"Қорқыныштан шашым ағарып кете жаздады", - қатты күйзелістен кейін көбісі осылай дейді. Бірақ неліктен бірдей стрестен кейін кейбіреулерде ақ шаштар пайда болады, ал басқаларында жоқ? Шындығында 20–30 жаста ақ шаш түсуі мүмкін бе? Осы және өзге де сұрақтарға TengriHealth тілшісіне дерматолог-дәрігер, трихолог Дана Рысымбет жауап берді.
Күйзеліс кезінде шашқа не болады?
Дәрігер қатты психологиялық шиеленіс пен шаш түсінің жоғалуы арасында шынымен де байланыс бар екенін растады.
Оның түсіндіруінше, шаш түсі табиғи пигмент - меланинге байланысты. Оны шаш фолликулаларында орналасқан арнайы жасушалар (меланоциттер) бөліп шығарады.
Оның айтуынша, қатты тебіреністер ағзада олардың жағдайына тікелей әсер ететін реакциялар тізбегін іске қосады. Күйзеліс кезінде симпатикалық жүйке жүйесі белсендіріледі, бұл келесі жағдайлармен қатар жүреді:
- норадреналиннің бөлінуі;
- кортизол деңгейінің көтерілуі;
- оттегінің белсенді формалары түзілуінің күшеюі;
- оксидативті стресстің дамуы.
"2020 жылы Nature журналында жарияланған зерттеу норадреналиннің бөлінуі меланоциттердің діңгекті жасушаларының шамадан тыс белсендірілуіне әкелетінін, содан кейін олардың қоры таусылатынын көрсетті. Сондай-ақ созылмалы күйзеліс шаш фолликуласының жасушаларын зақымдайтын еркін радикалдардың (тұрақсыз молекулалар) жиналуын күшейтеді. Нәтижесінде жаңа шаш пигментсіз өседі", - деп түсіндіреді дәрігер.
Бұл күйзеліс өсіп тұрған шашты ағартпайтынын, тек шаш өсуінің келесі цикліне әсер ететінін білдіреді, сондықтан өзгерістер апталар немесе айлар өткен соң ғана байқала бастайды.
Дегенмен, әр адамда бұл процесс әртүрлі жүреді. Оған келесі факторлар әсер етеді:
- генетика,
- жас ерекшелігі,
- меланоциттердің діңгекті жасушаларының бастапқы қоры,
- оксидативті стресстің айқындылығы,
- созылмалы аурулардың болуы.
Сондықтан бірдей стресстік жағдайдан кейін бір адам шашының тез ағарғанын байқаса, екіншісінде ештеңе байқалмауы мүмкін.
Сонымен қатар Дана Рысымбет қатты күйзеліс ақ шаштың пайда болуын тек тездетуі мүмкін, бірақ оның негізгі себебі болмауы мүмкін екенін атап өтті.
Пигменттің басты жаулары: темекіден бастап дәрумендер тапшылығына дейін
Маманның айтуынша, қазіргі уақытта шаштың табиғи жас ерекшелігіне байланысты өзгеруін толықтай тоқтата алатын дәлелденген тиімділігі бар әдіс жоқ, бірақ адамның процесті тездететін факторларды бақылауға шамасы жетеді.
Ерте ақ түсуінің ең жиі кездесетін себептері:
- тұқымқуалаушылық (негізгі фактор);
- темекі шегу;
- созылмалы оксидативті стресс;
- B12 дәруменінің тапшылығы;
- темір тапшылығы;
- қалқанша безінің аурулары;
- аутоиммундық аурулар (мысалы, витилиго);
- кейбір сирек кездесетін генетикалық синдромдар.
"Жүйелі шолуларға сәйкес, көп жағдайда шаштың ағару уақытын тұқымқуалаушылық анықтайды. Егер себебі анықталған тапшылықтар немесе эндокриндік бұзылулар болса, оларды түзету шаштың одан әрі ағаруын бәсеңдетуі мүмкін, бірақ ағарған шаш, әдетте, пигментін қайта қалпына келтірмейді", - деп нақтылады Дана Рысымбет.
