+7 (777) 001 44 99
Күн жылынса да, Қазақстан жолдарында әлі күнге дейін қысқы дөңгелекпен жүрген көліктер аз емес. Кейбір жүргізушілер дөңгелек ауыстыруға асықпаса, енді бірі үнемдегісі келеді, ал кейбіреулері қысқы және жазғы шиналардың арасында айтарлықтай айырмашылық жоқ деп санайды.
Іс жүзінде мұндай "үнемшілдік" көлікті басқарудың қиындауына ғана емес, қауіпсіздікке қатысты нақты мәселелерге де әкеп соғуы мүмкін. Tengri Auto жазғы уақытта қысқы резеңкені пайдалану неге тиімсіз екенін анықтап көрді.
Неге қысқы шина ыстыққа төзімсіз?
Көпшілік әлі күнге дейін қысқы және жазғы шиналардың басты айырмашылығы тек тікенектердің болуында немесе болмауында деп ойлайды. Алайда, шын мәнінде бәрі әлдеқайда күрделі: шиналардың әр түрінің резеңке қоспасының құрамы мен белгілі бір температурадағы жұмыс ерекшеліктері мүлдем бөлек.
Мысалы, қысқы шиналар 10 °C-тан -45 °C-қа дейінгі температурада өз қызметін атқаруы тиіс, ал олардың негізгі қасиеті төмен температурада жұмсақтығын сақтап, жолға ілінісуді қамтамасыз ету. Әдетте олар бұл тапсырманы мінсіз орындайды.
Фото: Елена Никитенко
Бірақ бұл олармен жазда да қауіпсіз жүре беруге болады дегенді білдірмейді. Жазғы шиналар 10 °C-тан 55 °C-қа дейінгі температурада өз қасиеттерін сақтауы тиіс, ал қысқы шиналар бұл талапқа мүлдем сай келмейді. Жылы (әсіресе ыстық) ауа райында олар мүлдем басқаша әрекет ете бастайды: резеңке қоспасы тым жұмсарып, пішінін нашар сақтайды және тез қызып кетеді.
Осының салдарынан көлік рөлге дәл жауап бермейді, бұрылыста көбірек қисаяды және тежелу қабілеті нашарлайды.
Тежелу жолы ұзарады
Жазда қысқы шиналарды пайдаланудың басты мәселелерінің бірі - тежелу жолы ұзарады. Ыстық асфальтта жұмсақ қысқы резеңке көліктің тежелу реакциясын баяулатып жібереді.
Жазғы шиналар тіпті төтенше жағдайларда да жолға жақсы жабысып, нық жұмыс істейтін жерде, қысқы шиналар қатты деформацияланып, жолмен ілінісуі нашарлайды.
Бұл әсіресе жоғары жылдамдықта шұғыл тежегенде, мысалы, алдыңыздағы көлік кенет жолақ ауыстырғанда немесе жаяу жүргінші пайда болғанда қатты байқалады. Мұндай жағдайда әрбір метр мен секунд маңызды рөл атқарады, ал мұнда көп нәрсе (тіпті бәрі) шиналардың сапалы жұмысына байланысты.
Жаңбырлы жолдағы қауіп
Тағы бір мәселе - акважоспарлау. Қысқы протектор "агрессивті" көрінгенімен, жазда ол суды сыртқа шығару функциясын нашар атқарады.
Мәселе мынада: қысқы шиналар бастапқыда мүлдем басқа пайдалану жағдайларына арнап жасалады. Олардың протекторы қар, мұз, батпақ және суық асфальтқа есептелген. Сондықтан мұндай резеңкенің өрнегі тереңірек және ірі блоктар мен көптеген ламельден тұрады.
Дәл осы ойықтар шинаның қар мен мұзға жақсы ілінісуіне көмектеседі, сондай-ақ қыста жанасу аймағынан су мен лайды тиімдірек шығарып тастайды. Бірақ жазда бұл конструкция кері әсер етеді: ыстық асфальтта шина тым жұмсақ болып, тұрақтылығын жоғалтады.
Фото: Drive2.ru
Жазғы шиналар, керісінше, жылы асфальтта және жоғары жылдамдықта жүруге арналған. Олардың міндеті - жолмен жақсы ілінісуді, бұрылыстарда көліктің тұрақтылығын, жайлы жүрісті және отынның үнемді жұмсалуын қамтамасыз ету.
Сондықтан жазғы резеңкенің протектор өрнегі әдетте таяз әрі қаттырақ болады. Ламельдер мұнда әлдеқайда аз, ал тікенектер мүлдем қолданылмайды - құрғақ әрі ыстық жолда олардың қажеті жоқ.
