Жазда балконда өсіруге болатын көкөністер мен көк шөптер

Өсімдіктерге қандай жағдай қажет?

Балкондағы контейнерде қалай сапалы өнім өсіруге болатыны туралы Вирджиния технологиялық университетінің сарапшылары - экологиялық бағбан Дайан Релф пен сертификатталған маман Эдвард Олсен айтып берді.

Жарық

Мамандардың пікірінше, мол өнімнің кепілі - дұрыс түскен жарық. Күн көзінің мөлшері не өсіп шығатынын толықтай анықтайды. Егер жапырақты салат пен редис көлеңкеге төзімді болса, қызанақ пен бұрышқа күн сәулесі көп қажет - күніне 6-дан 10 сағатқа дейін тікелей жарық түсуі тиіс.

Суару

Контейнерлердегі топырақ ашық грунтқа қарағанда әлдеқайда тез кеуіп кетеді.

Жаз мезгілінде мамандар ылғалдылықты күн сайын, ал аптап ыстықта - таңертең және кешке тексеріп тұруға кеңес береді.

Суаратын уақыттың келгенін білу оңай: саусағыңызды топыраққа бірнеше сантиметрге батырып көріңіз. Егер топырақ құрғақ болса - өсімдікке су қажет.

Өсімдікті түбінен, тұнып тұрған жылы сумен, табақшасына су шыққанша суарған дұрыс. Бұл ретте шектен тыс су құймау маңызды - ылғалдың іркіліп қалуы тамырдың тез шіруіне әкеп соғады.

Топырақты қалай таңдау керек?

Контейнерде өсіру үшін бақшадан алынған кәдімгі жер жарамайды.

Ол тез тығыздалып, ауаны нашар өткізеді және кепкеннен кейін қатты кесекке айналады.

Үй жағдайындағы бақша үшін жеңіл, қопсытылған субстратты пайдаланған жөн. Ұсынылатын нұсқалардың бірі - қышқылдығы pH 6,5 шамасындағы торф, бақша құмдағы және ірі құмның немесе перлиттің тең пропорциядағы қоспасы.

Қандай құтылар сәйкес келеді?

Контейнерлердің кез келген түрін қолдануға болады, бірақ бірнеше міндетті шарт бар:

• тереңдігі - кемінде 15–20 сантиметр;
• түбінде дренаждық тесіктер болуы тиіс;
• материал қауіпсіз болуы және құрамында улы қоспалар болмауы керек.

Ауыр контейнерлерді дөңгелекті тіреуіштерге қойған ыңғайлы - осылайша оларды күннің соңынан жылжыту немесе қатты желден тасалау оңайырақ болады.

Сарапшылар ескертеді: тіпті ең қарапайым дақылдардың өзі жарық жетіспесе немесе топырақ үнемі батпақтанып тұрса, жақсы өнім бермейді.

Көшеттердің мобильділігі

Сарапшылар ауыр жәшіктер мен бөшкелерді дөңгелекті тіреуіштерге қоюға кеңес береді. Бұл жазда өте тиімді: күн сәулесін түсіру немесе жапырақтарды қатты жел мен бұршақтан қорғау үшін шағын бақшаны балкон бойымен оңай жылжытуға болады.

Барлық қолайлы жағдайға қарамастан, өсімдік шаруашылығы мектебінің сарапшылары жарық аз болса немесе топырақ шамадан тыс ылғалданса, тіпті ең төзімді дақылдардың өзі дұрыс өсе алмайтынын еске салды.

Фото: depositphotos.com

Балконда қиындықсыз өсетін 4 түрлі көк шөп

Егер тәжірибеңіз болмаса, мамандар жұмысты көк шөптен бастауға кеңес береді. Хош иісті шөптер мен жапырақты салаттар ірі көкөніс дақылдарына қарағанда күтімді аз талап етеді.

Жапырақты салат

• Күрделілік деңгейі: төмен.
• Күнге қажеттілік: ішінара көлеңке (алакөлеңке).
• Жинау мерзімі: алғашқы жапырақтарды егілгеннен кейін 30–35 күннен соң жинауға болады.
• Күтім ерекшеліктері: егер үй ішінде өсірсеңіз, салатты күн жақсы түсетін жерге қойыңыз, бірақ топырақтың үнемі ылғалды болуын қадағалаңыз. Өсімдіктер арасындағы қашықтық шамамен 10–15 сантиметр болуы тиіс.

