Сенат депутаты Амангелді Нұғманов Үкіметті жиі қайталанатын қаржылық заңбұзушылықтар мен бюджет кірістеріне қатысты асыра сілтеген болжамдары үшін сынға алды. Бұл шағымдарға премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин жауап берді, деп хабарлайды Tengrinews.kz.
Нұғманов Жоғары аудиторлық палатаның қорытындысына сүйеніп, республикалық бюджеттің кіріс бөлігі 300 миллиард теңгеден аса сомаға атқарылмағанын айтты.
Сенатордың айтуынша, 2025 жылы тиімсіз пайдаланылған бюджет қаражатының көлемі шамамен 650 миллиард теңгеге жеткен. Сонымен қатар Үкімет жыл ішінде 2,5 триллион теңгеге жуық қаражатты қайта бөліп, ондаған инвестициялық жобаны қаржыландырудан алып тастаған.
"Кейінгі 3 жылда қаржылық заңбұзушылықтардың негізгі бөлігі жүйелі түрде қайталанып келеді. Неге Үкімет жылдан жылға бюджеттің кіріс бөлігін жүйелі түрде асыра болжауға жол береді?" - деп сұрады Амангелді Нұғманов.
Жобалардан ақша не себепті алынды?
Жұманғарин 2025 жылы жобаларды қаржыландырудан 75 миллиард теңге алынғанын хабарлады. Оның айтуынша, бұл жоспарлаудың сапасыздығынан емес, объективті себептерге байланысты болған.
Шамамен 47,7 миллиард теңге немесе жалпы соманың 55 пайызы басқа көздерден - Арнайы мемлекеттік қордан, жергілікті бюджеттерден және гранттардан қаржыландырылды.
Жұманғарин мысал ретінде Риддер қаласындағы құны 29 миллиард теңге болатын көпбейінді аурухана құрылысын келтірді.
"Біз оның қаржыландыруын алып тастадық, себебі ол Арнайы мемлекеттік қордан қаржыландырылды. Осылайша бюджетке түсетін жүктемені азайттық. Босаған қаражат басқа мақсаттарға бағытталды", - деп жауап берді Серік Жұманғарин.
Басқа жобалар бойынша техникалық-экономикалық негіздемелер өзгерді немесе сот процестері жалғасып жатыр. Вице-премьердің сөзінше, мұндай нысандарда ақшаны қалдыру бюджет қаражатының пайдаланылмай "қатып қалуына" әкеп соғар еді.
Сондай-ақ Жұманғарин жаңа Бюджет кодексі қабылданғаннан кейін инвестициялық жобаларды 5 жылға бекіту жоспарланып отырғанын айтты. Бұл қаржыландыру тұрақтылығын қамтамасыз етуге және өңірлер арасындағы теңгерімсіздікті азайтуға мүмкіндік береді деп күтіледі.
Кірістер неліктен жоспардан төмен болды?
Асыра көрсетілген болжамдар туралы айта келе, Жұманғарин 2025 жылғы жоғары құбылмалылыққа тоқталды.
Бюджетті қалыптастыру кезінде мұнай бағасы барреліне 75 доллар деңгейінде бекітілген болса, жыл соңына қарай ол 69,1 долларды құрады. Доллар бағамы 470 теңгеден 538 теңгеге дейін өсіп, экспорт көлемі болжанған 82,3 миллиардтан 77,3 миллиард долларға дейін төмендеді.
Жұманғариннің айтуынша, мұның бәрі ірі кәсіпорындардың табысы мен салық түсімдеріне әсер еткен.
Корпоративтік табыс салығы бойынша түсімдер шамамен 4,4–4,5 триллион теңгені құрады. 2024 жылмен салыстырғанда олар 24 пайызға өскенімен, жоспардан 10 пайызға төмен болды.
Вице-премьер болжамды көрсеткіштердің нақты мәліметтерден ауытқуы шамамен 5,1 пайызды құрағанын мәлімдеді. Оның айтуынша, әлемдік тәжірибеде бұл көрсеткіш 5-тен 10 пайызға дейін жетуі мүмкін.
"Сондықтан болжам өте нашар болды деп айта алмаймын. Бірақ, әрине, сапаны арттыру үшін жұмысты жалғастыруға негіз бар", - деп түйіндеді Серік Жұманғарин.
Мән-жайы
Бұған дейін Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смайылов Қазақстан бюджетіне 2025 жылы 335 миллиард теңге түспей қалғанын хабарлаған болатын. Ол мұны жоспарлаудағы кемшіліктермен және салық түсімдеріне қатысты тым оптимистік болжамдармен байланыстырды.
2026 жылдың наурызында Қаржы министрлігі жыл басынан бері республикалық бюджетке салық түсімдері 3,6 триллион теңгеге жеткенін хабарлады - бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 900 миллиардқа артық.
