1. Басты
  2. Біл
  3. Жаңалықтар
  4. Ел жаңалықтары

Цифрлық аутизм. Гаджеттер баланың дамуына қалай әсер етеді? 16 сәуір 2021, 18:40

Балалардың неврологиялық патологиясына мамандандырылған балалар невропатологы Константин Пушкарев I-BALAQAI жобасының эфирінде сандық аутизм
  • ПОДЕЛИТЬСЯ
  • Vkontakte
  • Facebook
  • Twitter
  • Одноклассники
  • Telegram
Новостью поделились: человек

Балалардың неврологиялық патологиясына мамандандырылған балалар невропатологы Константин Пушкарев I-BALAQAI жобасының эфирінде сандық аутизм туралы ойын бөлісті. Сарапшы цифрлық аутизм деген не, ол қай жастан бастап қалыптасады және онымен қалай күресуге болатыны туралы айтты. Tengrinews.kz сұхбат үзінділерінің мәтіндік нұсқасын дайындады.

Сәуір - дүниежүзілік аутизм туралы ақпарат беру айы. Жыл сайын сәуірде аутистік спектрдің аурулары бар адамдарға көмек көрсету үшін акциялар мен ақпараттық-ағартушылық науқандар өткізіледі.

Аутизм деген не?

Аутизм - бұл мидың бұзылуымен байланысты даму ерекшелігі. Қарапайым сөзбен айтқанда, бұл симптомдардың екі тобын қамтитын жағдай:

а) әлеуметтік коммуникация мен әлеуметтік өзара әрекеттің бұзылуы;

б) шектеулі қайталанатын мінез-құлық үлгілері, қызығушылықтар мен іс-шаралар, сондай-ақ сенсорлық ақпаратты өңдеу ерекшеліктері.

Бірақ цифрлық аутизм мен "классикалық" аутизм арасындағы айырмашылық неде?

Эфир қонағы Константин Пушкаревтың сөзінше, цифрлық аутизм мидың бұзылуының жаңа, әлі зерттелмеген түрі.

"Виртуалды аутизм жақында пайда болды - оған 10 жыл да болған жоқ. Ол мультимедиялық плазмалар, планшеттер мен телефондар пайда болған кезде дами бастады. Балалар қалыпты дамыған кезде, біз неврологтар неврологиялық кері кету деп атаймыз. Егер "классикалық" аутизмнің туа біткен алғышарттары болса, онда бұзушылықтың бұл түрі тек 1,5 жаста көрінеді", - дейді ол.

Сарапшының айтуынша, цифрлық аутизмнің дамуы сөйлеу қалыптасқаннан кейін басталады және ішекпен тікелей байланысты.

Ішек жолдарымен қалай байланысты?

"Біз барлық ақпаратты ауыз арқылы қабылдаймыз. Дәмдік анализаторлар және баланың заттарды зерттеуі - мұның бәрі сынақ әдісімен дамиды. Дамудың осы тармағындағы маңызды сәт-баланың 6 айлық жасы, жарма, картоп езбесі және т.б. түрінде қосымша тамақ енгізілген кез. Дәл осы кезеңде неврологиялық оралудан аулақ болуға болады. Себебі ми бәрін түсінеді: тамақты шайнау керегін біледі. Осылайша артикуляциялық дағдыларды дамиды", - дейді Константин Пушкарев.

Сондай-ақ, спикер ата-ана балаға тамақтану кезінде планшет берген кезде мидың тектоникасы бұзылатынын айтады.

"Бір жағдай болды, бала тамақтану кезінде "Колобок" мультфильмінің әнін тыңдап отырды. Ол бір минуттық ән, оны күніне бірнеше рет үздіксіз тыңдады. Оның миы өзін форматтады, сондықтан бала бұл әуенді естігенде - ми бір нәрсені шайнау керек деген сигнал берді", - деп еске алады эфир қонағы.

"Бұл жас ата-аналар ішек пен мидың өзара байланысын білуі және түсінуі керек бірінші кезең. Адам шайнаған кезде, ол шайнап жатқанын түсінуі керек".

Спикер атап өткен екінші маңызды мәселе - әңгімелесу.

"Баламен сөйлесу керек, бәрін түсіндіру керек. Ата-аналар бес жасқа дейінгі балалар император деп ойлайды, бірақ содан кейін олар құл бола бастайды және балаға бәріне рұқсат беру керек деп ойлайды, ол кішкентай және түсінбейді - мұны істеу мүмкін емес. Сіздің балаңыз ненің дұрыс, ненің бұрыс екенін білуі керек. Мысалы бала саусақтарын тоққа салған кезде біз әрқашан бұл дұрыс емес екенін түсіндіреміз. Осылайша, баланың миы барлық қауіпті есінде сақтап алады", - деп кеңес береді невропатолог.

Аутизм - данышпандардың ауруы екені туралы пікір мен бірқатар зерттеу бар. Бұл расында солай ма? Бұл қаншалықты қорқынышты?

Сарапшының айтуынша, аутизмнің 98 түрі бар және ешкім нақты айта алмайды. 

"Бұл пішінге байланысты. Қазақстанда барлық біліктілікті нақты білетін бірде-бір маманды білмеймін. Эйнштейн, Билл Гейтс - аутист және олармен бірге мамандар жұмыс істеді", - деп санайды спикер.

Цифрлық аутизм қалай дамиды және оның дамуы немен байланысты?

Константин аутизм принципі: "мен көрмеймін - естімеймін - айтпаймын" деп есептейді.