Шнитт-жуа және көк жуа

• Күрделілік деңгейі: төмен.
• Күнге қажеттілік: толық күн сәулесі, бірақ алакөлеңкеге де төзімді. Көп ылғалды қажет етеді.
• Жинау мерзімі: шнитт-жуа тұқымын сепкеннен бастап алғашқы жапырақтары шыққанша 12 апта өтеді, ал көк жуаның алғашқы өнімі бірнеше күнде піседі.
• Күтім ерекшеліктері: шнитт-жуа биіктігі шамамен 15 сантиметр болатын бұта болып өседі және салқын жағдайды ұнатады.

Ақжелкен (Петрушка)

• Күрделілік деңгейі: орташа.
• Күнге қажеттілік: терезе алдындағы жақсы жарық.
• Жинау мерзімі: жапырақтарды тұқым себілгеннен кейін 10-12 аптадан соң кесіп алуға болады.
• Күтім ерекшеліктері: тұқымды тікелей 15 сантиметрлік түбектерге егуге немесе бақшадан жас, сау өсімдіктерді көшіріп отырғызуға болады (бір түбекке бір мықты бұта жеткілікті).

Кинза (Кориандр)

• Күрделілік деңгейі: орташа.
• Күн сәулесіне қойылатын талаптар: жарық терезе алдында жақсы жарықтандыруды қажет етеді.
• Жинау мерзімі: шамамен 10–12 апта.
• Күтім ерекшеліктері: кориандр үй жағдайында өте оңай өсіріледі, ал күтімі ақжелкенге ұқсас.

Фото: depositphotos.com

Балкондағы түбекте қандай көкөністер өседі?

Вирджиния технологиялық университетінің мамандары ғалымдардың пікірінше, балкондардағы контейнерлерде өсіруге ең қолайлы көкөністер тізімін бөлісті.

Черри томаттары және бөлме қызанақтары

• Терезе алды/балкон: тура оңтүстікке қараған жарық терезе немесе күн шуақты балкон қажет.
• Түбектің ең аз көлемі: черри томаттары үшін бір өсімдікке шамамен 4 литр жеткілікті, ал стандартты бөлме қызанақтары үшін 19 литр қажет.
• Өнім беру мерзімі: егілгеннен кейін 55–100 күн.

Ащы және тәтті бұрыш

• Терезе алды және балкон: жабық бөлмелерге де (оңтүстік терезе болған жағдайда), ашық патиоларға да жарамды. Жылу мен ашық жарықты қажет етеді.
• Түбектің ең аз көлемі: бір өсімдікке шамамен 7,5 литр.
• Өнім беру мерзімі: болгар бұрышы үшін 110–120 күн, ұсақ жемісті бөлме сорттары тезірек (шамамен 10 апта) пісуі мүмкін.

Шалғам

• Терезе алды және балкон: терезе алдында және балконда тамаша өседі. Жеңіл көлеңкеге төзімді, бірақ толық күн сәулесін жақсы көреді.
• Түбектің ең аз көлемі: көлемі шамамен 0,5 литрлік шағын контейнер, тереңдігі - 15 сантиметрден бастап.
• Өнім беру мерзімі: ең жылдам өсетін көкөніс - егілгеннен кейін 25–35 күн.

Микро-қиярлар

• Жарықтандыру: күн шуақты балкон.
• Түбектің ең аз көлемі: шамамен 19 литр.
• Пісуі: 70–80 күн.

Сәбіз

• Терезе алды және балкон: үй ішінде де, далада да өсіруге қолайлы.
• Түбектің ең аз көлемі: шамамен 1 литр. Көшеттер арасындағы қашықтық - 5–7 сантиметр.
• Өнім беру мерзімі: 65–80 күн.

Күн шуақты балконда не жақсы өседі?

Егер күн балконды күннің көп бөлігінде жарықтандырып тұрса, мыналарды батыл өсіре аласыз:

• қызанақтар (соның ішінде черри және Roma сияқты ірі сорттар);
• болгар және ащы бұрыш;
• баклажандар (19 литрлік түбек пен құнарлы топырақты қажет етеді);
• қиярлар және бұталы жазғы асқабақтар/кәділер;
• бұталы үрмебұршақ (45–60 күнде піседі, 7 литрлік түбек қажет).

Әсіресе жемісті дақылдар жарық мөлшеріне көбірек тәуелді болады.

Солтүстік жаққа не қолайлы келеді?

Егер күн аз болса, жартылай көлеңке жеткілікті болатын дақылдарды таңдаған жөн.

Мыналар өздерін жақсы сезінеді:

• жапырақты салат пен қыша көгі (небәрі 2 литрлік түбек қажет);
• швейцариялық мангольд (шеткі жапырақтарын абайлап кесіп алып, өнімді үздіксіз жинауға болады);
• Кале қырыққабаты және кәдімгі қырыққабат (кәдімгі қырыққабат үшін 19 литрлік үлкен контейнер қажет);
• қызылша мен шалқан (2 литрлік түбек қажет және сабағының биіктігі 15–20 сантиметр болғанда сирету керек).

