнда олигархтардан тәркіленген мүлікті сатудан түскен барлық қаражат пен шетелден қайтарылған заңсыз шығарылған ақша жиналады.

• Бюджетке төленетін мемлекеттік баж – 1,6 миллиард теңге. Бұл Назарбаевтың екінші ірі қарызы. Мұндай баж оған мемлекетпен болған сот процестері үшін есептелген.

Нұрбол Назарбаев деген кім?

Нұрбол Назарбаев – марқұм Болат Назарбаевтың ұлы және Қазақстанның тұңғыш президентінің немере інісі.

2017 жылға дейін ол құқық қорғау органдарында қызмет етіп, Алматы облыстық ІІД бастығының орынбасары шеніне дейін көтерілді. Погонды шешкеннен кейін ол бірден коммерцияға кетіп, бірнеше жылдың ішінде нарықтағы ең ықпалды тұлғалардың біріне айналды.

Еліміздің ең дәулетті бизнесмендерінің рейтингінде кіші Назарбаев тұрақты позицияны иеленіп келді:

• 2024 жылы – 49-орын;
• 2025 жылы – 57-орын.

Оның жеке байлығы 179 миллион долларға бағаланған болатын.

Оның бақылауында ірі Prime Capital Invest және Prime Capital Holding холдингтері, сондай-ақ "PLS инвестициялық-құрылыс компаниясындағы" үлесі болды.