Бұдан бөлек, жазғы шиналардың жолмен жанасу нүктесі де басқаша жұмыс істейді. Жылы асфальтта мұндай жанасу нүктесі тұрақты әрі біркелкі болады, соның арқасында көлік жолды жақсы ұстап, рөлге дәлірек жауап береді.
Фото: Елена Никитенко
Суды сыртқа шығаруға да ерекше көңіл бөлінген. Жазғы протектордағы арналар жоғары жылдамдықта дөңгелек астындағы суды тиімді айдап шығатындай етіп жасалған. Бұл акважоспарлау қаупін азайтуға көмектеседі. Акважоспарлау кезінде шина мен жол арасында су қабаты пайда болып, көлік жолмен ілінісуді ішінара жоғалтуы мүмкін.
Сондықтан қатты жаңбыр кезінде қысқы шинамен жүрген көлік жолмен байланысын жоғалтып, су бетімен "қалқып" кетуі мүмкін. Мұндай сәтте басқару мүмкіндігі күрт төмендеп, машина рөлге дұрыс бағынбай қалуы ықтимал.
Фото: Drive2.ru
Жазда жүру қысқы шинаны тез тоздырады
Қауіпсіздіктен бөлек, пайдалану ресурсы мәселесі де бар. Күн ыстықта қысқы дөңгелектер әлдеқайда жылдам тозады. Жоғары температура жұмсақ резеңке құрамын бұзып жібереді, соның салдарынан шиналар бір маусымнан кейін-ақ өзінің қасиетін жоғалтады.
Салдарынан келесі қысқа қарай мұндай жиынтық қалыпты пайдалануға жарамсыз болып қалады.
Бұл жерде үнемдеуге тырысу, әдетте, кері нәтиже береді: қысқы шиналар жазғы шиналарға қарағанда қымбатырақ тұрады, ал олардың жазда тез тозуы жаңа жиынтықты мерзімінен бұрын сатып алуға мәжбүр етеді.
Аспаға және тежегіш жүйесіне әсері
Жазда қысқы шиналармен жүру көліктің басқарылуына ғана емес, оның негізгі тораптарына түсетін жүктеменің біртіндеп артуына әсер етеді. Жұмсақ қысқы резеңке ыстықта қаттырақ деформацияланып, салдарынан артық діріл пайда болады және жолмен жанасу сапасы нашарлайды.
Уақыт өте келе бұл аспа элементтерінің - амортизаторлардың, шарлы тіректердің және рульдік басқарудың тозуын тездетуі мүмкін. Сонымен қатар, ілінісудің нашарлығы мен тежеу жолының ұзаруына байланысты жүргізушіге жиі және шұғыл тежеуге тура келеді, бұл тежегіш дискілері мен қалыптарына қосымша күш түсіреді.
Қорыта айтқанда, шиналарды маусымдық ауыстырудан үнемдегісі келгендер көбіне аспа мен тежегіш жүйесін жөндеу сияқты мүлдем басқа шығындарға тап болады.
Бұған қысқы шиналардың айналуға кедергісі жоғары болғандықтан отын шығыны 5-10 пайызға артатынын қоссақ, үнемдеу қауіпсіздікпен бірге жоқ болады.
Дөңгелекті қашан ауыстыру керек?
Мамандар, әдетте, орташа тәуліктік температура тұрақты түрде +7 градустан жоғары болғанда жазғы шиналарға ауысуды ұсынады.
Мұндай ауа райында жазғы резеңке тиімдірек жұмыс істей бастайды: ілінісу жақсарады, отын шығыны азаяды және көліктің басқарылуы тұрақты болады.
Сондықтан шиналарды маусымдық ауыстыру - бұл жай ғана формальділік немесе өндірушілердің қалауы емес, бұл қауіпсіздік пен көліктің дұрыс жұмыс істеуінің кепілі.
Фото: Елена Никитенко
Жазда қысқы дөңгелекпен жүруге бола ма?
ҚР ӘҚБтК-нің 590-бабының 5-тармағына сәйкес, Қазақстанда 1 маусымнан 31 тамызға дейін автокөліктерді қысқы шинамен пайдалануға тыйым салынған. Бірінші рет ереже бұзғаны үшін айыппұл мөлшері 5 АЕК (19 145 теңге), ал бір жыл ішінде қайталанса - 20 АЕК (76 580 теңге).
Әсіресе тікенді резеңкені қолдану қатаң бақыланады, себебі ол асфальтты зақымдап, ыстықта жол жабынына түсетін жүктемені арттырады.
Маңызды: жазғы резеңкенің протектор тереңдігі 1,6 мм-ден кем болмауы тиіс.
Фото: Depositphotos.com