Бірінші сәт. Бала теледидарды көреді, ондағы диалогты айтады, ол бірнәрсе айтуға тырысады, әрекет етеді: "міне, ол мен, маған қараңыз". Бірақ олар оған назар аудармайтынын түсініп, әрекетін тоқтатады.

Екінші мәселе - көздің байланысы және кейіпкерлердің өзі.

"Бұрын мультфильмдерде түрлі-түсті және жанды кейіпкерлер болған. Қазір сандар түсініксіз: бұл адам ба, әлде жануар ма, әлде материя ма - түсініксіз. Балалар егер мұндай көзқарас болмаса, неге көзге қарау керегін түсінуі керек?"

Үшінші мәселе - ми есімде жауап беруді тоқтатқан кезде. Спикер баланың миы "атау - команда" жүйесін қабылдамауы мүмкін деп есептейді. Сондықтан ол балаға немесе командаға - одан не алғыңыз келетінін немесе тақырыпты айтуға кеңес береді. Айналымдағы атауды міндетті түрде қосыңыз.

"Smart Brain жүйесі бар. Ол біздің IQ 1986 жылдан бастап құлдырай бастағанын көрсетеді. Бірінші компьютер пайда болған кезде. Корреляцияны көресіз бе?

Енді балалар көбейту кестесін үйренуден бас тартып жатыр. Егер сізде телефон болса, ол не үшін қажет? Неліктен гаджет болған кезде математиканы мен есептеуім керек? Бүгінде өз өмірімізді осылайша жеңілдете отырып, біз оны болашақта қиындатамыз", - деп мысал келтіреді эфир қонағы.

"Әрине, мен жалпыламаймын. Әлем төмен IQ-ге түсіп кетуі мүмкін, бірақ нағыз данышпандар да болады. Бұл сенім ұялатады".

Константин вакцинация тақырыбын да қозғады.

"Тағы бір маңызды тақырып бар - вакцина балаларға әсер етпеді ме? Менің ойымша, кез келген медициналық манипуляция, оның ішінде, вакцинация белгілі бір салдарға әкелмейді. Бірақ вакцинацияның өзі қорқынышты емес. Бұл мәселеде мен дараландыру жағындамын, барабар, дербестендірілген және ақылға қонымды тәсіл үшін. Вакцина біреуге жарамды, біреуге жоқ. Мұнда, ең алдымен, толық тексеру маңызды. Егер талдау бойынша бәрі жақсы болса, бала дайын. Ересек адам сияқты", - дейді невропатолог.

"Карантин режимінде бір жыл оқыған балалардың жағдайы қалай?" деген сауалға сарапшы оқшауланған ортаның баланың жеке басының өзгеруіне үлкен әсерін атап өтті.

"Бала өзін ата-анасының көзінше басқаша ұстайды. Жақын жерде ата-аналар мен олардың қамқорлығы болмаған кезде, олардың әрқайсысы-батыр, жетекші. Міне, бір сәт, балалар мәжбүр болатын жаңа ортаға байланысты олар жиі тоқырай бастады, логоневроз, тика және Туретта синдромы барлық жерде дами бастады. Ата-аналар мәселенің неде екенін түсінбейді, бірақ іс жүзінде бәрі анық. Тек бала мониторды аша алмайды. Ол қысылады. Сондықтан жеке тұлғаны дамыту үшін әлеуметтену өте маңызды", - деді ол.

Сарапшының ұсынысы бойынша сау адамды тәрбиелеудің 5 негізгі қағидасы:

  1. Өзара түсіністік. Бала жылап жатқанда, оны шайқамаңыз, бірақ оның неге жылап жатқанын түсініңіз.
  2. Сенім. Егер сіз балаңызға сенсеңіз және ол сізге сенеді.
  3. Баланы әлеуметтендіру. Қоғам және қарым-қатынас дағдылары баланың жеке басын дамытады.
  4. Адам басына жіктеу. Невропатологтың айтуынша, кез-келген адам ерекше.
  5. Әр нәрсенің өз уақыты бар. Уақытты жіберіп алмау және балаңызбен әр сәтті бағалау маңызды. Балаңызға қазір не бере алатыныңыз туралы ойланыңыз.

"Қайта оралу қалай жүзеге асса, солай болады. Мен сізге баланы виртуалды әлемде болдыратын факторды біраз уақыт алып тастауға кеңес беремін. Балаңызбен сөйлесіңіз, оған эмоцияларды үйретіңіз. Бала оларды сезіне бастаған кезде, ол өсетін ортаны түсіне бастайды. Ата-ана өз баласына тек бағыт беру керегін түсінуі керек. Бала 16 жасқа дейін бойында қалыптасқан мінезін сақтайтынын ұмытпаңыз, сіз кейінгі өмірде қоғамға бейімделе аласыз және оның заңдылықтары, бірақ кейіпкердің өзі өзгермейді. Сондықтан түбегейлі дұрыс негіз қалау өте маңызды", - деп түйіндеді сарапшы.

I-BALAQAI жобасын ұйымдастырушылар - Alash Media Group медиахолдингі және Montessori Qazaqstan Public Fund. Ақпараттық серіктес - "ВКонтакте" әлеуметтік желісі.

Эфирдің толық нұсқасын I-BALAQAI YouTube-арнасынан көре аласыздар. 

Оқырмандар, көрермендер мен тыңдаушылар сұхбаттардың үзінділерін Zhuldyz FM, Tengri FM, VOSTOK FM радиостанцияларынан таба алады.

Жоба туралы толығырақ I-BALAQAI-дың Instagram-дағы ресми парақшасында.

Сондай-ақ, бұл материал подкаст ретінде де қолжетімді Anchor.FM,және "ВКонтактеден" тыңдауыңызға болады.