Бұл ретте жағдайды нақты бағалау маңызды: көлеңкенің аты - көлеңке, табиғи күн сәулесін толық алмастыру мүмкін емес. Жартылай көлеңкеде гүлдеудің бүкіл процесі баяу жүреді, сондықтан солтүстік жақта өнім сәл ұзағырақ піседі, ал өсімдіктердің өлшемі күн шуақты жақтағы көшеттерден кішірек болуы мүмкін.

Фото: depositphotos.com

Ыңғайлы болу үшін біз балконда өсіруге болатын барлық көшеттер бойынша кесте дайындадық:

Балкондағы бақшаның өспей қалуына себеп болатын 7 қателік

Өте кішкентай түбек

Университет мамандарының айтуынша, ең көп таралған қателіктердің бірі - ірі өсімдікті кішкентай ыдысқа отырғызу. Тамырларға тез арада орын тар болып, топырақ құрғап кетеді, ал өсімдіктің дамуы нашарлайды.

Дренаждық тесіктердің болмауы

Артық су сыртқа шыға алмаса, тіпті жақсы топырақтың өзі өсімдікті құтқара алмайды. Ылғалдың іркілуі тамыр ауруларының қаупін арттырады.

Артық суару

Кейбір жаңа бастаған бағбандар жиі суару әрдайым пайдалы деп есептейді. Шын мәнінде, тамырларға тек су ғана емес, ауа да қажет.

Жарықтың жетіспеушілігі

Егер өсімдік тым ұзарып кетсе, жапырақтары бозарып, сабақтары әлсіз болса, бұған көбіне жарықтың жетіспеушілігі себеп болады.

Тым тығыз егу

Бұл әсіресе аскөк, салат жапырақтары мен руккола үшін өте маңызды. Тым тығыз отырғызылған жағдайда өсімдіктер жарық пен қорек үшін өзара бәсекелеседі.

Өңделмеген бақша топырағын пайдалану

Бақшадан алынған топырақ контейнер үшін тым ауыр болуы мүмкін, сондай-ақ оның құрамында арамшөптер немесе зиянкестер болуы ықтимал. Үйде өсіру үшін дайын субстратты немесе арнайы дайындалған топырақ қоспасын пайдаланған жөн.

Халықтық әдістер

Кофе қоюын, ашытқыны немесе банан қабығын әмбебап тыңайтқыш ретінде үнемі қосу сияқты халықтық әдістерді қолданбаған дұрыс. Мұндай материалдар өсімдіктің толыққанды қоректенуін алмастыра алмайды және дұрыс пайдаланбаған жағдайда топырақтың күйін нашарлатуы мүмкін.

Үй бақшасы үшін не сатып алу керек?

Пәтердегі алғашқы шағын бақша үшін көп мөлшерде жабдық қажет емес.

Негізгі жиынтық шамамен мынадай болады:

• тиісті өлшемдегі құмыралар немесе контейнерлер;
• көкөніс дақылдарына арналған топырақ немесе әмбебап субстрат;
• дренажды материалдар;
• шағын суарғыш;
• көкті жинауға арналған секатор немесе қайшы;
• қызанақ пен қиярға арналған тіреуіштер;
• қажет болған жағдайда тыңайтқыштар.

Өсу кезеңі ұзақ өсімдіктерге, мысалы, қызанақ пен бұрышқа қосымша қорек қажет болуы мүмкін. Ал қысқа мерзімде өсетін көк шөптер үшін сапалы топырақтың өзі жеткілікті.

Фото: depositphotos.com

Түйін

Жазғы үй бақшасы тіпті саяжайы жоқ жандарға да қолжетімді. Өсімдіктердің жарыққа, суға және топырақ көлеміне қоятын талаптарын ескерсе, балкон мен терезе алдында көк шөптерді, хош иісті шөптерді және кейбір көкөністерді өсіру әбден мүмкін.

Жаңа бастағандарға қарапайым дақылдардан: көк пияз, руккола, салат жапырақтары, аскөк, ақжелкен және базиликтен бастаған дұрыс. Олар тез нәтиже береді және күтімнің негізгі ережелерін түсінуге көмектеседі.

Күтімді көбірек қажет ететін өсімдіктерді - қызанақ, қияр және бұрышты да үйде өсіруге болады, бірақ оларға күн түсетін жер, үлкен ыдыстар және тұрақты күтім керек.

Дақылдарды дұрыс таңдаған жағдайда, пәтердегі шағын бақша бір жазғы маусымның ішінде-ақ азғантай өнім беруге қауқарлы.