Өмір салты, тамақтану және дәрумендер де өз үлесін қосады, дегенмен олардың әсері генетикалық факторлардан едәуір төмен.
"Зерттеулер ерте ақ түсуі мен B12 дәруменінің тапшылығы, ферритин деңгейінің төмендігі, мыс жетіспеушілігі және D дәруменінің тапшылығы арасындағы байланысты көрсетеді. Бұл ретте дәрумендерді расталған тапшылықсыз қабылдаудың ақ шаштың алдын алуда немесе емдеуде дәлелденген тиімділігі жоқ", - деп ескертті сарапшы.
Оның айтуынша, өмір салты факторларының ішінде күміс түсті шаштардың ерте пайда болуына темекі шегу ең қатты әсер етеді. Темекі шегетін адамдарда ерте ақ түсу қаупі әлдеқайда жоғары. Бұл оксидативті стресстің күшеюімен байланысты.
Сондай-ақ, трихологтың айтуынша, дұрыс тамақтану, тұрақты физикалық белсенділік және сапалы ұйқы маңызды. Бұл созылмалы қабынуды азайтуға және жасушалардың зақымдануын төмендетуге көмектеседі.
20 жаста шаштың ағаруы қашан қалыпты жағдай болып саналады?
Маманның айтуынша, жас кезде алғашқы ақ шаштың пайда болуы әрдайым патологияны білдіре бермейді. Ол сілтеме жасаған International journal of trichology басылымындағы кейбір мақалаларда шаштың ерте ағаруы келесі жас көрсеткіштері бойынша есептеледі:
- еуропалықтарда 20 жасқа дейін,
- азиялықтарда 25 жасқа дейін,
- ал африкалық текті адамдарда 30 жасқа дейін.
"Отбасылық тарихында болса, 20–30 жас аралығында бірнеше ақ шаштың шығуы әдетте емдеуді қажет етпейді және бұл қалыпты жағдайдың бір нұсқасы болуы мүмкін", - деп түсіндіреді Рысымбет.
Бірақ белгілі бір жағдайларда тексеруден өту қажет, егер:
- ақ шаш өте тез пайда болса;
- бір мезгілде шаш қатты түссе;
- анемия белгілері болса;
- қалқанша безі ауруларының белгілері болса;
- аутоиммундық аурулар болса;
- ерте ағару отбасылық бейімділіксіз пайда болса.
Фото:depositphotos.com
Неліктен шаш әртүрлі ағарады және ақ шашты жұлуға бола ма?
Неліктен кейбір адамдардың алдымен самайы ағарса, енді біреулерінде бөлек-бөлек тұтамдар, ал үшіншілерінде бүкіл шаш түсі біртіндеп өзгереді? Біз осындай сауалдарды сарапшыға жолдадық.
Трихологтың түсіндіруінше, шаш ағаруының бірыңғай схемасы жоқ.
"Бас терісінің әртүрлі бөліктерінде меланоциттердің тығыздығы, діңгекті жасушалардың белсенділігі және оксидативті стреске сезімталдығы әртүрлі болады. Сондықтан кейбір адамдарда алдымен самай тұсы, басқаларында төбе бөлігі ағарса, ал енді біреулерінде бүкіл бас бойынша жекелеген ақ шаштар пайда болады", — дейді ол.
Мұндай ағару қалыпты жағдай болып саналады және ең алдымен генетикалық ерекшеліктерге байланысты.
Маман сонымен қатар бір ақ шашты жұлса, оның орнына бірнеше жаңасы шығады деген кең таралған жаңсақ пікірді жоққа шығарды.
"Әрбір шаш фолликуласы тек бір ғана шашты қалыптастыра алады. Егер ақ шашты жұлып тастасаңыз, сол фолликуладан жаңа шаш өсіп шығады және ол да ақ болуы әбден мүмкін, өйткені ондағы меланоциттер пигмент өндіру қабілетін жоғалтқан", - деп түйіндеді Дана Рысымбет.
Ал егер ақ шашты үнемі жұла берсе, шаш фолликуласын зақымдап алу қаупі бар. Бұл қабынуға, тыртықтануға және шаш тығыздығының қайтымсыз азаюына әкеп соғуы мүмкін.
