Әлемдегі ең бай елдердің бірінде ядролық қару пайда болуы мүмкін

Құжатқа АҚШ Энергетика министрі Крис Райт пен оның саудиялық әріптесі Абдель Азиз бен Сальман қол қойды.

Келісімде не қарастырылған?

АҚШ Энергетика министрлігі мәліметінше, тараптар бейбіт ядролық ынтымақтастық туралы келісім және екіжақты кепілдіктер мен бақылау шаралары туралы бөлек құжат жасады.

Мұндай келісім америкалық ядролық материалдарды, жабдықтарды және технологияларды басқа мемлекеттерге беру үшін қажет. Жаңа шарт құны миллиардтаған доллар болатын көпжылдық серіктестіктің құқықтық негізіне айналады.

Америкалық компаниялар Сауд Арабиясындағы атом электр станциялары мен басқа да ядролық инфрақұрылымдар құрылысына қатыса алады.

"Бұл келісім ядролық қауіпсіздік пен таратпаудың ең жоғары стандарттарына сәйкес келеді", - деді Крис Райт.

Associated Press мәліметінше, келісім шамамен 30 жылға есептелген.

Сауд Арабиясына уран байытуға рұқсат берілуі мүмкін

The Wall Street Journal мәліметінше, алдағы он жылда Сауд Арабиясы байыту технологияларын өз бетінше дамыта алмайды немесе оларды үшінші елдерден ала алмайды.

Егер тараптар мұндай кәсіпорын құру туралы шешім қабылдаса, оны америкалық компаниялар "қара жәшік" моделі бойынша салады. Негізгі жабдықтар мен технологиялар АҚШ бақылауында қалады және саудиялық тарапқа берілмейді.

Бұл мәміленің БАӘ-мен жасалған келісімнен айырмашылығы неде?

2009 жылы Біріккен Араб Әмірліктері АҚШ-пен осындай келісім жасау кезінде өз аумағында уран байытудан және пайдаланылған отынды қайта өңдеуден ерікті түрде бас тартқан еді.

Бұл тәсіл ядролық қаруды таратпаудың "алтын стандарты" деп аталды. Сауд Арабиясы ядролық отынның жеке өндірісінен толық бас тартуға келіспеді.

Reuters мәліметінше, келісім сондай-ақ корольдіктен Халықаралық атом энергиясы агенттігінің Қосымша хаттамасына қосылуды талап етпейді.

Қосымша хаттама МАГАТЭ-ге мониторинг жүргізуге, кенет инспекция жасауға және жарияланбаған нысандарды тексеруге кеңейтілген мүмкіндіктер береді. Оның орнына АҚШ пен Сауд Арабиясы кепілдіктер туралы жеке екіжақты келісімге қол қойды, оның егжей-тегжейі әзірге жарияланған жоқ.

Сауд Арабиясына атом станциялары не үшін қажет?

Корольдік атом энергетикасын электр энергиясын өндіру, суды тұщыту және өнеркәсіптік кәсіпорындарды қамтамасыз ету үшін пайдалануды көздеп отыр.

Сауд Арабиясы ядролық энергетика жөніндегі ұлттық жобасы сайтындағы хабарламаға сәйкес, бейбіт атомды дамыту елдің энергияға деген өсіп келе жатқан сұранысын қанағаттандыруға, көмірсутектерді ішкі тұтынуды азайтуға және мұнайдың көбірек бөлігін экспортқа бағыттауға көмектесуі тиіс.

Ал АҚШ өз компаниялары үшін ірі келісімшарттар алудан үмітті. The Wall Street Journal мәліметінше, келісім америкалық компаниялардың саудиялық ядролық бағдарламада басты рөл атқаруын қамтамасыз етуге және Қытай мен Ресейді қоса алғанда, бәсекелестерді ысырып тастауға бағытталған. Жобаның негізгі әлеуетті қатысушыларының бірі ретінде америкалық Westinghouse компаниясы аталады.

Алдағы жағдай қандай болмақ?

Енді келісім АҚШ Конгресіне жіберіледі. Оны қарастыруға үздіксіз сессияның 90-ға жуық күні беріледі.

Мәмілені тоқтату үшін Конгресс мақұлдамау туралы бірлескен резолюция қабылдауы тиіс. Егер президент оған вето қойса, оны еңсеру үшін қос палатада да дауыстардың үштен екісі қажет болады.