“Бұл шынымен де көп емес“ - вице-министр қазақстандықтардың табысы 0,1 пайызға өскені туралы

Үкіметте өткен брифингте журналистер ұлттық экономика вице-министрі Арман Қасеновтен премьер-министрдің орынбасары - ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша халықтың нақты табысы 0,1 пайызға өскені туралы деректерін түсіндіріп беруді сұрады. Одан бұл өсімді нақты кім сезінгенін және бұл көрсеткіш қазақстандықтар үшін нені білдіретіні туралы сұралды.

"Ең алдымен, 0,1 пайыз - бұл объективті факт. Бұл шынымен де көп емес. Бірақ бұған дейін халықтың нақты табысы теріс көрсеткіште болғанын түсіну маңызды. Өткен жылдың қорытындысы бойынша, ІЖӨ 6,5 пайызға өскеніне қарамастан, олар 2 пайыздан аса төмендеді", - деді Қасенов.

Ол халықтың номиналды табысы өсіп жатқанын, алайда инфляция ұзақ уақыт бойы бұл өсімді "жеп келгенін" атап өтті.

"Біз бәрін жақсы түсінеміз: халықтың номиналды табысы өседі, бірақ инфляция тезірек өседі. Сондықтан, біз халықтың нақты табысы туралы айтқанда, оны әрдайым инфляцияны ескере отырып айтамыз", - деп түсіндірді вице-министр.

Қасеновтің айтуынша, жоғары инфляция бірнеше факторларға, соның ішінде валюта бағамына, кредиттеуге және постковидтік кезеңнің ұзақ мерзімді салдарына байланысты болды.

"Егер табыс әдісімен есептейтін болсақ, халықтың табысы - ІЖӨ-нің ірі құрамдас бөліктерінің бірі. Бұдан бөлек, салықтар мен кәсіпорындардың пайдасы бар. Олардың арасында тығыз байланыс бар: экономика неғұрлым үлкен болса, барлық қатысушының әлеуетті табысы да соғұрлым жоғары болады", - деді ол.

Вице-министр 2020 жылы, пандемия кезінде Қазақстанның ІЖӨ-сі шамамен 2,5 пайызға төмендегенін, бірақ мемлекет халықты қолдауды жалғастырғанын түсіндірді. Нәтижесінде ол кезде нақты табыс экономикаға қарағанда тезірек өскен.

"Табыс экономика мен өндірілетін тауарлар көлеміне қарағанда жылдамырақ өскен кезде теңгерімсіздік туындайды. Соның бір салдары - инфляция. Бұл теңгерімсіздікті түзету қажет болды. Сондықтан кейінгі жылдардағы жоғары инфляция көп жағдайда постковидтік кезеңмен байланысты", - деді Қасенов.

Оның айтуынша, нақты табыстың 0,1 пайызға өсуі бұл теңгерімсіздіктің қысқара бастағанын көрсетеді.

"Мен үшін 0,1 пайыздық көрсеткіш - жақсы жаңалық. Бұл теңгерімсіздіктің азая бастағанын білдіреді. Өткен жылдың қорытындысы бойынша ІЖӨ өсімі мен халықтың нақты табысы арасындағы алшақтық шамамен 9 пайыз болды. Бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша ол қазірдің өзінде шамамен 4 пайызға дейін қысқарды", - деді ол.

Қасенов уақыт өте келе бұл алшақтық жойылуы тиіс екенін, содан кейін халықтың нақты табысы экономикадан жылдамырақ өсе алатынын айтты.

"Уақыт өте келе бұл алшақтық толығымен жойылуы керек, содан кейін халықтың нақты табысының өсімі бірнеше жыл бұрын болғандай, экономика өсімінен қайтадан оза алады", - деді вице-министр.

Табыстың өскенін кімдер сезінді деген сұраққа жауап бере отырып, Қасенов жағдай салалар бойынша әртүрлі екенін мәлімдеді.

"Салалар бойынша жағдай әртүрлі. Мәселен, ауыл шаруашылығында нақты табыс 10 пайыздан астамға өсті. Өсімі теріс болған салалар да бар. Бұл статистиканың бәрі бар, біз оны ұсынуға дайынбыз. Сондықтан экономика бойынша орташа мән 0,1 пайыз болды", - деді ол.

Оның айтуынша, өсімді барлық қазақстандық қашан сезінеді деген мәселе көп жағдайда субъективті қабылдауға байланысты.

"Әрине, бір жылдағы 1–2 пайыздық өсімді адам байқамауы да мүмкін. Бірақ ұзақ мерзімді кезеңге қарасақ, өзгерістер айтарлықтай болады", - деді Қасенов.

Сондай-ақ ол экономиканың өскенін көрсететін жанама көрсеткіштерді де атап өтті.

"Бұл тек статистикадан ғана көрінбейді. Мысалы, бүгінде елімізде тұрғын үйді пайдалануға беру көлемі рекорд деңгейде, электр энергиясын тұтыну артып жатыр, шетелге шығатын азаматтардың саны көбейіп келеді. Жанама көрсеткіштер де экономиканың өскенін айғақтайды", - деді вице-министр.

Қазақстандықтарға әлі де біраз күте тұру керек пе деген нақтылаушы сұраққа Қасенов өсім тұрақты процесс екенін айтты.

"Өсім үнемі болып тұрады. Жыл сайын ІЖӨ артады, жыл сайын халықтың нақты табысы өседі. Бұл үздіксіз процесс", - деп түйіндеді ол.

Бұған дейін премьер-министрдің орынбасары - ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин қазақстандықтардың нақты табысы ұзақ уақыттан бері алғаш рет төмендеуін тоқтатқанын мәлімдеген болатын. Оның айтуынша, 2024 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша нақты табыс былтырғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда 0,1 пайызға артқан. Жұманғарин бұны инфляцияның баяулауымен де байланыстырды: маусымда жылдық инфляция 10,3 пайызға дейін төмендеді.

Кейінірек Арман Қасенов қазақстандықтар экономикалық өсімді неге сезінбейді деген сұраққа жауап берген болатын. Сол кезде ол 2025 жылдың қорытындысы бойынша ЖІӨ-нің 6,5 пайыздық өсіміне қарамастан, инфляция ұзақ уақыт бойы номиналды табыс өсімін "жеп келгенін" мәлімдеді. Оның айтуынша, 2025 жылы халықтың нақты табысы 2 пайыздан астамға қысқарған, бірақ 2026 жылдың 6 айының қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш алғаш рет оң аймаққа шықты.